Właściwości farmakodynamiczne leku PNEUMOVAX 23

Produkt leczniczy PNEUMOVAX 23 należy do grupy farmakoterapeutycznej szczepionek przeciw pneumokokom, zawierających oczyszczony antygen polisacharydowy (kod ATC: J07AL01). Szczepionka ta jest przygotowywana z oczyszczonych polisacharydów otoczkowych pochodzących z 23 serotypów Streptococcus pneumoniae, które są odpowiedzialne za około 90% chorób wywoływanych przez pneumokoki. W jednej dawce szczepionki (0,5 ml) znajduje się po 25 μg polisacharydu otoczkowego każdego z następujących serotypów: 1, 2, 3, 4, 5, 6B, 7F, 8, 9N, 9V, 10A, 11A, 12F, 14, 15B, 17F, 18C, 19F, 19A, 20, 22F, 23F, 33F.¹

Mechanizm działania

Mechanizm ochronny szczepionki PNEUMOVAX 23 opiera się na obecności swoistych przeciwciał w surowicy, które uważane są za skuteczną ochronę przed chorobami wywoływanymi przez pneumokoki. Badania immunologiczne wykazały, że szczepionka jest immunogenna dla każdego z 23 serotypów otoczkowych zawartych w preparacie. Jest to potwierdzone porównaniem miana przeciwciał uzyskanego po szczepieniu z mianem sprzed szczepienia lub z kontrolną surowicą niezawierającą przeciwciał.²

Analizy przeprowadzone przy użyciu metod radioimmunologicznych i enzymatycznych testów immunologicznych wykazały, że u zdecydowanej większości pacjentów (90-95%) po szczepieniu są obecne przeciwciała przeciwko większości lub wszystkim 23 antygenom. Ochronny poziom swoistych przeciwciał przeciwko antygenom otoczek wielocukrowych pojawia się zazwyczaj w ciągu 3 tygodni od momentu szczepienia.³

Utrzymywanie się ochrony poszczepiennej

Dokładny czas utrzymywania się zabezpieczającego miana przeciwciał nie został jednoznacznie określony. Dane z badań dotyczących innych szczepionek przeciw zakażeniom pneumokokowym wskazują, że wyindukowane szczepieniem przeciwciała przeciwko niektórym serotypom mogą zanikać w ciągu 3 do 5 lat po szczepieniu, przy czym tempo zaniku zależy od konkretnego serotypu oraz badanej grupy pacjentów.⁴

W niektórych populacjach zaobserwowano szybszy spadek poziomu przeciwciał, co dotyczy szczególnie dzieci. Opublikowane dane o ograniczonym zakresie wskazują również, że u osób w wieku podeszłym poziom przeciwciał może obniżać się w przyspieszonym tempie.⁵

Wyniki jednego z badań epidemiologicznych sugerują, że szczepionka może zapewniać ochronę przez okres do 9 lat od podania. Jednakże zaobserwowano zmniejszanie się przewidywanej skuteczności szczepionki wraz z upływem czasu od szczepienia, co było szczególnie widoczne u osób w bardzo podeszłym wieku (≥ 85 lat).⁶

Mimo że nie ustalono dokładnego poziomu przeciwciał przeciw polisacharydom otoczkowym, który zapewniałby ochronę przed zakażeniem pneumokokowym wywoływanym przez poszczególne serotypy otoczkowe, to w badaniach klinicznych zaobserwowano, że co najmniej 2-krotny wzrost poziomu przeciwciał po szczepieniu był związany ze skutecznością poliwalentnych szczepionek pneumokokowych.⁷

Immunogenność po jednoczesnym podaniu szczepionek

W badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą i grupą kontrolną zbadano jednoczesne stosowanie szczepionki PNEUMOVAX 23 oraz szczepionki ZOSTAVAX. Badanie obejmowało 473 osoby w wieku 60 lat i starsze, które podzielono na grupy otrzymujące obie szczepionki jednocześnie (N=237) lub szczepionkę PNEUMOVAX 23, a po 4 tygodniach szczepionkę ZOSTAVAX (N=236).⁸

Wyniki wykazały, że po 4 tygodniach od szczepienia u osób, którym podano obie szczepionki jednocześnie, poziom przeciwciał przeciwko wirusowi ospy wietrznej-półpaśca (VZV) był znacznie niższy w porównaniu z osobami, które nie otrzymały szczepionek jednocześnie.⁹

Jednakże amerykańskie badanie kohortowe oceniające skuteczność, przeprowadzone na grupie 35 025 dorosłych w wieku ≥ 60 lat, nie wykazało zwiększonego ryzyka półpaśca u osób, które otrzymały szczepionkę ZOSTAVAX jednocześnie z 23-walentną szczepionką polisacharydową przeciw pneumokokom (N=16 532), w porównaniu z osobami, które otrzymały ZOSTAVAX w okresie od miesiąca do roku po przyjęciu szczepionki przeciwpneumokokowej (N=18 493) w rutynowej praktyce klinicznej. Skorygowany współczynnik ryzyka porównujący częstość występowania półpaśca w tych dwóch grupach wynosił 1,04 (95% CI; 0,92; 1,16) po medianie okresu obserwacji wynoszącej 4,7 roku.¹⁰

Przedstawione dane nie wskazują, aby jednoczesne podawanie obu szczepionek miało wpływ na skuteczność szczepionki ZOSTAVAX.¹¹

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Skuteczność poliwalentnych szczepionek pneumokokowych została oceniona w randomizowanych, kontrolowanych badaniach przeprowadzonych wśród górników pracujących w kopalniach złota w Południowej Afryce. Wyniki tych badań wykazały wysoką skuteczność szczepionek – dla szczepionki 6-walentnej wynosiła ona 76,1%, natomiast dla szczepionki 12-walentnej osiągnęła poziom 91,7%.¹²

Liczne badania oceniały skuteczność szczepionki w zapobieganiu chorobom pneumokokowym w populacjach docelowych. Skuteczność szczepionki PNEUMOVAX 23 w grupach pacjentów, u których zalecane jest jej stosowanie, mieściła się w zakresie 50-70%. Wykazano skuteczność szczepionki u pacjentów z cukrzycą, przewlekłą chorobą serca lub płuc oraz u osób z wrodzonym brakiem śledziony.¹³

Ze względu na zbyt małą liczbę pacjentów mogących wziąć udział w badaniach, skuteczność szczepionki u osób z innymi schorzeniami zwiększającymi ryzyko wystąpienia infekcji pneumokokowej nie została dokładnie zbadana.¹⁴

Skuteczność wobec różnych serotypów pneumokoków

Jedno z przeprowadzonych badań wykazało, że szczepienie było szczególnie skuteczne w odniesieniu do niektórych serotypów pneumokoków (np. 1, 3, 4, 8, 9V i 14). Dla pozostałych serotypów liczba zidentyfikowanych przypadków zachorowań była zbyt niska, aby możliwe było wyciągnięcie wniosków dotyczących skuteczności szczepienia.¹⁵

Ograniczenia skuteczności szczepionki

Należy podkreślić, że szczepionka PNEUMOVAX 23 nie zapobiega ostremu zapaleniu ucha środkowego, zapaleniu zatok i innym powszechnie występującym infekcjom górnych dróg oddechowych.¹⁶