Wpływ wenlafaksyny na płodność, ciążę i laktację

Wenlafaksyna, jako przedstawiciel grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI), wymaga szczególnej uwagi w kontekście stosowania u kobiet w wieku rozrodczym, kobiet w ciąży oraz karmiących piersią. Należy dokładnie przeanalizować stosunek korzyści do ryzyka przed włączeniem terapii w tych grupach pacjentek.¹

Ciąża i stosowanie wenlafaksyny

Obecnie brak jest wystarczających danych klinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania wenlafaksyny u kobiet ciężarnych.² Badania przedkliniczne na modelach zwierzęcych wykazały szkodliwy wpływ substancji na rozród, co zostało szerzej omówione w danych toksykologicznych, jednak zagrożenie dla człowieka nie jest w pełni poznane.³

Lekarz powinien rozważyć następujące aspekty przed zaleceniem wenlafaksyny kobiecie w ciąży:

• Ocenić, czy spodziewane korzyści terapeutyczne przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu
• Rozważyć alternatywne metody leczenia o lepiej udokumentowanym profilu bezpieczeństwa w ciąży
• Monitorować pacjentkę i płód podczas terapii

Powikłania u noworodków po ekspozycji na wenlafaksynę

U noworodków, których matki stosowały wenlafaksynę w trzecim trymestrze ciąży, zwłaszcza krótko przed porodem, mogą wystąpić objawy odstawienia, podobne do obserwowanych przy stosowaniu innych leków z grupy SSRI lub SNRI.⁴

Do najczęściej obserwowanych powikłań u noworodków narażonych na działanie wenlafaksyny w końcowym okresie ciąży należą:⁵

• Zaburzenia oddychania wymagające wspomagania respiracyjnego
• Trudności z karmieniem wymagające żywienia przez zgłębnik
• Zaburzenia adaptacyjne wymagające przedłużonej hospitalizacji

Należy poinformować pacjentkę, że te powikłania mogą wystąpić bezpośrednio po porodzie.⁶

Krwotok poporodowy

Dane obserwacyjne wskazują na istnienie zwiększonego ryzyka (mniej niż dwukrotnie) wystąpienia krwotoku poporodowego u pacjentek przyjmujących leki z grupy SSRI lub SNRI w okresie miesiąca poprzedzającego poród.⁷ Ryzyko to należy uwzględnić w planowaniu opieki okołoporodowej u pacjentek leczonych wenlafaksyną.

Nadciśnienie płucne noworodków

Istnieją dane epidemiologiczne sugerujące, że stosowanie leków z grupy SSRI podczas ciąży, szczególnie w jej końcowym okresie, może zwiększać ryzyko wystąpienia przewlekłego nadciśnienia płucnego u noworodka (PPHN).⁸

Chociaż nie przeprowadzono badań dotyczących konkretnie związku między leczeniem SNRI (w tym wenlafaksyną) a PPHN, nie można wykluczyć istnienia podobnego ryzyka ze względu na pokrewny mechanizm działania – hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny.⁹

Objawy serotoninergiczne u noworodków

U noworodków, których matki przyjmowały SSRI lub SNRI w końcowym okresie ciąży, mogą wystąpić następujące objawy:¹⁰

• Drażliwość
• Drżenie mięśniowe
• Obniżone napięcie mięśniowe (hipotonia)
• Uporczywy płacz
• Problemy ze ssaniem
• Zaburzenia snu

Powyższe objawy mogą wynikać z działania serotoninergicznego lub stanowić objawy ekspozycji na lek. W większości przypadków obserwuje się je bezpośrednio po porodzie lub w ciągu pierwszych 24 godzin życia noworodka.¹¹

Karmienie piersią a stosowanie wenlafaksyny

Wenlafaksyna i jej aktywny metabolit – O-demetylowenlafaksyna – przenikają do mleka kobiecego.¹² Istnieją udokumentowane przypadki kliniczne świadczące o występowaniu działań niepożądanych u niemowląt karmionych piersią przez matki stosujące wenlafaksynę.

Po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano u niemowląt karmionych piersią przez matki stosujące wenlafaksynę następujące objawy:¹³

• Nadmierna płaczliwość
• Drażliwość
• Zaburzenia snu

Ponadto obserwowano objawy odstawienia leku u niemowląt po zaprzestaniu karmienia piersią przez matki przyjmujące wenlafaksynę.¹⁴

W związku z powyższym, nie można wykluczyć ryzyka wystąpienia działań niepożądanych u dzieci karmionych piersią przez matki przyjmujące wenlafaksynę.¹⁵ Lekarz powinien indywidualnie ocenić stosunek korzyści do ryzyka, biorąc pod uwagę:

• Korzyści dla dziecka wynikające z karmienia piersią
• Korzyści dla matki wynikające z leczenia wenlafaksyną
• Potencjalne ryzyko działań niepożądanych u dziecka

Na podstawie tej oceny należy podjąć decyzję o kontynuowaniu bądź przerwaniu karmienia piersią lub o kontynuowaniu bądź przerwaniu leczenia wenlafaksyną.¹⁶

Wpływ na płodność

Badania przedkliniczne wykazały, że ekspozycja na O-desmetylowenlafaksynę (aktywny metabolit wenlafaksyny) może negatywnie wpływać na płodność zarówno u samic, jak i samców szczurów.¹⁷

Należy jednak zaznaczyć, że znaczenie kliniczne tych obserwacji dla ludzi nie zostało dotychczas jednoznacznie określone.¹⁸ Mimo to, lekarz powinien poinformować o tym fakcie pacjentów planujących posiadanie potomstwa.

Podsumowanie zaleceń dla lekarzy

Lekarz przekazujący informacje kobiecie w ciąży lub karmiącej piersią na temat stosowania wenlafaksyny powinien:

1. Przeprowadzić szczegółową analizę stosunku korzyści do ryzyka, indywidualnie dla każdej pacjentki
2. Poinformować o możliwych powikłaniach u noworodka po ekspozycji na lek w trzecim trymestrze ciąży
3. Uprzedzić o zwiększonym ryzyku krwotoku poporodowego
4. Omówić potencjalne ryzyko nadciśnienia płucnego u noworodka
5. Wyjaśnić kwestie związane z przenikaniem leku do mleka i możliwymi konsekwencjami dla dziecka
6. Wspólnie z pacjentką podjąć decyzję odnośnie kontynuacji lub zaprzestania karmienia piersią
7. Poinformować pacjentów planujących potomstwo o potencjalnym wpływie leku na płodność

Szczegółowa dokumentacja w karcie pacjenta powinna zawierać informację o przeprowadzonej rozmowie oraz o podjętych wspólnie z pacjentką decyzjach dotyczących leczenia.