Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Teofilina, substancja czynna produktu Euphyllin long, może wchodzić w interakcje z wieloma lekami, substancjami czy stanami fizjologicznymi, co może prowadzić do zmiany jej stężenia w osoczu lub modyfikacji działania innych leków. Znajomość tych interakcji jest kluczowa dla bezpiecznego stosowania preparatu.¹

Interakcje synergistyczne

Teofilina wykazuje działanie synergistyczne podczas jednoczesnego stosowania z:

• Innymi lekami zawierającymi ksantyny
• β-sympatykomimetykami
• Kofeiną i podobnymi substancjami

Synergizm ten może prowadzić do nasilenia działania obu substancji, a w konsekwencji zwiększyć ryzyko występowania działań niepożądanych.²

Leki zwiększające stężenie teofiliny

Wiele leków może spowolnić metabolizm teofiliny, prowadząc do wzrostu jej stężenia w osoczu, co wiąże się ze zwiększonym ryzykiem przedawkowania i wystąpienia działań niepożądanych. Podczas jednoczesnego stosowania z tymi lekami może zaistnieć konieczność zmniejszenia dawki teofiliny.³

Do grupy tej należą:

• Doustne środki antykoncepcyjne – mogą hamować enzymy metabolizujące teofilinę
• Antybiotyki makrolidowe, zwłaszcza erytromycyna i troleandomycyna – silne inhibitory cytochromu P450
• Chinolony (inhibitory gyrazy), szczególnie cyprofloksacyna, enoksacyna i pefloksacyna
• Imipenem – zwiększa ryzyko działań niepożądanych ze strony ośrodkowego układu nerwowego, w tym drgawek
• Izoniazyd – lek przeciwgruźliczy
• Tiabendazol – lek przeciwpasożytniczy
• Blokery kanału wapniowego, jak werapamil czy diltiazem
• Propranolol – nieselektywny β-adrenolityk
• Meksyletyna – lek antyarytmiczny
• Propafenon – lek antyarytmiczny
• Tyklopidyna – lek przeciwpłytkowy
• Cymetydyna i ranitydyna – leki blokujące receptory H2
• Allopurynol i febuksostat – leki przeciw dnie moczanowej
• Fluwoksamina – lek przeciwdepresyjny
• α-interferon i peginterferon α-2 – leki przeciwwirusowe
• Zafirlukast – lek przeciwastmatyczny
• Szczepionki przeciw grypie
• Etyntydyna
• Idrocylamid
• Zileuton i disulfiram

Szczególną uwagę należy zwrócić na jednoczesne stosowanie z chinolonami. W przypadku cyprofloksacyny dawkę teofiliny należy zmniejszyć do maksymalnie 60% zalecanej dawki, a w przypadku enoksacyny – do maksymalnie 30%. Inne chinolony (np. pefloksacyna, kwas pipemidowy) również mogą nasilać działanie teofiliny, dlatego podczas jednoczesnego leczenia chinolonami bezwzględnie zaleca się częste kontrolowanie stężenia teofiliny we krwi.⁴

Leki zmniejszające stężenie teofiliny

Niektóre substancje mogą przyspieszać metabolizm teofiliny, co prowadzi do zmniejszenia jej biodostępności i skuteczności terapeutycznej. W takich przypadkach może być konieczne zwiększenie dawki teofiliny.⁵

Do grupy tej należą:

• Barbiturany, w tym fenobarbital, pentobarbital i prymidon – leki przeciwpadaczkowe
• Karbamazepina – lek przeciwpadaczkowy
• Fenytoina i fosfenytoina – leki przeciwpadaczkowe
• Ryfampicyna i ryfapentyna – leki przeciwgruźlicze
• Sulfinpirazon – lek przeciw dnie moczanowej
• Leki zawierające hiperycynę (preparaty z ziela dziurawca zwyczajnego)
• Rytonawir – lek przeciwwirusowy
• Aminoglutetymid – lek stosowany w leczeniu zespołu Cushinga

Podobny efekt obniżenia skuteczności teofiliny obserwuje się również u osób palących tytoń. Nikotyna przyspiesza metabolizm teofiliny, co może wymagać odpowiedniego dostosowania dawki leku.⁶

Wpływ teofiliny na działanie innych leków

Teofilina może osłabiać działanie niektórych substancji leczniczych:

• Węglan litu – teofilina może zmniejszać skuteczność terapeutyczną litu stosowanego w leczeniu zaburzeń afektywnych
• β-adrenolityki – teofilina może osłabiać działanie tej grupy leków stosowanych m.in. w leczeniu nadciśnienia tętniczego i chorób serca

Jednocześnie teofilina może zwiększać działanie i ryzyko wystąpienia działań niepożądanych innych leków:⁷

• Leki moczopędne, np. furosemid – działania teofiliny i furosemidu zmniejszające stężenie potasu w surowicy mogą się sumować, zwiększając ryzyko hipokaliemii
• Halotan – podanie tego wziewnego środka znieczulającego pacjentom przyjmującym teofilinę może prowadzić do ciężkich zaburzeń rytmu serca

Szczególnie niepokojąca jest interakcja z halotanem, która może prowadzić do groźnych dla życia zaburzeń rytmu serca.⁸

Interakcje teofiliny z alkoholem

Jednoczesne spożywanie alkoholu i przyjmowanie teofiliny może prowadzić do istotnych interakcji farmakodynamicznych i farmakokinetycznych. Wpływ alkoholu na metabolizm teofiliny może być dwojaki:

• Ostre spożycie alkoholu może hamować metabolizm teofiliny, prowadząc do zwiększenia jej stężenia w osoczu i nasilenia działań niepożądanych
• Przewlekłe spożywanie alkoholu może indukować enzymy mikrosomu wątrobowego, co przyspiesza metabolizm teofiliny i zmniejsza jej stężenie terapeutyczne

Ponadto jednoczesne spożywanie alkoholu i teofiliny może nasilać działania niepożądane ze strony układu nerwowego (niepokój, bezsenność, drżenia) oraz układu pokarmowego (nudności, wymioty, bóle brzucha). Alkohol może również nasilać działanie proarytmogenne teofiliny, zwiększając ryzyko zaburzeń rytmu serca.

Ze względu na potencjalnie niebezpieczne interakcje zaleca się unikanie spożywania alkoholu podczas terapii teofiliną.

Tabela interakcji teofiliny z innymi substancjami