Leki w grupie
„ksantyny”

Ksantyny to grupa leków o działaniu bronchodylatacyjnym, które rozszerzają oskrzela poprzez hamowanie enzymu fosfodiesterazy i zwiększenie stężenia cAMP w komórkach mięśni gładkich dróg oddechowych. Dodatkowo wykazują działanie stymulujące na ośrodkowy układ nerwowy, zwiększają kurczliwość mięśnia sercowego oraz działają moczopędnie.

Do najważniejszych leków z grupy ksantyn należą: teofilina (preparaty: Euphyllin, Theovent, Theospirex), aminofilina (Aminophyllinum, Syntophyllin) oraz kofeina. W Polsce dostępne są preparaty jednoskładnikowe zawierające teofilinę o przedłużonym uwalnianiu oraz preparaty złożone, jak Euphyllin N zawierający aminofilinę.

Główną zaletą stosowania ksantyn jest ich skuteczność w leczeniu astmy oskrzelowej i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP). Teofilina wykazuje także działanie przeciwzapalne w niskich dawkach oraz zmniejsza zmęczenie mięśni oddechowych. Ksantyny mogą być stosowane doustnie, co stanowi alternatywę dla pacjentów mających trudności z techniką inhalacji.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem ksantyn obejmują wąskie okno terapeutyczne, co zwiększa ryzyko przedawkowania i wystąpienia działań niepożądanych. Najczęstsze działania niepożądane to zaburzenia ze strony układu pokarmowego (nudności, wymioty), układu nerwowego (niepokój, bezsenność, drżenia) oraz układu sercowo-naczyniowego (tachykardia, zaburzenia rytmu serca). Istnieje wiele interakcji lekowych, które mogą zwiększać lub zmniejszać stężenie ksantyn we krwi, co wymaga monitorowania ich poziomu.

Ksantyny można podzielić na naturalne (kofeina, teofilina, teobromina) oraz syntetyczne (aminofilina – sól teofiliny z etylenodiaminą, która zwiększa rozpuszczalność teofiliny w wodzie). Ze względu na mechanizm działania są klasyfikowane jako nieselektywne inhibitory fosfodiesterazy. W terapii astmy i POChP ksantyny stanowią obecnie leki drugiego lub trzeciego rzutu, ustępując miejsca nowszym, bezpieczniejszym bronchodylatatorom.