Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania leku

Bezpieczeństwo stosowania darunawiru zostało wszechstronnie zbadane w serii badań przedklinicznych obejmujących ocenę toksyczności po podaniu wielokrotnym, wpływu na reprodukcję, rozwój pourodzeniowy oraz potencjał rakotwórczy i genotoksyczny. Badania te dostarczyły kompleksowych danych na temat profilu bezpieczeństwa substancji czynnej przed wprowadzeniem jej do praktyki klinicznej.¹

Badania toksyczności wielokrotnego podania

Przeprowadzone badania toksyczności przy wielokrotnym podaniu darunawiru obejmowały obserwacje dotyczące myszy, szczurów i psów. W przypadku stosowania samego darunawiru oceniano ekspozycję dochodzącą do poziomu ekspozycji klinicznej. Dodatkowo przeprowadzono badania nad toksycznością darunawiru stosowanego w skojarzeniu z rytonawirem u szczurów i psów.²

Wpływ darunawiru na organizmy zwierząt był ograniczony i dotyczył głównie następujących układów i narządów:

• Układ krwiotwórczy i krzepnięcia – obserwowano zmienne, lecz ograniczone zmniejszenie parametrów czerwonych krwinek oraz wydłużenie czasu częściowej tromboplastyny po aktywacji³
• Wątroba – zmiany obejmowały przerost hepatocytów, wakuolizację i zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych⁴
• Tarczyca – odnotowano przerost pęcherzyków tarczowych⁵

Stosowanie darunawiru w skojarzeniu z rytonawirem u szczurów prowadziło do nieznacznego nasilenia wpływu na parametry krwinek czerwonych, wątroby i tarczycy w porównaniu do monoterapii darunawirem. Dodatkowo obserwowano zwiększenie częstości występowania włóknienia wysepek trzustkowych, jednak zjawisko to dotyczyło wyłącznie samców szczurów.⁶

Szczególnie istotne jest, że u psów, przy ekspozycji równej ekspozycji klinicznej w zalecanych dawkach, nie wykryto poważniejszych działań toksycznych ani nie zidentyfikowano określonych narządów docelowych.⁷

Wpływ na płodność i rozwój zarodkowo-płodowy

Przeprowadzone badania na szczurach wykazały wpływ darunawiru na płodność i rozwój zarodkowy wyłącznie w przypadku działań toksycznych na organizm matki, objawiających się zmniejszeniem liczby ciałek żółtych oraz implantacji zarodków. W pozostałych przypadkach nie stwierdzono wpływu na łączenie się w pary lub płodność podczas stosowania darunawiru nawet w dawkach do 1000 mg/kg/dobę, przy poziomach ekspozycji niższych niż u ludzi (AUC 0,5-krotny dawek zalecanych klinicznie).⁸

Badania na modelach zwierzęcych nie wykazały działania teratogennego darunawiru zarówno stosowanego w monoterapii u szczurów i królików, jak i podawanego w skojarzeniu z rytonawirem u myszy. We wszystkich tych przypadkach ekspozycja na lek była niższa niż zalecana w praktyce klinicznej u ludzi.⁹

Rozwój przed- i pourodzeniowy

W ocenie rozwoju przed- i pourodzeniowego u szczurów, darunawir stosowany sam i w skojarzeniu z rytonawirem wykazywał następujące działania:¹⁰

• Przejściowe zmniejszenie przyrostu masy ciała potomstwa przed zakończeniem ssania
• Nieznaczne opóźnienie momentu otwarcia oczu i uszu

Dodatkowo, u szczurów otrzymujących darunawir w skojarzeniu z rytonawirem, w 15 dniu karmienia u mniejszej liczby potomstwa obserwowano odruch wzdrygnięcia na bodziec akustyczny oraz ograniczenie przeżywalności potomstwa w okresie laktacji. Efekty te mogą wynikać z ekspozycji potomstwa na substancję czynną przenikającą do mleka i/lub działania toksycznego na organizm matki.¹¹

Po zaprzestaniu karmienia mlekiem matki nie obserwowano zaburzeń u potomstwa zarówno podczas stosowania samego darunawiru, jak i w skojarzeniu z rytonawirem.¹²

Badania u młodych zwierząt

Szczególnie istotne są obserwacje dotyczące podawania darunawiru młodym szczurom. U zwierząt otrzymujących lek do wieku 23-26 dni życia obserwowano zwiększenie śmiertelności, u niektórych osobników połączone z występowaniem drgawek. Analizy farmakologiczne wykazały, że stężenia darunawiru w osoczu, wątrobie i mózgu między 5 a 11 dniem życia były znacząco wyższe niż u dorosłych szczurów po porównywalnych dawkach w mg/kg.¹³

Po 23 dniu życia stężenia darunawiru były porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów. Zwiększone stężenia we wczesnym okresie życia wynikały prawdopodobnie, przynajmniej częściowo, z niedojrzałości układu enzymatycznego biorącego udział w metabolizmie leków u młodych zwierząt.¹⁴

W późniejszych etapach rozwoju nie obserwowano niekorzystnego wpływu darunawiru na przeżywalność młodych szczurów. Nie stwierdzono zwiększonej śmiertelności przy podawaniu darunawiru w dawce 1000 mg/kg (pojedyncza dawka) w 26 dniu życia, ani przy dawce 500 mg/kg (powtarzalne dawki) od 23 do 50 dnia życia. W tych przypadkach stężenia i profil toksyczności były porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów.¹⁵

Ze względu na niejednoznaczność danych opisujących stopień rozwoju bariery krew-mózg u człowieka oraz enzymów wątrobowych, darunawir w skojarzeniu z małą dawką rytonawiru nie powinien być stosowany u dzieci w wieku poniżej 3 lat.¹⁶

Badania nad potencjalnym działaniem rakotwórczym

Darunawir poddano długoterminowym badaniom kancerogenności trwającym do 104 tygodni, podczas których lek podawano myszom i szczurom drogą doustną przez zgłębnik. U myszy stosowano dawki 150, 450 i 1000 mg/kg na dobę, natomiast u szczurów 50, 150 i 500 mg/kg na dobę.¹⁷

Wyniki badań wykazały:

• Zależne od dawki zwiększenie zapadalności na gruczolaka i raka wątrobowokomórkowego u samców i samic obu badanych gatunków¹⁸
• Występowanie gruczolaka pęcherzykowego tarczycy u samców szczurów¹⁹

Podawanie darunawiru nie powodowało jednak statystycznie istotnego zwiększenia występowalności jakichkolwiek innych nowotworów łagodnych lub złośliwych u myszy ani szczurów poza wymienionymi powyżej.²⁰

Zaobserwowane nowotwory wątrobowokomórkowe i nowotwory tarczycy u gryzoni uznaje się za mające niewielkie znaczenie w przypadku ludzi. Wielokrotne podanie darunawiru szczurom powodowało indukcję enzymów mikrosomalnych wątroby oraz zwiększone wydalanie hormonu tarczycy, co stanowi czynnik predestynujący do rozwoju nowotworów tarczycy u szczurów, lecz nie u ludzi.²¹

Przy największych badanych dawkach ekspozycje ustrojowe na darunawir (w oparciu o wielkość pola powierzchni pod krzywą – AUC) wynosiły 0,4-0,7 razy (myszy) i 0,7-1 raz (szczury) w porównaniu z ekspozycjami zaobserwowanymi u ludzi po zastosowaniu zalecanej dawki terapeutycznej.²²

Po długotrwałym podawaniu darunawiru przez 2 lata, przy ekspozycji równej lub niższej od stosowanej u ludzi, u myszy i szczurów zaobserwowano zmiany w nerkach w postaci nerczycy u myszy oraz przewlekłej nefropatii postępującej u szczurów.²³

Genotoksyczność

Darunawir został poddany kompleksowej serii badań potencjału genotoksycznego zarówno w warunkach in vitro, jak i in vivo. Przeprowadzone testy obejmowały:

• Odwracalną mutację bakterii (test Amesa)
• Aberracje chromosomowe ludzkich limfocytów
• Test mikrojądrowy in vivo u myszy

W żadnym z tych badań darunawir nie wykazywał działania mutagennego ani genotoksycznego.²⁴