kolibaktyna
Kolibaktyna to genotoksyna produkowana przez niektóre szczepy bakterii jelitowych, szczególnie Escherichia coli należące do filogenetycznej grupy B2. Gen odpowiedzialny za jej syntezę, pks (polyketide synthase), zlokalizowany jest w obrębie wyspy genomowej o wielkości 54 kb.
Mechanizm działania kolibaktyny polega na indukowaniu dwuniciowych pęknięć DNA w komórkach gospodarza, co prowadzi do zatrzymania cyklu komórkowego i aktywacji odpowiedzi na uszkodzenia DNA. W konsekwencji dochodzi do megalocytozy – znacznego powiększenia komórek i ich jąder komórkowych bez podziału komórkowego.
Badania wykazują związek między bakteriami produkującymi kolibaktynę a zwiększonym ryzykiem rozwoju raka jelita grubego. Bakterie pks+ E. coli wykrywane są częściej u pacjentów z rakiem jelita grubego niż u osób zdrowych. Kolibaktyna indukuje mutacje genetyczne charakterystyczne dla określonego „odcisku mutacyjnego” (mutational signature), który można zidentyfikować w genomie komórek nowotworowych.
Istnieją również dowody na rolę kolibaktyny w patogenezie zapalenia jelit oraz w zaburzeniach bariery jelitowej. Bakterie produkujące kolibaktynę mogą przyczyniać się do przewlekłego stanu zapalnego w przewodzie pokarmowym, co stanowi dodatkowy czynnik ryzyka karcynogenezy.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak odbytnicy – Patofizjologia i mechanizm
Rak odbytnicy, będący częścią spektrum nowotworów jelita grubego, charakteryzuje się unikalnymi cechami patogenetycznymi odróżniającymi go od raka okrężnicy. Transformacja nabłonka odbytnicy w inwazyjny rak trwa około 10-15 lat i obejmuje akumulację mutacji somatycznych i germinalnych. Kluczowe ścieżki molekularne w patogenezie to niestabilność chromosomowa (CIN, 70-85% przypadków), niestabilność mikrosatelitarna (MSI, 15% przypadków) oraz fenotyp metylacji wysp CpG (CIMP). Mutacje w genie APC występują w około 80% sporadycznych przypadków, a deficyt naprawy DNA (dMMR) prowadzi do MSI-H, charakterystycznego dla zespołu Lyncha. Szlaki sygnalizacyjne Wnt/β-katenina, MAPK/ERK, PI3K/AKT/mTOR oraz TGF-β odgrywają kluczową rolę w proliferacji, różnicowaniu, apoptozie i przejściu nabłonkowo-mezenchymalnym (EMT), co sprzyja inwazji i przerzutom. Epigenetyczne zmiany, w tym dysregulacja mikroRNA (np. down-regulacja miRNA-143 w 88% przypadków), mają istotny wpływ na genomową niestabilność i progresję nowotworu.
białko p53, choroba Leśniowskiego-Crohna, czynnik martwicy nowotworu alfa, dysbioza jelitowa, ewolucja klonalna, gen supresorowy APC, karcynogeneza jelita grubego, kolibaktyna, mikroRNA, mutacja genetyczna, niestabilność chromosomowa, niestabilność mikrosatelitarna, nowotwór jelita grubego, polip gruczolakowaty, polip hamartomatyczny, polip ząbkowany, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, rak inwazyjny, rodzinna polipowatość gruczolakowata, utrata heterozygotyczności, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zespół Lyncha