Pałeczka okrężnicy
Patofizjologia i mechanizm
Escherichia coli, będąca składnikiem fizjologicznej mikrobioty jelitowej, może nabywać geny wirulencji, przekształcając się w patogeny wywołujące szerokie spektrum chorób jelitowych i pozajelitowych. Zidentyfikowano dziewięć patotypów E. coli, m.in. EPEC, ETEC, EHEC, EIEC, EAEC, AIEC i UPEC, z których każdy charakteryzuje się specyficznymi mechanizmami patogenności, takimi jak adhezja za pomocą fimbrii, sekrecja białek efektorowych przez systemy T3SS i T6SS, produkcja toksyn (np. toksyna Shiga, enterotoksyny LT i ST, CNF-1) oraz zdolność do manipulacji cytoszkieletem komórek gospodarza. Patogeny te wywołują objawy od wodnistej biegunki (ETEC) po krwawą biegunkę i zespół hemolityczno-mocznicowy (EHEC O157:H7), a także zakażenia układu moczowego (UPEC) i choroby zapalne jelit (AIEC). Kluczowe czynniki wirulencji, takie jak locus LEE kodujący intiminę i system T3SS, umożliwiają ścisłe przyleganie i uszkodzenie nabłonka jelitowego, a zdolność do efektywnego pozyskiwania żelaza wspiera namnażanie patogenów w organizmie gospodarza.
- Patogeneza E. coli (Pałeczka okrężnicy)
- Patotypy E. coli i ich specyficzne mechanizmy wirulencji
- Enteropatogenne E. coli (EPEC)
- Enterotoksyczne E. coli (ETEC)
- Enterokrwotoczne E. coli (EHEC)
- Enteroinwazyjne E. coli (EIEC)
- Enteroagregacyjne E. coli (EAEC)
- Adherentno-inwazyjne E. coli (AIEC)
- Uropatogenne E. coli (UPEC)
- Molekularne mechanizmy patogenezy
- Interakcje z komórkami gospodarza
- Czynniki środowiskowe i transmisja
- Implikacje kliniczne
Patogeneza E. coli (Pałeczka okrężnicy)
Escherichia coli to wszechstronne mikroorganizmy, będące ważnymi składnikami normalnej mikrobioty jelitowej ludzi i zwierząt. Te zazwyczaj nieszkodliwe komensale mogą nabywać mobilne elementy genetyczne zawierające geny kodujące czynniki wirulencji, przekształcając się w patogeny zdolne do wywoływania szerokiego spektrum chorób jelitowych i pozajelitowych. Zidentyfikowano dziewięć dobrze scharakteryzowanych patotypów E. coli, które mogą powodować schorzenia od różnych zaburzeń żołądkowo-jelitowych po zakażenia układu moczowego12.
Mechanizmy patogenności
Patogeneza to proces, w którym patogeny wywołują choroby poprzez ekspresję genów kodujących czynniki wirulencji. Każdy patotyp E. coli posiada charakterystyczne mechanizmy patogenności i specyficzny profil czynników wirulencji kodowanych przez określone klastry genów3. Geny związane z patogennością mogą kodować takie funkcje jak adhezja, inwazja, przyleganie, pobieranie żelaza, ruchliwość i aktywność toksynowa4.
Czynniki wirulencji są często kodowane na wyspach patogenności, plazmidach, bakteriofagach lub elementach transpozycyjnych. Patogenne szczepy E. coli wykorzystują te czynniki do kolonizacji, inwazji i uszkodzenia komórek gospodarza5. Większość patogennych szczepów E. coli posiada zdolność do przywierania do komórek nabłonkowych za pomocą fimbrii (pili), które umożliwiają kolonizację6.
Systemy sekrecji typu III i VI
Wiele patogennych szczepów E. coli wykorzystuje specjalistyczne systemy sekrecji typu III (T3SS) do wprowadzania białek efektorowych do komórek gospodarza. System ten działa jak „strzykawka”, umożliwiając bakteriom wprowadzanie swoich białek do komórek gospodarza, co zmusza je do współpracy w procesie zakażenia7. System T3SS jest kluczowy dla patogenezy szczepów EPEC (enteropatogenne E. coli) i EHEC (enterokrwotoczne E. coli), umożliwiając im przyleganie do komórek nabłonkowych jelita i wywoływanie charakterystycznych zmian w cytoszkielecie8.
Patogenne szczepy E. coli mogą również posiadać system sekrecji typu VI (T6SS), który służy zarówno do manipulowania funkcjami komórek gospodarza, jak i do konkurencji bakteryjnej9.
Patotypy E. coli i ich specyficzne mechanizmy wirulencji
Enteropatogenne E. coli (EPEC)
EPEC jest główną przyczyną biegunki u niemowląt na całym świecie. Charakterystyczną cechą zakażeń EPEC jest tworzenie zmian określanych jako „attaching and effacing” (A/E), które charakteryzują się przyleganiem bakterii do błony komórek nabłonkowych i zniszczeniem mikrokosmków1011.
Interakcja między EPEC a komórkami gospodarza jest opisywana jako proces czterostopniowy:
- Początkowe przyleganie bakterii do nabłonka jelitowego
- Formowanie mikrokolonii na powierzchni komórki poprzez Bfp i EspA, z charakterystycznym wzorem przylegania
- Wstrzykiwanie białek efektorowych (w tym Tir) do komórki gospodarza przez system T3SS
- Reorganizacja cytoszkieletu i tworzenie charakterystycznych struktur podobnych do piedestałów1213
EPEC zaburza transport elektrolitów w komórkach gospodarza i zakłóca funkcję bariery nabłonkowej, co prowadzi do szybkiego wystąpienia objawów biegunki, jeszcze przed pełnym rozwojem zmian A/E14. Białka efektorowe wprowadzane przez system T3SS manipulują komórkami gospodarza, ułatwiając kolonizację bakterii, ucieczkę przed układem odpornościowym i regulują odpowiedź zapalną15.
Enterotoksyczne E. coli (ETEC)
ETEC jest najczęstszą przyczyną biegunki podróżnych, z około 840 milionami przypadków rocznie na całym świecie16. Najważniejszym czynnikiem wirulencji ETEC jest wydzielanie enterotoksyn17.
ETEC produkuje dwa rodzaje enterotoksyn:
- Toksyny wrażliwe na ciepło (LT-I, LT-II) – działają podobnie do toksyny cholery
- Toksyny oporne na ciepło (STa i STb)18
Enterotoksyny ETEC stymulują nadmierną sekrecję płynów i elektrolitów przez komórki nabłonkowe jelita, powodując zmniejszenie absorpcji sodu i chlorków. Te zmiany prowadzą do wodnistej biegunki i stymulują wydzielanie prostaglandyn i cytokin prozapalnych, co skutkuje dalszą utratą wody1920.
Enterokrwotoczne E. coli (EHEC)
EHEC, szczególnie serotyp O157:H7, jest poważnym zagrożeniem dla zdrowia publicznego w Japonii, Europie i Ameryce Północnej21. Głównym czynnikiem wirulencji EHEC jest toksyna Shiga (SLT, zwana również werotoksyną), kodowana przez geny stx22.
Mechanizm działania toksyny Shiga obejmuje:
- Wiązanie podjednostki B toksyny do specyficznego glikolipidu (globotriasyloceramidu – Gb3) obecnego na komórkach nabłonkowych i śródbłonkowych
- Internalizację podjednostki A, która hamuje syntezę białek w komórkach gospodarza
- Uszkodzenie śródbłonka naczyń krwionośnych, prowadzące do krwawej biegunki i potencjalnie zespołu hemolityczno-mocznicowego (HUS)2324
EHEC kolonizuje jelito grube, tworząc charakterystyczne zmiany A/E podobne do EPEC, jednak obecność toksyny Shiga jest głównym czynnikiem odpowiedzialnym za ciężkie objawy kliniczne, w tym krwawą biegunkę i HUS25.
Enteroinwazyjne E. coli (EIEC)
EIEC różni się od innych patotypów E. coli, ponieważ jest obligatoryjnym patogenem wewnątrzkomórkowym, nieposiadającym czynników adhezji ani rzęsek26. Wirulencja tego patogenu wynika głównie z obecności plazmidu o wielkości 220 kb, kodującego kompleks T3SS, chaperony, regulatory transkrypcji, translokatory i ponad 25 białek efektorowych27.
Mechanizm patogenezy EIEC obejmuje:
- Inwazję i zniszczenie nabłonka okrężnicy
- Lizę fagocytarnych wakuoli i namnażanie się w cytoplazmie
- Tworzenie „ogonów aktynowych”, które pomagają bakteriom przemieszczać się w cytoplazmie i pomiędzy sąsiednimi komórkami nabłonkowymi
- Owrzodzenie okrężnicy w wyniku zniszczenia komórek nabłonkowych i stymulacji cytokin zapalnych28
EIEC powoduje zaburzenie funkcji absorpcyjnych i wydzielniczych jelit poprzez lizę komórek nabłonkowych, co prowadzi do biegunki29.
Enteroagregacyjne E. coli (EAEC)
EAEC wytwarza enteroagregacyjną toksynę oporną na ciepło i toksynę kodowaną przez plazmid, które indukują wydzielanie płynu30. Patogeneza EAEC charakteryzuje się agregacyjnym przyleganiem bakterii do komórek nabłonkowych, skróceniem mikrokosmków, naciekiem komórek jednojądrzastych i krwotokami, co prowadzi do zmniejszonej absorpcji płynów31.
Szczepy EAEC przywierają do komórek jelitowych, powodując podrażnienie lub zapalenie komórek jelitowych, co zakłóca absorpcję i wydzielanie w jelitach32.
Adherentno-inwazyjne E. coli (AIEC)
AIEC to patotyp jelitowy zdolny do przylegania i inwazji warstwy komórek nabłonkowych jelita oraz namnażania się wewnątrz makrofagów i komórek nabłonkowych33. Jest jednym z najważniejszych czynników etiologicznych idiopatycznych zaburzeń zapalnych, w tym choroby zapalnej jelit (IBD) i choroby Leśniowskiego-Crohna (CD)34.
AIEC wykorzystuje kilka czynników wirulencji, takich jak pęcherzyki błony zewnętrznej, białka błony zewnętrznej i długie fimbrie polarne, które są eksponowane po przyleganiu do komórek gospodarza i umożliwiają inwazję, zakażenie i replikację w makrofagach35.
Uropatogenne E. coli (UPEC)
UPEC jest odpowiedzialne za około 90% zakażeń układu moczowego (UTI) u osób z normalną anatomią36. UPEC wykorzystuje fimbrie P (pili związane z odmiedniczkowym zapaleniem nerek) do wiązania się z komórkami urotelium dróg moczowych i kolonizacji pęcherza37.
UPEC może unikać wrodzonej odpowiedzi immunologicznej organizmu (np. układu dopełniacza) poprzez inwazję powierzchniowych komórek umbrella i tworzenie wewnątrzkomórkowych społeczności bakteryjnych (IBC)38. Czynniki wirulencji UPEC można pogrupować jako adhezyny, toksyny, systemy pobierania żelaza i protektyny39.
UPEC produkuje również toksynę określaną jako cytotoksyczny czynnik nekrotyzujący typu 1 (CNF-1), który kataluzje deaminację glutaminy małych GTPaz RhoA, Rac i Cdc42, prowadząc do zakłócenia licznych funkcji komórkowych eukariotycznych, w tym tworzenia włókien stresu aktynowego i modulacji szlaków sygnalizacyjnych stanu zapalnego40.
Molekularne mechanizmy patogenezy
System Quorum Sensing
Aktywacja tworzenia biofilmu jest mediowana przez system quorum sensing kodowany przez gen supresora inhibitora podziału (SdiA)41. Quorum sensing umożliwia bakteriom komunikację międzykomórkową i regulację ekspresji genów w zależności od gęstości populacji bakteryjnej42.
Autoinduktor-2 (AI-2) jest cząsteczką sygnałową quorum sensing, wykorzystywaną do komunikacji wewnątrz- i międzygatunkowej. Chemotaksja w kierunku AI-2 przyczynia się do konkurencji o składniki odżywcze i wpływa na odporność kolonizacyjną nadawaną przez E. coli przeciwko patogenom jelitowym, takim jak Salmonella Typhimurium43.
Wyspa patogenności LEE
Locus of Enterocyte Effacement (LEE) to wyspa patogenności o wielkości około 35 kb, która zawiera geny kodujące intiminę, system sekrecji typu III, szereg wydzielanych białek (Esp) i translokowany receptor intiminy zwany Tir44.
Intimina, białko błony zewnętrznej o masie 94 kDa kodowane przez gen eae, jest odpowiedzialna za ścisłe przyleganie między bakteriami a błonami enterocytów45. Cząsteczki Esp (EspA, B i D) są zaangażowane w tworzenie translokonu, który dostarcza cząsteczki efektorowe do komórki gospodarza i zakłóca cytoszkielet, podporządkowując funkcje komórki gospodarza46.
Rola toksyn w patogenezie
E. coli wytwarza cztery rodzaje toksyn, które mają działanie cytotoksyczne na komórki gospodarza47:
| Rodzaj toksyny | Patotyp | Mechanizm działania | Efekt kliniczny |
|---|---|---|---|
| Toksyna Shiga (Stx1, Stx2) | EHEC, STEC | Hamowanie syntezy białek, uszkodzenie śródbłonka naczyń | Krwawa biegunka, HUS, niewydolność nerek |
| Enterotoksyny ciepłochwiejne (LT) | ETEC | Aktywacja cyklazy adenylanowej, zwiększenie poziomów cAMP | Wodnista biegunka |
| Enterotoksyny ciepłostałe (ST) | ETEC | Aktywacja cyklazy guanylanowej, zwiększenie poziomów cGMP | Wodnista biegunka |
| Cytotoksyczny czynnik nekrotyzujący (CNF-1) | UPEC | Modyfikacja małych białek G (RhoA, Rac, Cdc42) | Zaburzenia cytoszkieletu, modulacja stanu zapalnego |
| Kolibaktyna | Szczepy zawierające wyspę pks | Uszkodzenie DNA | Starzenie komórkowe, potencjalnie nowotworzenie |
Niektóre szczepy E. coli zawierają wyspę genomową syntazy poliketydowej (pks), która koduje multi-enzymatyczną maszynerię produkującą kolibaktynę, substancję uszkadzającą DNA. Kolibaktyna może powodować starzenie komórkowe lub nowotworzenie poprzez uszkodzenie DNA48.
Pobieranie żelaza
Patogenne szczepy E. coli mają zwiększoną liczbę receptorów sideroforów żelazowych i transporterów żelaza ABC, co ułatwia im pobieranie żelaza w środowisku gospodarza, gdzie dostępność żelaza jest ograniczona49. Obecność receptorów kompleksów żelazowych błony zewnętrznej i systemów pobierania żelaza ABC o wysokim powinowactwie koreluje ze sobą, sugerując koewolucję50.
Ta zdolność do efektywnego pozyskiwania żelaza w warunkach jego niedoboru jest kluczowym czynnikiem wirulencji, umożliwiającym patogennym szczepom E. coli namnażanie się w organizmie gospodarza51.
Interakcje z komórkami gospodarza
Przyleganie i inwazja
Patogenne bakterie zanieczyszczające środowisko są połykane przez podatne zwierzęta i dostają się do przewodu pokarmowego. Bakterie te posiadają fimbrialne adhezyny, które pośredniczą w przyleganiu do specyficznych receptorów na komórkach nabłonkowych jelit. Wynikająca z tego kolonizacja bakteryjna znajduje się głównie na błonie śluzowej jelita czczego i/lub krętego52.
Niektóre szczepy E. coli, jak EPEC i EHEC, wykorzystują specjalny system „wstrzykujący”, aby dostarczyć własne białka do komórki, którą inwadują. Bakterie używają tego systemu, działającego jak strzykawka, do wprowadzenia kilku białek bakteryjnych do komórki jelitowej, co zmusza ją do współpracy w procesie zakażenia53.
W przypadku EPEC, bakterie wytwarzają własny specyficzny receptor, który jest wstrzykiwany do komórki nabłonkowej gospodarza za pomocą aparatu bakteryjnego przypominającego strzykawkę. Bakteryjna adhezyna następnie pośredniczy w bardzo ścisłym przyleganiu bakterii do receptorów komórkowych, a sygnały bakteryjne stymulują zanik mikrokosmków, czyli rąbka szczoteczkowego, i reorganizację cytoszkieletu komórkowego54.
Manipulacja cytoszkieletem
Wiele patogennych szczepów E. coli wywiera swoje działanie poprzez manipulację cytoszkieletem komórek gospodarza. W przypadku EPEC i EHEC, po przyłączeniu się bakterii do komórki gospodarza, następuje reorganizacja cytoszkieletu, prowadząca do charakterystycznych zmian morfologicznych, w tym zaniku mikrokosmków i tworzenia struktur podobnych do piedestałów55.
Białka efektorowe wprowadzane przez system T3SS, takie jak EspG i EspG2, zakłócają sieci mikrotubul gospodarza, co wpływa na transport pęcherzykowy i lokalizację białek błonowych. Na przykład, infekcja EPEC hamuje aktywność wymiany Cl/OH w szczytowej błonie komórek nabłonkowych jelit poprzez zaangażowanie cząsteczek efektorowych EspG i EspG256.
Prawidłowa aktywność wymiany Cl/OH wymaga nienaruszonych mikrotubul. Infekcja EPEC w modelach in vitro i in vivo moduluje ekspresję białka DRA na szczytowej błonie komórkowej, prowadząc do redystrybucji białka DRA z powierzchni do przedziałów wewnątrzkomórkowych57.
Modulacja odpowiedzi immunologicznej
Patogenne szczepy E. coli posiadają mechanizmy umożliwiające im unikanie odpowiedzi immunologicznej gospodarza. UPEC ekspresjonuje białka błony zewnętrznej, takie jak traT i Iss, które mogą zwiększać oporność na surowicę poprzez unikanie działania układu dopełniacza58.
EIEC dostarcza integralność komórek gospodarza i przeżywalność we wczesnych stadiach zakażenia poprzez hamowanie odłączania komórek nabłonkowych jelit i ich obrotu, wykorzystując białka efektorowe OspE i IpaB59.
Interakcja między adhezynami Afa/Dr, rzęskami i receptorami DAF pośredniczy w wydzielaniu IL-8 i promuje transmigrację neutrofili wielojądrzastych (PMN)60. Ta manipulacja odpowiedzią zapalną może sprzyjać przetrwaniu i rozprzestrzenianiu się patogenu w organizmie gospodarza.
Czynniki środowiskowe i transmisja
Źródła zakażenia
Głównym rezerwuarem EHEC jest bydło, jednak inne zwierzęta, takie jak jelenie, są również znane jako nosiciele EHEC. Ponadto, ludzie służą jako rezerwuar61. Transmisja STEC i ETEC odbywa się drogą fekalno-oralną poprzez skażoną żywność, wodę pitną lub wodę rekreacyjną. Transmisja może również występować bezpośrednio od osoby do osoby i może obejmować pewne rodzaje kontaktów seksualnych62.
Dawka infekcyjna dla E. coli O157:H7 jest bardzo niska (około 100 organizmów). E. coli O157:H7 było związane ze spożyciem niedogotowanej skażonej wołowiny mielonej, niepasteryzowanego soku jabłkowego i cydru, niepasteryzowanego mleka i innych produktów mlecznych, surowych owoców i warzyw oraz salami63.
Bakterie E. coli są stale wydalane do bezpośredniego otoczenia zwierząt poprzez kał i zanieczyszczają boksy, ściółkę i podłogę zwierząt trzymanych w pomieszczeniach oraz glebę w przypadku zwierząt przebywających na zewnątrz. E. coli jest przenoszona na inne zwierzęta poprzez skażoną paszę, obsługujących i wodę pitną, a potencjalnie także z gospodarstwa na gospodarstwo przez pojazdy, takie jak ciężarówki transportowe64.
Rola warunków środowiskowych
Warunki środowiskowe mogą wpływać na ekspresję genów wirulencji w patogennych szczepach E. coli. Na przykład, ekspresja genów wirulencji ETEC jest regulowana przez różne sygnały żołądkowo-jelitowe65.
Badania wykazały, że większość genów wirulencji ETEC jest włączana w żołądku i wyłączana w wydzielinach jelita krętego i w późnym stadium po zakażeniu w okrężnicy wstępującej66. Toksyna LT może być produkowana zarówno w warunkach tlenowych, jak i beztlenowych67.
ETEC skutecznie penetruje warstwę śluzu poprzez białka degradujące mucynę, promując przyleganie ETEC do komórek nabłonkowych jelit. Takie przyleganie jest organizowane przez podstawowy zestaw fimbrii (np. CFA, FimH), adhezyn niefimbrialnych (np. Tia) i dodatkowych czynników kolonizacyjnych, takich jak EtpA68.
Odporność na antybiotyki
Patogenne szczepy E. coli mogą nabywać odporność na antybiotyki poprzez różne mechanizmy. Badania sekwencjonowania całego genomu wykazały, że szczepy E. coli o różnych poziomach oporności na ampicylinę zawierają różne mutacje69.
Mutacja promotora genu ampC może działać synergistycznie z innymi mutacjami i prowadzić do wyższej oporności70. Dane transkryptomiczne wykazują znaczące zmiany w ekspresji szeregu genów regulowanych przez marA i związanych z odpowiedzią na stres i opornością na antybiotyki71.
Geny oporności na antybiotyki mogą przenosić się z plazmidu bakteryjnego do chromosomu, gdzie są stabilnie integrowane. Jest to kluczowy krok w rozprzestrzenianiu się oporności na karbapenemy72.
Implikacje kliniczne
Spektrum objawów klinicznych
Zakażenie patogennymi E. coli może prezentować szerokie spektrum objawów klinicznych. Osoba może być bezobjawowa, mieć łagodną biegunkę bez krwi lub mieć jawną krwawą biegunkę. Większość zdiagnozowanych przypadków rozwija krwawą biegunkę w ciągu 6 do 48 godzin po wystąpieniu biegunki bezkrwistej73.
W ciężkich przypadkach pacjent może rozwinąć inne zespoły kliniczne, takie jak zespół hemolityczno-mocznicowy (HUS) lub zakrzepowa plamica małopłytkowa (TTP). Zespół hemolityczno-mocznicowy charakteryzuje się ostrym początkiem mikroangiopatycznej niedokrwistości hemolitycznej, uszkodzeniem nerek i niską liczbą płytek krwi. Zakrzepowa plamica małopłytkowa charakteryzuje się niedokrwistością i niską liczbą płytek krwi, ale może obejmować zajęcie ośrodkowego układu nerwowego (OUN) i gorączkę74.
Szczepy O157:H7 mogą powodować ciężką chorobę lub śmierć u osób starszych, bardzo młodych lub z obniżoną odpornością75. Niektóre szczepy E. coli, na przykład O157:H7, mogą wytwarzać toksynę Shiga. Toksyna Shiga powoduje odpowiedzi zapalne w komórkach docelowych jelita, pozostawiając zmiany, które skutkują krwawą biegunką będącą objawem zakażenia E. coli wytwarzającą toksynę Shiga (STEC)76.
Powikłania zakażeń
Większość zdrowych dorosłych wraca do zdrowia po chorobie wywołanej przez E. coli w ciągu tygodnia. Niektóre osoby, szczególnie małe dzieci i osoby starsze, mogą rozwinąć zagrażającą życiu formę niewydolności nerek zwaną zespołem hemolityczno-mocznicowym77.
Szczepy UPEC mogą inwazować komórki podściełające pęcherza moczowego i tworzyć uśpione rezerwuary, które są potencjalnie źródłem nawracających zakażeń78. E. coli wywołująca zapalenie opon mózgowych u noworodków wykazuje wysoką oporność na odpowiedź immunologiczną gospodarza i może przekraczać barierę krew-mózg, powodując chorobę79.
Zakażenia patogennymi E. coli mogą prowadzić do różnych chorób, w tym zapalenia żołądka i jelit, zakażeń układu moczowego, posocznicy/zapalenia opon mózgowych i zakażeń żołądkowo-jelitowych80.
Strategie terapeutyczne
Nie istnieje szczepionka ani lek, który chroniłby przed chorobą wywołaną przez E. coli, chociaż badacze badają potencjalne szczepionki81. Jedyną skuteczną metodą eliminacji STEC z żywności jest wprowadzenie zabiegu bakteriobójczego, takiego jak ogrzewanie (na przykład gotowanie lub pasteryzacja) lub napromieniowanie82.
STEC jest niszczone przez dokładne gotowanie żywności do momentu, gdy wszystkie części osiągną temperaturę 70°C lub wyższą83. Podstawowe dobre praktyki higieny żywności, zgodnie z opisem w Five keys to safer food WHO, mogą zapobiec przenoszeniu patogenów odpowiedzialnych za wiele chorób przenoszonych przez żywność, a także chronić przed chorobami przenoszonymi przez żywność wywołanymi przez STEC84.
Wiedza o mechanizmach patogennych patotypów E. coli doprowadziła do opracowania racjonalnych interwencji w leczeniu i zapobieganiu chorobom wywołanym przez E. coli85.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.