zaburzenia przemiany lipidów
Zaburzenia przemiany lipidów, znane również jako dyslipidemie, to grupa schorzeń metabolicznych charakteryzujących się nieprawidłowymi stężeniami lipidów we krwi. Obejmują one podwyższone stężenie cholesterolu całkowitego, lipoprotein o niskiej gęstości (LDL), triglicerydów oraz obniżone stężenie lipoprotein o wysokiej gęstości (HDL).
Dyslipidemie mogą mieć charakter pierwotny (uwarunkowany genetycznie) lub wtórny (związany z innymi schorzeniami, takimi jak cukrzyca, niedoczynność tarczycy, choroby nerek, czy stosowanymi lekami). Najbardziej rozpowszechnione są hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia oraz dyslipidemie mieszane. Rodzinna hipercholesterolemia jest przykładem poważnego zaburzenia dziedziczonego autosomalnie dominująco.
Zaburzenia lipidowe stanowią główny czynnik ryzyka miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych, w tym choroby wieńcowej, zawału serca oraz udaru mózgu. Długotrwale podwyższone stężenie LDL-cholesterolu prowadzi do odkładania się złogów cholesterolowych w ścianach tętnic, powodując ich zwężenie i upośledzenie przepływu krwi.
Diagnostyka dyslipidemii opiera się na badaniu profilu lipidowego na czczo, obejmującego oznaczenie cholesterolu całkowitego, LDL, HDL i triglicerydów. W leczeniu stosuje się modyfikację stylu życia (dieta niskolipidowa, aktywność fizyczna, zaprzestanie palenia) oraz farmakoterapię, głównie statyny, fibraty, ezetimib i inhibitory PCSK9 w przypadkach ciężkich zaburzeń.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ranofren
Olanzapina (Ranofren, 5 mg) wykazuje opóźnioną skuteczność terapeutyczną, co wymaga ścisłego monitorowania pacjentów w początkowym okresie leczenia. Nie jest zalecana u pacjentów z psychozą lub zaburzeniami zachowania wywołanymi otępieniem ze względu na dwukrotnie wyższą śmiertelność (3,5% vs 1,5% placebo) oraz trzykrotnie większą częstość incydentów naczyniowo-mózgowych (1,3% vs 0,4% placebo) w badaniach u osób w podeszłym wieku (średnia wieku 78 lat). Czynniki ryzyka obejmują wiek >65 lat, zaburzenia połykania, sedację, niedożywienie, odwodnienie, choroby płuc oraz jednoczesne stosowanie benzodiazepin. Olanzapina nie jest rekomendowana w psychozie indukowanej agonistami dopaminy u chorych na chorobę Parkinsona ze względu na nasilenie parkinsonizmu i omamów oraz brak przewagi nad placebo. Istotnym powikłaniem jest złośliwy zespół neuroleptyczny, objawiający się m.in. hipertermią, sztywnością mięśni, zaburzeniami świadomości i niestabilnością układu autonomicznego, wymagający natychmiastowego odstawienia leku.
aminotransferazy wątrobowe, choroba mieloproliferacyjna, choroba Parkinsona, choroba zakrzepowo-zatorowa, działanie przeciwcholinergiczne, fosfokinaza kreatyninowa, hipereozynofilia, hiperglikemia, incydent naczyniowo-mózgowy, kwasica ketonowa, mioglobinuria, nagły zgon sercowy, napad drgawkowy, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, niedrożność porażenna jelit, niestabilność autonomicznego układu nerwowego, objawy odstawienne, olanzapina, ostra niewydolność nerek, otępienie naczyniowe, parkinsonizm, późne dyskinezy, przerost mięśnia sercowego, rabdomioliza, sedacja, sztywność mięśniowa, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia przemiany lipidów, zakrzepica żylna, zapalenie wątroby, zastoinowa niewydolność serca, zdarzenie naczyniowo-mózgowe, zespół wydłużonego QT, złośliwy zespół neuroleptyczny - Leksykon leków
Działania niepożądane – Zylena 20 mg
Olanzapina, dostępna w dawkach 5 mg, 10 mg, 15 mg i 20 mg w postaci tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej (produkt leczniczy Zylena), wiąże się z szerokim spektrum działań niepożądanych. Najczęściej obserwowane (≥1% pacjentów) to senność, przyrost masy ciała, eozynofilia, hiperprolaktynemia, hiperlipidemia (wzrost cholesterolu, triglicerydów), hiperglikemia, cukromocz, zawroty głowy, akatyzja, parkinsonizm, leukopenia, neutropenia, dyskineza, niedociśnienie ortostatyczne oraz przejściowe podwyższenie aminotransferaz wątrobowych. Przyrost masy ciała jest szczególnie istotny klinicznie: po 47 dniach terapii 22,2% pacjentów doświadczyło wzrostu masy ciała o ≥7%, a po 48 tygodniach odsetek ten wzrósł do 64,4%. Długotrwałe stosowanie wiąże się także z istotnym pogorszeniem profilu metabolicznego, w tym wzrostem stężenia glukozy na czczo do ≥7 mmol/L oraz lipidów, co wymaga monitorowania parametrów metabolicznych podczas terapii.
akatyzja, aminotransferazy wątrobowe, amnezja, bradykardia, cholestatyczne uszkodzenie wątroby, cholesterol, cholesterol całkowity, cholesterol LDL, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba Parkinsona, cukromocz, częstoskurcz komorowy, dyskineza, dystonia, dyzartria, działanie przeciwcholinergiczne, eozynofilia, fosfokinaza kreatyninowa, gamma-glutamylotransferaza, ginekomastia, glukoza, indeks masy ciała, kwasica ketonowa, leukopenia, migotanie komór, nadwrażliwość na światło, napady drgawkowe, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, nietrzymanie moczu, olanzapina, omamy wzrokowe, parkinsonizm, późna dyskineza, priapizm, profil lipidowy, prolaktyna, psychoza polekowa, rabdomioliza, senność, triglicerydy, uszkodzenie wątrobowo-komórkowe, walproinian, wydłużenie odstępu QTc, zaburzenia erekcji, zaburzenia przemiany lipidów, zakrzepica żył głębokich, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zator tętnicy płucnej, zatrzymanie moczu, zespół DRESS, zespół niespokojnych nóg, zespół odstawienia u noworodków, złośliwy zespół neuroleptyczny, zwiększenie masy ciała - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Olpinat
Olanzapina, zawarta w produkcie Olpinat, wykazuje opóźnioną poprawę kliniczną, co wymaga uważnego monitorowania pacjentów pod kątem skuteczności i działań niepożądanych. Szczególnie przeciwwskazane jest stosowanie u pacjentów z otępieniem i objawami psychotycznymi ze względu na dwukrotnie wyższą śmiertelność (3,5% vs 1,5% placebo) oraz trzykrotnie zwiększone ryzyko zdarzeń naczyniowo-mózgowych (1,3% vs 0,4% placebo), zwłaszcza u osób powyżej 65 lat i z otępieniem naczyniowym lub mieszanym. U pacjentów z chorobą Parkinsona olanzapina nie jest zalecana ze względu na nasilenie parkinsonizmu i brak przewagi nad placebo w leczeniu psychozy. Istnieje ryzyko wystąpienia złośliwego zespołu neuroleptycznego (ZZN), wymagającego natychmiastowego odstawienia leku przy podejrzeniu objawów takich jak wysoka gorączka, sztywność mięśni, zaburzenia świadomości i niestabilność autonomiczna.
aktywność antycholinergiczna, aminotransferazy wątrobowe, cholestatyczne uszkodzenie wątroby, choroba mieloproliferacyjna, choroba Parkinsona, dysfagia, dyslipidemia, hipereozynofilia, hiperglikemia, kwasica ketonowa, lek przeciwpsychotyczny, neutropenia, niedrożność porażenna jelit, niewydolność wątroby, odstęp QTc, olanzapina, ostra niewydolność nerek, otępienie naczyniowe, parkinsonizm, przejściowy atak niedokrwienny, przerost gruczołu krokowego, przerost mięśnia sercowego, rabdomioliza, schizofrenia, zaburzenia przemiany lipidów, zaburzenie świadomości, zakrzep z zatorem, zapalenie wątroby, zastoinowa niewydolność serca, zdarzenie naczyniowo-mózgowe, zespół wydłużonego odstępu QT, złośliwy zespół neuroleptyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Zolaxa Rapid
Olanzapina w postaci tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej (Zolaxa Rapid) wykazuje opóźnioną poprawę kliniczną, obserwowaną po kilku dniach do tygodni leczenia, co wymaga ścisłego monitorowania pacjenta. U pacjentów w podeszłym wieku z psychozą i/lub zaburzeniami zachowania związanymi z otępieniem, stosowanie olanzapiny wiąże się z dwukrotnie wyższą śmiertelnością (3,5% vs 1,5% placebo) oraz trzykrotnie większą częstością zdarzeń naczyniowo-mózgowych (1,3% vs 0,4% placebo), niezależnie od dawki (średnia 4,4 mg/dobę) i czasu leczenia. Olanzapina nie jest zalecana u pacjentów z psychozą indukowaną agonistami dopaminy w chorobie Parkinsona ze względu na nasilenie parkinsonizmu i omamów oraz brak przewagi nad placebo. Istotnym zagrożeniem jest złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN) – stan zagrażający życiu, objawiający się m.in. hipertermią, sztywnością mięśni, zaburzeniami świadomości i niestabilnością układu autonomicznego, wymagający natychmiastowego odstawienia leku.
agonista dopaminy, aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, aminotransferazy wątrobowe, cholestatyczne uszkodzenie wątroby, choroba mieloproliferacyjna, choroba Parkinsona, dysfagia, działanie antycholinergiczne, fenyloketonuria, hipereozynofilia, hiperglikemia, kwasica ketonowa, nagły zgon sercowy, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, olanzapina, ostra niewydolność nerek, otępienie, otępienie naczyniowe, parkinsonizm, późna dyskineza, przerost mięśnia sercowego, psychoza i zaburzenia zachowania, rabdomioliza, śpiączka, unieruchomienie pacjenta, uszkodzenie wątrobowokomórkowe, wrodzony zespół wydłużonego odstępu QT, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia przemiany lipidów, zakrzep z zatorami, zapalenie wątroby, zastoinowa niewydolność serca, zdarzenie naczyniowo-mózgowe, złośliwy zespół neuroleptyczny - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Olanzapina Aurobindo
Olanzapina, podobnie jak inne leki przeciwpsychotyczne, wykazuje opóźnioną poprawę kliniczną, wymagającą monitorowania skuteczności i działań niepożądanych. Nie zaleca się jej stosowania u pacjentów z psychozą lub zaburzeniami zachowania w przebiegu otępienia ze względu na dwukrotnie wyższe ryzyko zgonu (3,5% vs 1,5%) oraz trzykrotnie zwiększone ryzyko zdarzeń naczyniowo-mózgowych (1,3% vs 0,4%) w porównaniu do placebo, szczególnie u osób powyżej 65-75 lat. U pacjentów z chorobą Parkinsona olanzapina nie wykazuje skuteczności i może nasilać objawy parkinsonizmu. Istotnym zagrożeniem jest złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN) – stan z wysoką gorączką, sztywnością mięśni, zaburzeniami świadomości i niestabilnością autonomiczną, wymagający natychmiastowego odstawienia leku. Ponadto, olanzapina może indukować hiperglikemię i zaostrzenie cukrzycy, z ryzykiem kwasicy ketonowej i śpiączki, co wymaga monitorowania glikemii (przed leczeniem, po 12 tygodniach i następnie raz w roku) oraz masy ciała (przed leczeniem, po 4, 8, 12 tygodniach i kwartalnie). Należy także kontrolować profil lipidowy (przed leczeniem, po 12 tygodniach i co 5 lat).
agonista dopaminy, aktywność antycholinergiczna, AlAT, aminotransferaza wątrobowa, AspAT, atypowy lek przeciwpsychotyczny, choroba mieloproliferacyjna, choroba Parkinsona, dysfagia, hipereozynofilia, hiperglikemia, kwasica ketonowa, lek przeciwpsychotyczny, nagły zgon sercowy, napad drgawkowy, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, niedrożność porażenna jelit, olanzapina, ostra niewydolność nerek, otępienie, otępienie naczyniowe, parkinsonizm, późna dyskineza, przemijający napad niedokrwienny, przerost gruczołu krokowego, przerost mięśnia sercowego, rabdomioliza, sedacja, śpiączka, udar, uszkodzenie cholestatyczne wątroby, uszkodzenie wątrobowokomórkowe, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia przemiany lipidów, zakrzep z zatorami, zakrzepica żylna, zapalenie wątroby, zastoinowa niewydolność serca, zdarzenie naczyniowo-mózgowe, zespół wydłużonego odstępu QT, złośliwy zespół neuroleptyczny