szlak tlenek azotu

Szlak tlenku azotu (NO) to kluczowy mechanizm sygnałowy w organizmie, odpowiedzialny za regulację wielu procesów fizjologicznych. Tlenek azotu jest gazowym przekaźnikiem, syntetyzowanym przez enzym syntazę tlenku azotu (NOS) z L-argininy, w obecności tlenu i kofaktorów takich jak NADPH i tetrahydrobiopteryna.

Wyróżnia się trzy główne izoformy NOS: śródbłonkową (eNOS), neuronalną (nNOS) oraz indukowalną (iNOS). Dwie pierwsze są konstytutywne i zależne od wapnia, natomiast iNOS jest indukowana przez cytokiny prozapalne i endotoksyny bakteryjne, prowadząc do wytwarzania znacznie większych ilości NO.

W układzie sercowo-naczyniowym tlenek azotu odgrywa rolę w regulacji napięcia naczyń krwionośnych, powodując ich rozkurcz poprzez aktywację cyklazy guanylowej i zwiększenie stężenia cGMP w komórkach mięśni gładkich. Dodatkowo hamuje agregację płytek krwi, proliferację komórek mięśni gładkich oraz adhezję leukocytów do śródbłonka.

Zaburzenia szlaku tlenku azotu są związane z wieloma stanami patologicznymi, w tym nadciśnieniem tętniczym, miażdżycą, cukrzycą, niewydolnością serca oraz dysfunkcją śródbłonka. Leki wpływające na ten szlak, takie jak inhibitory fosfodiesterazy typu 5 (np. sildenafil) czy donory NO (np. nitrogliceryna), są szeroko stosowane w praktyce klinicznej.

W układzie nerwowym NO pełni funkcję neurotransmitera, uczestnicząc w procesach uczenia się i pamięci, a w nadmiernych stężeniach może przyczyniać się do neurotoksyczności. W układzie immunologicznym, wytwarzany przez makrofagi, stanowi ważny element obrony przeciwko patogenom wewnątrzkomórkowym.

Powiązane wpisy

  1. 09.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl