Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Sulbaktam

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania sulbaktamu – ryzyko reakcji nadwrażliwości

Podczas stosowania sulbaktamu w połączeniu z antybiotykami beta-laktamowymi (najczęściej z ampicyliną lub cefoperazonem) zgłaszano przypadki ciężkich reakcji nadwrażliwości (anafilaktycznych), które w niektórych przypadkach kończyły się zgonem. Ryzyko wystąpienia takich reakcji jest zwiększone u pacjentów z nadwrażliwością na penicyliny i/lub u pacjentów z reakcjami nadwrażliwości na wiele alergenów w wywiadzie.¹²³

Opisywano również przypadki pacjentów z nadwrażliwością na penicyliny w wywiadzie, u których występowały ciężkie reakcje nadwrażliwości po zastosowaniu cefalosporyn. Istnieje możliwość reakcji krzyżowej między tymi grupami antybiotyków.⁴⁵⁶

Konieczność dokładnego wywiadu medycznego

Przed rozpoczęciem leczenia lekami zawierającymi sulbaktam konieczne jest zebranie dokładnego wywiadu w celu ustalenia, czy u pacjenta nie występowały w przeszłości reakcje nadwrażliwości na penicyliny, cefalosporyny i inne alergeny.⁷⁸⁹

W przypadku wystąpienia reakcji alergicznej, podawanie leku należy natychmiast przerwać i wdrożyć odpowiednie leczenie.¹⁰¹¹¹²

Postępowanie w przypadku ciężkiej reakcji anafilaktycznej

W razie wystąpienia ciężkiej reakcji anafilaktycznej konieczne jest natychmiastowe leczenie epinefryną (adrenaliną). Ponadto należy, w zależności od wskazań klinicznych:¹³¹⁴¹⁵

• wdrożyć tlenoterapię
• podać dożylnie steroidy
• zapewnić drożność dróg oddechowych z intubacją włącznie

¹⁶¹⁷¹⁸

Ciężkie reakcje skórne podczas stosowania sulbaktamu

U pacjentów leczonych lekami zawierającymi sulbaktam zgłaszano występowanie ciężkich reakcji skórnych, które w niektórych przypadkach mogą być zagrażające życiu. Do najpoważniejszych należą:¹⁹²⁰²¹

• Toksyczna nekroliza naskórka (TEN, ang. toxic epidermal necrolysis)
• Zespół Stevensa-Johnsona (SJS, ang. Stevens-Johnson syndrome)
• Złuszczające zapalenie skóry
• Rumień wielopostaciowy
• Ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP, ang. acute generalized exanthematous pustulosis)

²²²³²⁴

W przypadku wystąpienia ciężkiej reakcji skórnej należy niezwłocznie przerwać stosowanie leku zawierającego sulbaktam i rozpocząć odpowiednie leczenie.²⁵²⁶²⁷

Biegunka związana z zakażeniem Clostridioides difficile

Podczas stosowania prawie wszystkich substancji przeciwbakteryjnych, w tym preparatów zawierających sulbaktam, zgłaszano występowanie biegunki związanej z zakażeniem Clostridioides difficile (dawniej Clostridium difficile) (CDAD, ang. Clostridioides difficile associated diarrhea). Powikłanie to może mieć różne nasilenie – od lekkiej biegunki po zapalenie jelita grubego, które może prowadzić do zgonu.²⁸²⁹³⁰

Mechanizm powstawania CDAD

Podawanie substancji przeciwbakteryjnych zmienia fizjologiczną florę jelita grubego, co może prowadzić do nadmiernego wzrostu bakterii C. difficile. Bakteria ta wytwarza toksyny A i B, które przyczyniają się do rozwoju CDAD.³¹³²³³

Szczepy C. difficile wytwarzające hipertoksyny mogą powodować zwiększoną zachorowalność i śmiertelność, ponieważ zakażenia wywołane tymi szczepami często są oporne na leczenie przeciwdrobnoustrojowe i mogą prowadzić do konieczności przeprowadzenia kolektomii (usunięcia okrężnicy).³⁴³⁵³⁶

Diagnostyka i postępowanie w CDAD

Biegunkę związaną z zakażeniem C. difficile należy rozważyć u każdego pacjenta, u którego po zastosowaniu antybiotyku wystąpi biegunka. Konieczne jest zebranie dokładnego wywiadu chorobowego, ponieważ zgłaszano występowanie CDAD nawet ponad dwa miesiące po podaniu produktów przeciwbakteryjnych.³⁷³⁸³⁹

W przypadku cięższych postaci CDAD konieczne może być zastosowanie doustnego leczenia metronidazolem lub wankomycyną. Przeciwwskazane jest podawanie leków hamujących perystaltykę jelit.⁴⁰

Ryzyko nadkażeń podczas terapii sulbaktamem

Podobnie jak w przypadku innych antybiotyków, podczas stosowania preparatów zawierających sulbaktam należy monitorować pacjentów pod kątem wystąpienia nadkażeń opornymi drobnoustrojami, w tym grzybami. Jest to szczególnie istotne podczas długotrwałej terapii.⁴¹⁴²⁴³

W przypadku stwierdzenia nadkażenia należy przerwać podawanie leku i/lub wdrożyć odpowiednie leczenie.⁴⁴⁴⁵⁴⁶

Wpływ sulbaktamu na wątrobę

U pacjentów przyjmujących preparaty zawierające sulbaktam zgłaszano przypadki polekowego uszkodzenia wątroby, w tym cholestatycznego zapalenia wątroby i żółtaczki. Pacjentów należy poinformować o konieczności skontaktowania się z lekarzem w przypadku wystąpienia objawów świadczących o chorobie wątroby.⁴⁷⁴⁸⁴⁹

Szczególne przypadki – zaburzenia czynności wątroby

W przypadku niektórych produktów zawierających sulbaktam (np. Sulperazon zawierający cefoperazon z sulbaktamem) należy uwzględnić dodatkowe zagrożenia związane z zaburzeniami czynności wątroby:⁵⁰

• U pacjentów ze schorzeniami wątroby i/lub niedrożnością dróg żółciowych okres półtrwania cefoperazonu w surowicy jest na ogół wydłużony, a wydalanie z moczem zwiększone
• U osób z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby występują terapeutyczne stężenia cefoperazonu w żółci, a okres półtrwania wydłuża się tylko 2-4 krotnie
• U pacjentów z ciężką niedrożnością dróg żółciowych, ciężką chorobą wątroby lub jeśli ze schorzeniami wątroby występują jednocześnie zaburzenia czynności nerek, może być konieczna modyfikacja dawkowania

⁵¹

U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby występującymi jednocześnie z zaburzeniami czynności nerek, zaleca się kontrolowanie stężeń cefoperazonu w surowicy i w razie konieczności dostosowanie dawki. Jeśli stężenie cefoperazonu nie jest monitorowane, nie należy podawać więcej niż 2 g cefoperazonu na dobę.⁵²

Konieczność okresowej kontroli czynności narządów wewnętrznych

Podczas długotrwałego leczenia preparatami zawierającymi sulbaktam zaleca się okresowe kontrolowanie czynności narządów wewnętrznych, przede wszystkim:⁵³⁵⁴⁵⁵

• nerek
• wątroby
• układu krwiotwórczego

⁵⁶⁵⁷⁵⁸

Jest to szczególnie istotne w przypadku noworodków (zwłaszcza wcześniaków), niemowląt i małych dzieci.⁵⁹⁶⁰⁶¹

Stosowanie sulbaktamu w mononukleozie zakaźnej

W związku z tym, że mononukleoza zakaźna jest chorobą wywoływaną przez wirusy, nie należy stosować leków zawierających ampicylinę z sulbaktamem w jej leczeniu. U pacjentów z mononukleozą, którzy otrzymali ampicylinę, często występuje wysypka skórna. Wysypka spowodowana ampicyliną występuje również często u pacjentów z białaczką limfatyczną.⁶²⁶³⁶⁴

Zawartość sodu w preparatach z sulbaktamem

Preparaty zawierające sulbaktam charakteryzują się wysoką zawartością sodu, co należy uwzględnić przy przepisywaniu ich pacjentom będącym na diecie niskosodowej. Zawartość sodu w poszczególnych preparatach wynosi:⁶⁵⁶⁶⁶⁷

Maksymalna dawka dobowa leków zawierających sulbaktam może prowadzić do istotnego spożycia sodu:⁶⁸⁶⁹⁷⁰

• Ampicilin+Sulbactam AptaPharma, Ampicillin/Sulbactam Bausch Health (dawka maksymalna 12 g): 920,8 mg sodu, co odpowiada 46% maksymalnej dobowej dawki sodu zalecanej przez WHO
• Sulperazon (dawka maksymalna 8 g): 536,8 mg sodu, co odpowiada 26,8% maksymalnej dobowej dawki sodu zalecanej przez WHO

⁷¹⁷²⁷³

Produkty te uważa się za produkty o wysokiej zawartości sodu. Zawartość sodu należy szczególnie uwzględnić u pacjentów kontrolujących zawartość sodu w diecie.⁷⁴⁷⁵⁷⁶

Dodatkowy sód z roztworów

Należy pamiętać, że preparaty Sulperazon mogą być przygotowywane do podawania przy użyciu roztworów zawierających sód, co należy wziąć pod uwagę przy obliczaniu całkowitej zawartości sodu (ze wszystkich źródeł), która będzie podawana pacjentowi, szczególnie u osób będących na diecie niskosodowej.⁷⁷

Ryzyko krwotoku podczas stosowania sulbaktamu z cefoperazonem

W związku ze stosowaniem cefoperazonu z sulbaktamem (Sulperazon) zgłaszano przypadki poważnych krwotoków, w tym prowadzących do zgonu. Ryzyko takie jest zwiększone u pacjentów:⁷⁸

• będących na ubogiej diecie
• w stanach złego wchłaniania pokarmu
• długotrwale odżywianych dożylnie
• otrzymujących terapię przeciwzakrzepową

⁷⁹

U pacjentów z grupy ryzyka należy obserwować, czy nie występują objawy krwawienia, małopłytkowości lub hipoprotrombinemii. Jeśli u pacjenta występuje długotrwałe krwawienie o niewyjaśnionej przyczynie, należy przerwać stosowanie cefoperazonu z sulbaktamem.⁸⁰

Stosowanie sulbaktamu u noworodków i niemowląt

Stosowanie sulbaktamu u noworodków, szczególnie wcześniaków, wymaga szczególnej ostrożności. Należy uwzględnić, że:⁸¹⁸²

• W przypadku leku Sulperazon, mimo skuteczności u niemowląt, nie prowadzono szerszych badań nad jego stosowaniem u wcześniaków i noworodków
• Przed rozpoczęciem leczenia wcześniaków i noworodków należy rozważyć potencjalne korzyści w stosunku do ryzyka
• Główną drogą wydalania sulbaktamu i ampicyliny są nerki, a czynność nerek nie jest w pełni rozwinięta u noworodków

⁸³⁸⁴