Przeciwwskazania stosowania
Benzylopenicylina prokainowa

Przeciwwskazania stosowania benzylopenicyliny prokainowej

Benzylopenicylina prokainowa, dostępna w produktach leczniczych Penicillinum Procainicum L TZF w dawkach 1 200 000 j.m. oraz 2 400 000 j.m. w postaci proszku do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań, posiada ściśle określone przeciwwskazania, które lekarz powinien bezwzględnie uwzględnić podczas kwalifikacji pacjenta do leczenia tym antybiotykiem. ¹

Nadwrażliwość na antybiotyki β-laktamowe

Głównym przeciwwskazaniem do stosowania benzylopenicyliny prokainowej jest nadwrażliwość na antybiotyki β-laktamowe. Penicyliny, w tym benzylopenicylina prokainowa, należą do grupy antybiotyków β-laktamowych, które charakteryzują się obecnością pierścienia β-laktamowego w swojej strukturze chemicznej. U pacjentów z historią reakcji alergicznych na jakikolwiek antybiotyk z tej grupy, należy bezwzględnie odstąpić od podania benzylopenicyliny prokainowej ze względu na ryzyko wystąpienia reakcji krzyżowych. ²

Reakcje nadwrażliwości na antybiotyki β-laktamowe mogą obejmować spektrum objawów od łagodnych reakcji skórnych po zagrażające życiu reakcje anafilaktyczne. Lekarz powinien dokładnie zebrać wywiad alergologiczny przed zleceniem leczenia benzylopenicyliną prokainową dostępną w preparacie Penicillinum Procainicum L TZF. ³

Nadwrażliwość na prokainę

Drugim równie istotnym przeciwwskazaniem do stosowania benzylopenicyliny prokainowej jest nadwrażliwość na prokainę. Prokaina jest składnikiem preparatu Penicillinum Procainicum L TZF i służy jako nośnik dla benzylopenicyliny, zapewniając przedłużone uwalnianie substancji czynnej. U pacjentów z rozpoznaną nadwrażliwością na prokainę lub inne środki znieczulające z grupy estrów (np. tetrakaina, benzokaina) nie należy stosować benzylopenicyliny prokainowej. ⁴

Reakcje nadwrażliwości na prokainę mogą manifestować się jako reakcje miejscowe w postaci zaczerwienienia, obrzęku i świądu w miejscu podania, jak również mogą przybierać formę reakcji systemowych z objawami takimi jak: pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy, skurcz oskrzeli czy wstrząs anafilaktyczny. ⁵

Warunki kliniczne dodatkowych przeciwwskazań

W przypadku gdy u pacjenta występuje udokumentowana historia ciężkich reakcji alergicznych na antybiotyki β-laktamowe lub prokainę, lekarz powinien rozważyć alternatywne schematy antybiotykoterapii. Benzylopenicylina prokainowa (Penicillinum Procainicum L TZF) nie powinna być stosowana u pacjentów, u których wystąpiły następujące reakcje po zastosowaniu penicylin lub prokainy: ⁶

• Reakcje anafilaktyczne lub anafilaktoidalne
• Ciężkie reakcje skórne (np. zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna nekroliza naskórka)
• Polekowe zapalenie wątroby związane z antybiotykami β-laktamowymi
• Agranulocytoza lub niedokrwistość hemolityczna w wywiadzie związana z podaniem penicylin

⁷

Postępowanie w przypadku stwierdzenia przeciwwskazań

W sytuacji, gdy u pacjenta zidentyfikowano przeciwwskazania do stosowania benzylopenicyliny prokainowej zawartej w preparacie Penicillinum Procainicum L TZF, lekarz powinien: ⁸

1. Wdrożyć alternatywną antybiotykoterapię z wykorzystaniem antybiotyków nienależących do grupy β-laktamów (np. makrolidy, tetracykliny, aminoglikozydy, fluorochinolony)
2. Odpowiednio udokumentować nadwrażliwość w dokumentacji medycznej pacjenta
3. Poinformować pacjenta o przeciwwskazaniach oraz o konieczności informowania personelu medycznego o nadwrażliwości na penicyliny lub prokainę
4. W przypadku konieczności zastosowania antybiotyku β-laktamowego rozważyć konsultację alergologiczną i ewentualne przeprowadzenie testów skórnych lub procedury desensytyzacji w warunkach szpitalnych

⁹

Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie benzylopenicyliny prokainowej?

Wcześniejsze reakcje alergiczne

Lekarz powinien bezwzględnie odradzić stosowanie benzylopenicyliny prokainowej (Penicillinum Procainicum L TZF) pacjentom, u których w wywiadzie stwierdzono jakiekolwiek reakcje alergiczne po zastosowaniu antybiotyków β-laktamowych lub prokainy. Nawet łagodne reakcje alergiczne w przeszłości mogą być przeciwwskazaniem, gdyż kolejna ekspozycja na alergen może wywołać reakcję o znacznie cięższym przebiegu. ¹⁰

Reakcje krzyżowe

Należy zachować szczególną ostrożność i rozważyć odradzenie stosowania benzylopenicyliny prokainowej u pacjentów z udokumentowaną nadwrażliwością na inne antybiotyki β-laktamowe, takie jak cefalosporyny, karbapenemy czy monobaktamy, ze względu na możliwość wystąpienia reakcji krzyżowych. W takich przypadkach konieczna jest indywidualna ocena stosunku korzyści do ryzyka. ¹¹

Nadwrażliwość na leki znieczulające miejscowo

Pacjentom z historią reakcji alergicznych na leki znieczulające miejscowo, szczególnie te z grupy estrów (np. benzokaina, tetrakaina), należy odradzić stosowanie benzylopenicyliny prokainowej ze względu na ryzyko wystąpienia reakcji krzyżowych z prokainą zawartą w preparacie Penicillinum Procainicum L TZF. ¹²

Ciężkie powikłania po antybiotykach β-laktamowych

Stosowanie benzylopenicyliny prokainowej należy odradzić pacjentom, u których w przeszłości wystąpiły ciężkie powikłania hematologiczne, nerkowe lub wątrobowe po podaniu antybiotyków β-laktamowych, nawet jeśli nie miały one charakteru reakcji nadwrażliwości. ¹³

Szczególne grupy pacjentów

U niektórych grup pacjentów należy rozważyć odradzenie stosowania benzylopenicyliny prokainowej (Penicillinum Procainicum L TZF) i zastosowanie alternatywnych form antybiotykoterapii: ¹⁴

• Pacjenci z atopowym zapaleniem skóry lub astmą oskrzelową – ze względu na wyższe ryzyko wystąpienia reakcji nadwrażliwości na antybiotyki β-laktamowe
• Pacjenci z genetycznie uwarunkowanym niedoborem pseudocholinesterazy – ze względu na ryzyko toksyczności prokainy
• Pacjenci z padaczką lub zaburzeniami przewodnictwa mięśniowo-nerwowego – ze względu na potencjalne działanie prokainy na układ nerwowy
• Pacjenci z ciężką niewydolnością nerek lub wątroby – ze względu na ryzyko kumulacji leku i jego metabolitów

¹⁵

Zagrożenie zespołem Hoigné

Pacjentom ze skłonnością do reakcji lękowych lub zaburzeń psychicznych należy rozważyć odradzenie stosowania benzylopenicyliny prokainowej ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu Hoigné (psychozy prokainowej). Jest to rzadkie powikłanie związane z podaniem penicyliny prokainowej, objawiające się nagłym wystąpieniem objawów neuropsychiatrycznych takich jak: lęk, splątanie, halucynacje, agitacja, drgawki i zaburzenia świadomości. ¹⁶

Postępowanie w przypadku konieczności zastosowania antybiotykoterapii u pacjentów z przeciwwskazaniami

W sytuacjach, gdy występują przeciwwskazania do stosowania benzylopenicyliny prokainowej, a pacjent wymaga antybiotykoterapii, lekarz powinien rozważyć następujące strategie postępowania: ¹⁷

1. Zastosowanie antybiotyku z innej grupy niż β-laktamy, odpowiedniego dla danego rodzaju zakażenia
2. W przypadku konieczności zastosowania antybiotyku β-laktamowego:
   • Skierowanie pacjenta na konsultację alergologiczną w celu weryfikacji nadwrażliwości
   • Przeprowadzenie testów skórnych i/lub oznaczenie swoistych przeciwciał IgE
   • W wybranych przypadkach rozważenie procedury desensytyzacji w warunkach oddziału intensywnej terapii
3. W przypadku nadwrażliwości wyłącznie na prokainę – rozważenie zastosowania innych preparatów benzylopenicyliny (np. benzylopenicylina potasowa, benzylopenicylina benzatynowa)

¹⁸

Podsumowując, główne przeciwwskazania do stosowania benzylopenicyliny prokainowej (Penicillinum Procainicum L TZF) obejmują nadwrażliwość na antybiotyki β-laktamowe oraz prokainę. Lekarz przed przepisaniem tego leku powinien dokładnie zebrać wywiad alergologiczny i ocenić indywidualne ryzyko wystąpienia reakcji niepożądanych. W przypadku stwierdzenia przeciwwskazań, należy rozważyć alternatywne schematy antybiotykoterapii. ¹⁹