Wskazania do stosowania
Benzylopenicylina prokainowa

Wskazania do stosowania benzylopenicyliny prokainowej

Benzylopenicylina prokainowa jest substancją czynną o działaniu przeciwbakteryjnym, należącą do grupy penicylin naturalnych. Jest dostępna w Polsce w preparacie Penicillinum Procainicum L TZF, w dawkach 1 200 000 j.m. oraz 2 400 000 j.m., w postaci proszku do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań. Substancja ta wykazuje skuteczność w zwalczaniu zakażeń o umiarkowanie ciężkim przebiegu, wywołanych przez drobnoustroje wrażliwe na penicylinę.¹

Zakażenia bakteryjne wskazane do leczenia

Benzylopenicylina prokainowa wykazuje szczególną skuteczność wobec zakażeń wywoływanych przez paciorkowce (grupy A, C, H, G, L i M), pneumokoki, które przebiegają bez towarzyszącej bakteriemii. Do tej grupy zakażeń można zaliczyć:²

• Zakażenia górnych dróg oddechowych – m.in. zapalenie gardła, migdałków, zatok przynosowych
• Zakażenia dolnych dróg oddechowych, w tym zapalenie płuc (z zastrzeżeniem, że dotyczy to tylko przypadków wywoływanych przez szczepy Streptococcus pneumoniae wrażliwe i umiarkowanie wrażliwe na penicylinę)
• Zapalenie wsierdzia wywoływane przez paciorkowce z grupy viridans
• Zapalenie osierdzia
• Płonica (szkarlatyna)
• Paciorkowcowe zakażenia skóry i tkanki podskórnej, takie jak róża

³

Zakażenia krętkowcowe

Benzylopenicylina prokainowa jest lekiem z wyboru w leczeniu kiły, zarówno nabytej, jak i wrodzonej, wywoływanej przez Treponema pallidum. Wykazuje również wysoką skuteczność w terapii innych krętkowic endemicznych:⁴

• Kiła endemiczna (bejel) wywołana przez Treponema pallidum endemicum
• Malinica (frambezja) wywołana przez Treponema pallidum pertenue
• Pinta wywołana przez Treponema pallidum carateum

⁵

Inne wskazania do stosowania

Benzylopenicylina prokainowa znajduje zastosowanie również w terapii:

• Rzeżączki przebiegającej bez bakteriemii – wywoływanej przez szczepy Neisseria gonorrhoeae, które nie wytwarzają β-laktamaz
• Mieszanych zakażeń gardła (angina Vincenta), dolnych dróg oddechowych oraz narządów płciowych, które są wywołane przez wrzecionowce i krętki (np. Fusobacterium spp., Spirochetes spp.)
• Różycy – zakażenia wywoływanego przez bakterię Erysipelothrix rhusiopathiae
• Błonicy (w zapobieganiu) – lek stosuje się w skojarzeniu z antytoksyną przeciwbłoniczą
• Wąglika – ciężkiego zakażenia wywoływanego przez Bacillus anthracis
• Gorączki szczurzej – choroby wywołanej przez bakterie Streptobacillus moniliformis lub Streptobacillus minor

⁶

Wytyczne dotyczące stosowania

Przed wdrożeniem terapii benzylopenicyliną prokainową zaleca się, jeżeli jest to możliwe, przeprowadzenie badania wrażliwości wyizolowanego drobnoustroju na antybiotyki. Leczenie może być jednak rozpoczęte empirycznie, przed uzyskaniem wyniku antybiogramu. Po otrzymaniu wyniku lekowrażliwości może zaistnieć potrzeba modyfikacji zastosowanej antybiotykoterapii.⁷

Podejmując decyzję o zastosowaniu benzylopenicyliny prokainowej, lekarz powinien uwzględnić aktualne oficjalne wytyczne dotyczące stosowania leków przeciwbakteryjnych, w tym lokalne dane dotyczące lekooporności drobnoustrojów.⁸

Kiedy i w jakich warunkach polecić pacjentowi stosowanie benzylopenicyliny prokainowej?

Wybór benzylopenicyliny prokainowej jako antybiotyku pierwszego rzutu

Benzylopenicylina prokainowa (Penicillinum Procainicum L TZF) powinna być stosowana jako lek pierwszego wyboru w przypadku potwierdzonych zakażeń wywołanych przez wrażliwe na penicylinę paciorkowce i pneumokoki o umiarkowanie ciężkim przebiegu. Szczególnie korzystne jest jej zastosowanie, gdy pacjent nie wymaga hospitalizacji, a istnieje konieczność utrzymania wyższego stężenia antybiotyku w organizmie przez dłuższy czas.⁹

Sytuacje kliniczne wymagające zastosowania benzylopenicyliny prokainowej

Benzylopenicylina prokainowa jest szczególnie zalecana w następujących sytuacjach klinicznych:

1. W leczeniu kiły (zarówno nabytej jak i wrodzonej) – gdzie stanowi skuteczną alternatywę dla leczenia szpitalnego.
2. W innych krętkowicach endemicznych – jako lek pierwszego wyboru.
3. W leczeniu zakażeń paciorkowcowych o umiarkowanym przebiegu – szczególnie u pacjentów ambulatoryjnych, którzy nie mogą przyjmować antybiotyków doustnie lub wymagają wyższych stężeń leku w organizmie.
4. W terapii rzeżączki wywołanej przez szczepy nie wytwarzające β-laktamaz – zwłaszcza gdy konieczne jest zapewnienie kontrolowanego podania leku.
5. W mieszanych zakażeniach beztlenowych – wywoływanych przez wrzecionowce i krętki, gdy inne antybiotyki są przeciwwskazane.

¹⁰

Warunki stosowania benzylopenicyliny prokainowej

Benzylopenicylina prokainowa powinna być stosowana w następujących warunkach:

• Lek jest dostępny w postaci proszku do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań, podawanej domięśniowo.
• Ze względu na formę podania, zaleca się, aby pierwsze podanie leku odbyło się w warunkach umożliwiających monitorowanie pacjenta (ryzyko reakcji nadwrażliwości).
• Przed zastosowaniem leku, jeśli jest to możliwe, należy przeprowadzić test nadwrażliwości na penicyliny.
• W przypadku ambulatoryjnego leczenia kiły lub innych przewlekłych zakażeń, konieczne jest zapewnienie regularnych wizyt pacjenta w celu kontrolowanego podawania leku.

^11
12

Wybór dawki benzylopenicyliny prokainowej

Penicillinum Procainicum L TZF jest dostępny w dwóch mocach:¹³

• 1 200 000 j.m. – dawka stosowana zwykle w przypadkach mniej nasilonych zakażeń lub u pacjentów o mniejszej masie ciała
• 2 400 000 j.m. – dawka zalecana w cięższych zakażeniach lub u pacjentów z większą masą ciała

¹⁴

Wybór odpowiedniej dawki powinien być uzależniony od ciężkości zakażenia, masy ciała pacjenta, funkcji nerek oraz wrażliwości patogenu. W przypadku kiły, wybór dawki oraz czas leczenia zależą od stadium choroby i muszą być zgodne z aktualnymi wytycznymi terapeutycznymi.¹⁵

Monitorowanie skuteczności leczenia

W trakcie terapii benzylopenicyliną prokainową należy regularnie oceniać skuteczność leczenia. W przypadku braku poprawy klinicznej po 48-72 godzinach leczenia lub pogorszenia stanu pacjenta, konieczna jest weryfikacja wstępnego rozpoznania oraz ewentualna zmiana antybiotykoterapii, szczególnie po uzyskaniu wyników badania wrażliwości wyizolowanego drobnoustroju.¹⁶

W przypadku leczenia kiły, konieczne jest długoterminowe monitorowanie serologiczne pacjenta, aby potwierdzić eradykację zakażenia i wykluczyć nawrót choroby.¹⁷