Działania niepożądane karbamazepiny u pacjentów leczonych produktem Tegretol CR

Karbamazepina, substancja czynna produktu leczniczego Tegretol CR 400, wykazuje szereg działań niepożądanych, które mogą występować u pacjentów w trakcie terapii. Charakterystyka tych działań jest szczególnie istotna z punktu widzenia bezpieczeństwa farmakoterapii i wymaga szczegółowej analizy klinicznej.¹

Charakterystyka ogólna działań niepożądanych

W początkowym okresie leczenia karbamazepiną, szczególnie przy zbyt dużej dawce początkowej lub u pacjentów w podeszłym wieku, obserwuje się działania niepożądane ze strony ośrodkowego układu nerwowego (bóle i zawroty głowy, niezborność ruchowa, senność, znużenie, podwójne widzenie), jak również zaburzenia żołądka i jelit (nudności i wymioty) oraz alergiczne odczyny skórne.²

Wiele działań niepożądanych związanych jest z wielkością dawki i zazwyczaj ustępuje w ciągu kilku dni, samoistnie lub po przejściowym zmniejszeniu dawki. Objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego mogą być następstwem względnego przedawkowania albo znacznych zmian stężenia leku w osoczu. W takich przypadkach wskazane jest monitorowanie stężenia karbamazepiny w osoczu.³

Działania niepożądane układu krwiotwórczego

Zaburzenia krwi i układu chłonnego stanowią poważne działania niepożądane związane ze stosowaniem karbamazepiny. Najczęściej obserwuje się leukopenię, występującą bardzo często. Często notowana jest również trombocytopenia i eozynofilia. Do rzadkich zaburzeń krwi zalicza się leukocytozę i limfadenopatię. Szczególnie niebezpieczne, choć występujące bardzo rzadko, są: agranulocytoza, niedokrwistość aplastyczna, pancytopenia, aplazja linii czerwonokrwinkowej szpiku, różne rodzaje niedokrwistości (w tym hemolityczna i megaloblastyczna), retykulocytoza.⁴

Na podstawie doniesień spontanicznych odnotowano przypadki niewydolności szpiku kostnego, jednak częstość tego działania niepożądanego nie jest znana.⁵

Działania niepożądane układu immunologicznego

Wśród zaburzeń układu immunologicznego rzadko występuje opóźniona nadwrażliwość wielonarządowa przebiegająca z gorączką, wysypkami, zapaleniem naczyń, limfadenopatią, chłoniakiem rzekomym, bólem stawów, leukopenią, eozynofilią, powiększeniem wątroby i śledziony oraz nieprawidłowymi wynikami prób czynnościowych wątroby. Kombinacje tych objawów mogą być różne, a ponadto mogą zostać zajęte również inne narządy (np. płuca, nerki, trzustka, mięsień sercowy, okrężnica).⁶

Bardzo rzadko mogą wystąpić reakcje anafilaktyczne, obrzęk naczynioruchowy oraz niedobór gamma-globulin we krwi. Na podstawie doniesień spontanicznych odnotowano przypadki wysypki polekowej z eozynofilią i objawami układowymi (DRESS).⁷

Zaburzenia endokrynologiczne

Często występującymi zaburzeniami endokrynologicznymi są obrzęk, zatrzymanie płynów i zwiększenie masy ciała. Istotnym powikłaniem jest hiponatremia i zmniejszona osmolarność krwi w następstwie efektu przypominającego działanie hormonu antydiuretycznego (ADH), co w rzadkich przypadkach może prowadzić do zatrucia wodnego z towarzyszącą śpiączką, wymiotami, bólami głowy, splątaniem i zaburzeniami neurologicznymi.⁸

Bardzo rzadko mogą wystąpić mlekotok i ginekomastia.⁹

Działania niepożądane układu nerwowego

Bardzo często występującymi działaniami niepożądanymi ze strony układu nerwowego są ataksja, zawroty głowy i senność. Często pacjenci zgłaszają podwójne widzenie i bóle głowy. Niezbyt często obserwuje się nietypowe ruchy mimowolne (np. drżenie, asteryksja, dystonia, tiki) oraz oczopląs.¹⁰

Do rzadszych zaburzeń neurologicznych należą: dyskineza, zaburzenia ruchów oczu, zaburzenia wymowy (np. dyzartria, niewyraźna mowa), choreoatetoza, neuropatia obwodowa, parestezje i niedowład. Bardzo rzadko występują: złośliwy zespół neuroleptyczny, jałowe zapalenie opon mózgowych z miokloniami i eozynofilią obwodową oraz zaburzenia smaku.¹¹

Na podstawie doniesień spontanicznych stwierdzono przypadki uspokojenia polekowego i zaburzeń pamięci, jednak częstość tych działań nie jest znana.¹²

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Bardzo często występują pokrzywka, która może być znacznie nasilona, oraz alergiczne zapalenie skóry. Niezbyt często obserwuje się złuszczające zapalenie skóry. Do rzadkich reakcji skórnych należą toczeń rumieniowaty układowy i świąd.¹³

Bardzo rzadko występują potencjalnie zagrażające życiu reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona i martwica toksyczno-rozpływna naskórka. Wśród bardzo rzadkich działań niepożądanych wymienia się również: nadwrażliwość na światło, rumień wielopostaciowy, rumień guzowaty, zaburzenia pigmentacji skóry, plamica, trądzik, nadmierne pocenie się, łysienie oraz hirsutyzm.¹⁴

Na podstawie doniesień spontanicznych odnotowano przypadki ostrej uogólnionej krostkowicy (AGEP), rogowacenia liszajowatego oraz rozmiękania paznokci.¹⁵

Inne istotne działania niepożądane

Wśród innych istotnych działań niepożądanych należy wymienić zaburzenia żołądka i jelit, wśród których bardzo często występują wymioty i nudności, a często suchość jamy ustnej. Rzadko odnotowuje się ból brzucha, a bardzo rzadko zapalenie trzustki, zapalenie języka i zapalenie błony śluzowej jamy ustnej.¹⁶

W zakresie zaburzeń wątroby i dróg żółciowych rzadko występuje cholestatyczne, miąższowe (wątrobowokomórkowe) zapalenie wątroby lub mieszane postaci zapalenia wątroby oraz żółtaczka. Bardzo rzadko może dojść do niewydolności wątroby i ziarniniakowego zapalenia wątroby.¹⁷

Istotne są również zaburzenia układu mięśniowo-szkieletowego, wśród których bardzo rzadko występują zaburzenia metabolizmu kości (zmniejszenie stężenia wapnia i 25-hydroksy-cholekalcyferolu w surowicy) prowadzące do demineralizacji kości/osteoporozy, a także bóle stawów, ból mięśniowy i kurcze mięśni. Na podstawie doniesień spontanicznych odnotowano przypadki złamań.¹⁸

Tabela działań niepożądanych karbamazepiny według częstości występowania

Działania niepożądane o nieznanej częstości

Na podstawie doniesień spontanicznych lub opisów przypadków w literaturze po wprowadzeniu produktu leczniczego Tegretol CR do obrotu zidentyfikowano szereg działań niepożądanych, dla których nie jest możliwe wiarygodne określenie częstości. Do takich działań należą:¹⁹

• Reaktywacja zakażenia człowieka herpeswirusem 6 – może wystąpić jako konsekwencja immunomodulacyjnego działania karbamazepiny na układy odpornościowe²⁰
• Niewydolność szpiku kostnego – poważne powikłanie hematologiczne wymagające natychmiastowego przerwania terapii²¹
• Upadki – towarzyszące wywołanej przez stosowanie produktu leczniczego Tegretol CR ataksji, zawrotom głowy, senności, niedociśnieniu, zaburzeniom świadomości, sedacji²²
• Uspokojenie polekowe, zaburzenia pamięci – mogą wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn²³
• Zapalenie jelita grubego – rzadkie, ale potencjalnie poważne powikłanie gastroenterologiczne²⁴
• Wysypka polekowa z eozynofilią i objawami układowymi (DRESS) – poważna reakcja skórna z objawami systemowymi, wymagająca natychmiastowego odstawienia leku²⁵
• Ostra uogólniona krostkowica (AGEP), rogowacenie liszajowate, rozmiękanie paznokci – rzadsze reakcje dermatologiczne²⁶
• Złamania – związane z długotrwałym stosowaniem leku i wpływem na metabolizm kostny²⁷
• Zmniejszenie gęstości kości – istotne w terapii długoterminowej, zwiększające ryzyko osteoporozy i złamań²⁸

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²⁹