Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania latanoprostu

Latanoprost jest substancją czynną wymagającą zachowania szczególnej uwagi podczas stosowania ze względu na szereg potencjalnych działań niepożądanych oraz ograniczenia w różnych stanach klinicznych. Przed rozpoczęciem terapii produktem leczniczym zawierającym latanoprost lekarz powinien dokładnie zapoznać się z przeciwwskazaniami oraz rozważyć korzyści i ryzyko dla danego pacjenta.¹

Zmiany pigmentacji tęczówki

Latanoprost może prowadzić do stopniowej zmiany koloru oka poprzez zwiększenie ilości brązowego pigmentu w tęczówce. Pacjenci muszą zostać poinformowani o możliwości wystąpienia trwałej zmiany zabarwienia oka przed rozpoczęciem terapii. Leczenie jednego oka może skutkować trwałą heterochromią (różnobarwnością tęczówek).²

Zmiana zabarwienia oka występuje głównie u pacjentów z tęczówkami o kolorze mieszanym, takich jak:³

• niebiesko-brązowe – wyraźna zmiana koloru może nastąpić w ciągu pierwszych miesięcy terapii
• szaro-brązowe – zmiany pigmentacji mogą pojawić się w trakcie leczenia
• żółto-brązowe – najwyższa częstość występowania zmian pigmentacji (do 85%)
• zielono-brązowe – obserwuje się zmiany zabarwienia tęczówki

Początek zmian zabarwienia następuje przeważnie w ciągu pierwszych 8 miesięcy leczenia, rzadziej w drugim lub trzecim roku terapii. Nie obserwowano nowych przypadków zmian po czwartym roku stosowania. Badania kliniczne potwierdzają, że proces zmian pigmentacji ustępuje z czasem i stabilizuje się w okresie 5 lat.⁴

W długoterminowym, otwartym badaniu oceniającym bezpieczeństwo stosowania latanoprostu trwającym 5 lat, pigmentacja tęczówki rozwinęła się u 33% pacjentów. W większości przypadków zmiana koloru jest nieznaczna i często niezauważalna klinicznie. Częstość występowania waha się od 7% do 85% wśród pacjentów z tęczówkami o kolorze mieszanym, przy czym najczęściej występuje u osób z żółto-brązowym zabarwieniem tęczówki.⁵

U pacjentów z jednorodnym niebieskim zabarwieniem oczu nie obserwowano żadnych zmian pigmentacji. U osób z oczami szarymi, zielonymi lub brązowymi zmiany obserwowano rzadko.⁶

Mechanizm zmiany zabarwienia tęczówki polega na zwiększeniu zawartości melaniny w melanocytach zrębu tęczówki, a nie na wzroście liczby melanocytów. Najczęściej brązowe zabarwienie rozprzestrzenia się koncentrycznie od źrenicy ku obwodowi tęczówki w leczonym oku, choć czasem cała tęczówka lub jej część może stać się bardziej brązowa.⁷

Po zaprzestaniu leczenia nie obserwuje się dalszego nasilania brązowej pigmentacji tęczówki. Dotychczasowe badania kliniczne nie wykazały, aby zmianom koloru tęczówki towarzyszyły inne objawy lub zmiany patologiczne. Znamiona i plamki obecne na tęczówce przed leczeniem nie ulegają zmianom w trakcie terapii.⁸

W badaniach klinicznych nie zaobserwowano odkładania się pigmentu w siatce włókien kolagenowych w kącie przesączania ani w innych częściach komory przedniej oka. Opierając się na pięcioletnim doświadczeniu klinicznym, nie stwierdzono żadnych negatywnych następstw zwiększonej pigmentacji tęczówki i leczenie latanoprostem może być kontynuowane w przypadku wystąpienia tego objawu.⁹

Pacjenci leczeni latanoprostem powinni być jednak regularnie badani i jeżeli stan kliniczny tego wymaga, należy rozważyć przerwanie leczenia.¹⁰

Ograniczone doświadczenie kliniczne w szczególnych stanach chorobowych

Doświadczenie kliniczne dotyczące stosowania latanoprostu w określonych typach jaskry jest ograniczone. Dotyczy to następujących stanów:¹¹

• Jaskra przewlekła zamkniętego kąta – latanoprost należy stosować z ostrożnością ze względu na niewystarczające dane
• Jaskra z otwartym kątem u pacjentów z pseudofakią – ograniczone dane kliniczne
• Jaskra barwnikowa – ograniczone doświadczenie w stosowaniu
• Jaskra zapalna i neowaskularna – brak obserwacji klinicznych
• Stany zapalne oka – brak danych klinicznych

Latanoprost ma niewielki wpływ lub nie wpływa wcale na źrenicę, jednak brakuje doświadczeń w stosowaniu go w leczeniu ostrych napadów jaskry zamkniętego kąta. W związku z tym zaleca się zachowanie ostrożności podczas podawania latanoprostu w tych stanach chorobowych do czasu uzyskania większej ilości danych klinicznych.¹²

Stosowanie w okresie okołooperacyjnym po usunięciu zaćmy

Dane z badań dotyczących stosowania latanoprostu w okresie okołooperacyjnym po zabiegu usunięcia zaćmy są ograniczone. Z tego powodu należy zachować ostrożność podczas podawania produktu zawierającego latanoprost u tych pacjentów.¹³

Opryszczkowe zapalenie rogówki

Latanoprost powinien być stosowany z zachowaniem szczególnej ostrożności u pacjentów z opryszczkowym zapaleniem rogówki w wywiadzie. Należy unikać jego stosowania w następujących przypadkach:¹⁴

• Czynne opryszczkowe zapalenie rogówki – latanoprost może nasilić stan zapalny
• Nawracające opryszczkowe zapalenie rogówki w wywiadzie – szczególnie jeśli wykazywało związek z analogami prostaglandyn

Obrzęk plamki

Odnotowano przypadki obrzęku plamki podczas stosowania latanoprostu, szczególnie w następujących grupach pacjentów:¹⁵

• Pacjenci z afakią (brak soczewki w oku)
• Pacjenci z pseudofakią z przerwaną tylną torebką soczewki
• Pacjenci z soczewkami implantowanymi do komory przedniej oka
• Pacjenci z rozpoznanymi czynnikami ryzyka torbielowatej postaci obrzęku plamki:
  • Retinopatia cukrzycowa – wymaga dokładnej oceny dna oka przed rozpoczęciem leczenia
  • Zamknięcie naczyń żylnych siatkówki – zwiększa ryzyko powikłań siatkówkowych

Należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania latanoprostu u tych pacjentów i rozważyć przeprowadzanie regularnych badań dna oka.¹⁶

Zapalenie tęczówki i błony naczyniowej oka

Latanoprost należy stosować z zachowaniem ostrożności u pacjentów ze stwierdzonymi czynnikami ryzyka predysponującymi do zapalenia tęczówki i (lub) zapalenia błony naczyniowej oka. Przed rozpoczęciem leczenia wskazana jest dokładna ocena stanu zapalnego oka oraz regularne monitorowanie w trakcie terapii.¹⁷

Astma oskrzelowa

Doświadczenie w stosowaniu latanoprostu u pacjentów z astmą oskrzelową jest ograniczone. Po wprowadzeniu produktu do obrotu raportowano przypadki zaostrzenia astmy i/lub duszności u niektórych pacjentów. Należy zachować szczególną ostrożność podczas włączania leczenia latanoprostem u pacjentów z astmą, zwłaszcza o ciężkim przebiegu lub trudną do kontroli farmakologicznej.¹⁸

Zmiany zabarwienia skóry i włosów

Obserwowano zmianę zabarwienia skóry w okolicy okołooczodołowej, szczególnie u pacjentów pochodzących z Japonii. Dane doświadczalne wskazują, że zmiana zabarwienia skóry w okolicy oczodołowej nie jest trwała i w niektórych przypadkach ustępuje w trakcie dalszego leczenia latanoprostem.¹⁹

Latanoprost może powodować stopniowe zmiany dotyczące rzęs i włosów mieszkowych w okolicy leczonego oka. Zmiany te mogą obejmować:²⁰

• Zwiększenie długości rzęs
• Zwiększenie grubości rzęs
• Wzmożoną pigmentację (ciemnienie)
• Zwiększenie liczby rzęs lub włosów mieszkowych
• Nieprawidłowy kierunek wzrostu rzęs – może prowadzić do podrażnienia powierzchni oka

Pacjenci powinni być poinformowani o możliwości wystąpienia tych zmian. Co istotne, zmiany rzęs ustępują po przerwaniu leczenia, co oznacza, że nie są trwałe.²¹

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Dane dotyczące skuteczności i bezpieczeństwa stosowania latanoprostu u dzieci są bardzo ograniczone, szczególnie w grupie poniżej 1 roku życia (badania obejmują jedynie 4 pacjentów). Nie ma dostępnych danych dotyczących stosowania produktu u wcześniaków (urodzonych przed 36. tygodniem ciąży).²²

U dzieci w wieku od 0 do 3 lat z jaskrą pierwotną wrodzoną (ang. Primary Congenital Glaucoma, PCG) leczenie chirurgiczne (np. trabekulotomia, goniotomia) pozostaje leczeniem pierwszoplanowym. Latanoprost należy rozważać jedynie jako terapię uzupełniającą lub gdy leczenie chirurgiczne jest przeciwwskazane.²³

Profil bezpieczeństwa długotrwałego stosowania latanoprostu u dzieci nie został w pełni ustalony. Lekarz przepisujący ten lek powinien ściśle monitorować małych pacjentów i regularnie oceniać korzyści względem potencjalnego ryzyka.²⁴