Właściwości farmakodynamiczne

Latanoprost, substancja czynna preparatu Rozaprost Mono, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków stosowanych w jaskrze i zwężających źrenicę, konkretnie do analogów prostaglandyn. Został sklasyfikowany kodem ATC: S01EE01. Jego działanie opiera się na specyficznych właściwościach farmakodynamicznych, które umożliwiają skuteczne obniżanie ciśnienia wewnątrzgałkowego u pacjentów z jaskrą.¹

Mechanizm działania

Latanoprost jest selektywnym agonistą receptorów prostanoidowych FP, będącym analogiem prostaglandyny F2α. Jego główny mechanizm działania polega na obniżaniu ciśnienia wewnątrzgałkowego poprzez zwiększenie odpływu cieczy wodnistej. W organizmie ludzkim efekt obniżenia ciśnienia wewnątrzgałkowego pojawia się zazwyczaj po 3-4 godzinach od aplikacji leku. Maksymalna skuteczność działania osiągana jest po 8-12 godzinach, a efekt obniżonego ciśnienia utrzymuje się przez co najmniej 24 godziny, co pozwala na wygodne dawkowanie raz na dobę.²

Działania farmakodynamiczne

Badania kliniczne wykazały, że latanoprost wykazuje skuteczność zarówno w monoterapii, jak i w terapiach skojarzonych. Szczególnie interesujące są wyniki badań potwierdzające skuteczność latanoprostu w połączeniu z antagonistami receptorów beta-adrenergicznych, takimi jak tymolol. Krótkoterminowe badania, trwające 1-2 tygodnie, sugerują również addytywne (sumujące się) działanie latanoprostu przy jednoczesnym stosowaniu z agonistami receptorów adrenergicznych (dipiwefryna) oraz doustnymi inhibitorami anhydrazy węglanowej (acetazolamid). W przypadku połączenia z agonistami cholinergicznymi (pilokarpina) zaobserwowano przynajmniej częściowe działanie addytywne.³

Istotne jest, że badania kliniczne wykazały, iż latanoprost nie wpływa znacząco na wytwarzanie cieczy wodnistej ani na barierę krew-ciecz wodnista. W badaniach prowadzonych na małpach, przy zastosowaniu dawek leczniczych, substancja nie wywierała wpływu lub wywierała tylko niewielki wpływ na wewnątrzgałkowe krążenie krwi. Warto jednak odnotować, że miejscowe podanie latanoprostu może spowodować łagodne do umiarkowanego przekrwienie spojówki lub nadtwardówki.⁴

Badania angiograficzne z użyciem fluoresceiny przeprowadzone u małp poddanych pozatorebkowemu usunięciu soczewki pokazały, że długotrwała terapia latanoprostem nie wpływa na naczynia krwionośne siatkówki. Podobnie, u pacjentów z pseudofakią, podczas krótkotrwałego leczenia latanoprostem nie zaobserwowano przecieku fluoresceiny do tylnego odcinka oka, co potwierdza bezpieczeństwo stosowania leku w tej grupie pacjentów.⁵

Ważnym aspektem profilu bezpieczeństwa latanoprostu jest brak wpływu na układ krążenia oraz układ oddechowy przy stosowaniu dawek leczniczych, co czyni go bezpiecznym wyborem również dla pacjentów z współistniejącymi chorobami tych układów.⁶

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania u dzieci i młodzieży

Skuteczność latanoprostu w populacji pediatrycznej (18 lat i młodszych) została potwierdzona w 12-tygodniowym badaniu klinicznym prowadzonym metodą podwójnie ślepej próby, gdzie porównywano latanoprost z tymololem. Badanie objęło 107 pacjentów z nadciśnieniem śródgałkowym oraz jaskrą wieku dziecięcego. W przypadku noworodków wymagano, aby były urodzone po co najmniej 36. tygodniu ciąży, co oznacza brak danych dotyczących stosowania latanoprostu u wcześniaków urodzonych przed 36. tygodniem.⁷

W badaniu pacjenci otrzymywali latanoprost 0,005% raz na dobę lub tymolol 0,5% (lub opcjonalnie 0,25% dla pacjentów poniżej 3 lat) dwa razy na dobę. Pierwszorzędowym punktem końcowym badania było obniżenie ciśnienia śródgałkowego (IOP) po 12 tygodniach leczenia w porównaniu ze stanem początkowym. Wyniki wykazały, że średnie obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego IOP w grupie leczonej latanoprostem było zbliżone do efektu osiągniętego w grupie otrzymującej tymolol, co potwierdzało porównywalną skuteczność obu preparatów.⁸

Analiza wyników w poszczególnych grupach wiekowych (od 0 do <3 lat, od 3 do <12 lat i od 12 do 18 lat) wykazała zbliżone obniżenie ciśnienia śródgałkowego w 12. tygodniu leczenia zarówno przy stosowaniu latanoprostu, jak i tymololu. Należy jednak zaznaczyć, że dane dotyczące skuteczności w grupie najmłodszych pacjentów (od 0 do <3 lat) opierały się na wynikach uzyskanych tylko u 13 pacjentów leczonych latanoprostem, a w podgrupie dzieci w wieku od 0 do <1 roku życia (4 pacjentów) nie wykazano istotnej skuteczności.⁹

Interesujące są również wyniki analizy w podgrupach pacjentów z różnymi typami jaskry. Stopnie zmniejszenia IOP w podgrupie pacjentów z pierwotną jaskrą wrodzoną/niemowlęcą (PCG) były podobne w grupie latanoprostu i w grupie tymololu. Podobne wyniki uzyskano również w podgrupie pacjentów z jaskrą innego typu niż PCG (np. jaskrą młodzieńczą otwartego kąta, jaskrą afakijną).¹⁰

Wpływ latanoprostu na IOP obserwowano już po pierwszym tygodniu leczenia, a efekt utrzymywał się przez cały 12-tygodniowy okres badania, co jest zgodne z obserwacjami u pacjentów dorosłych.¹¹

Wyniki badania klinicznego – dane tabelaryczne

W powyższej tabeli przedstawiono wyniki zmniejszenia ciśnienia śródgałkowego (IOP) po 12 tygodniach leczenia w porównaniu ze stanem wyjściowym. Dla całej grupy pacjentów leczonych latanoprostem (N=53) wyjściowa średnia IOP wynosiła 27,3 mmHg (SE=0,75), a zmiana po 12 tygodniach w stosunku do stanu wyjściowego wyniosła -7,18 mmHg (SE=0,81). Wartość p wobec tymololu wyniosła 0,2056, co wskazuje na brak istotnej statystycznie różnicy w skuteczności między latanoprostem a tymololem.¹²

Szczegółowa analiza podgrup pokazuje, że w przypadku pacjentów z pierwotną jaskrą wrodzoną/niemowlęcą (PCG) leczonych latanoprostem, zmniejszenie IOP wyniosło -5,90 mmHg, podczas gdy w grupie z jaskrą innego typu niż PCG osiągnięto jeszcze większą redukcję IOP, wynoszącą -8,66 mmHg. W żadnej z podgrup różnice między latanoprostem a tymololem nie osiągnęły poziomu istotności statystycznej (p=0,6957 dla PCG i p=0,1317 dla innych typów jaskry).¹³