Właściwości farmakodynamiczne – Proxacin 1% 10 mg/ml

Właściwości farmakodynamiczne
Proxacin 1% 10 mg/ml

Proxacin 1% (10 mg/ml) to koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji zawierający cyprofloksacynę, fluorochinolon o działaniu bakteriobójczym, który hamuje topoizomerazę II (gyrazę DNA) oraz topoizomerazę IV, kluczowe enzymy bakteryjne niezbędne do replikacji i naprawy DNA. Skuteczność terapeutyczna leku zależy od parametrów farmakokinetyczno-farmakodynamicznych, takich jak stosunek Cmax/MIC oraz AUC/MIC. Oporność na cyprofloksacynę rozwija się poprzez mutacje w genach kodujących enzymy, zmniejszoną przepuszczalność błony komórkowej, aktywne usuwanie leku oraz oporność plazmidową (geny qnr). EUCAST określił wartości graniczne MIC dla wrażliwości drobnoustrojów, np. Enterobacteriaceae i Pseudomonas spp. ≤ 0,5 mg/l (wrażliwe), > 1 mg/l (oporne), a dla Neisseria gonorrhoeae ≤ 0,03 mg/l (wrażliwe), > 0,06 mg/l (oporne). Szczepy metycylinooporne S. aureus często wykazują oporność na fluorochinolony.

Pobierz ChPL PDF Proxacin 1% – Koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji – 10 mg/ml

Właściwości farmakodynamiczne leku Proxacin 1% (cyprofloksacyna)

Mechanizm działania
Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne
Mechanizmy oporności
Wartości graniczne lekowrażliwości
Spektrum działania przeciwbakteryjnego
Gatunki zwykle wrażliwe
Gatunki, u których może wystąpić problem oporności nabytej
Gatunki o oporności naturalnej
Szczególne zastosowanie w leczeniu wąglika
Kolejne rozdziały

Wskazania

Substancja czynna

cyprofloksacyna

Kategoria leku

Właściwości farmakodynamiczne leku Proxacin 1% (cyprofloksacyna)

Proxacin 1% (10 mg/ml) zawiera cyprofloksacynę, antybiotyk należący do grupy farmakoterapeutycznej fluorochinolonów (kod ATC: J01 MA 02). Lek występuje w postaci koncentratu do sporządzania roztworu do infuzji o barwie jasnozielonej lub jasnożółtej, z wartością pH roztworu do infuzji w zakresie 3,0-4,5.¹

Mechanizm działania

Działanie bakteriobójcze cyprofloksacyny wynika z hamowania dwóch kluczowych enzymów bakteryjnych: topoizomerazy typu II (gyrazy DNA) oraz topoizomerazy IV. Enzymy te są niezbędne w procesach replikacji, transkrypcji, naprawy i rekombinacji DNA bakterii, co tłumaczy silne działanie przeciwbakteryjne tego leku.²

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne

Skuteczność cyprofloksacyny zależy głównie od dwóch parametrów farmakokinetyczno-farmakodynamicznych: stosunku maksymalnego stężenia w osoczu (Cmax) do minimalnego stężenia hamującego wzrost danego drobnoustroju (MIC) oraz stosunku pola pod krzywą (AUC) do MIC. Te parametry mają kluczowe znaczenie dla określenia efektywności terapeutycznej leku.³

Mechanizmy oporności

Oporność bakterii na cyprofloksacynę może rozwijać się poprzez kilka mechanizmów:

Mutacje wielostopniowe w genach kodujących gyrazę DNA i topoizomerazę IV – pojedyncze mutacje mogą nie powodować oporności klinicznej, natomiast wielokrotne mutacje zwykle prowadzą do oporności klinicznej na wiele lub wszystkie fluorochinolony.⁴
Zaburzenia przepuszczalności błony komórkowej bakterii – szczególnie często obserwowane u Pseudomonas aeruginosa.⁵
Aktywne usuwanie leku z komórki bakteryjnej przez systemy transportujące.⁶
Oporność plazmidowa kodowana przez geny qnr.⁷

Stopień oporności krzyżowej pomiędzy cyprofloksacyną a innymi fluorochinolonami wykazuje znaczącą zmienność. Należy zwrócić uwagę, że szczepy metycylinooporne S. aureus są bardzo często oporne również na fluorochinolony.⁸

Wartości graniczne lekowrażliwości

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST) ustalił wartości graniczne, które pozwalają określić wrażliwość poszczególnych drobnoustrojów na cyprofloksacynę. Poniższa tabela przedstawia ustalone wartości graniczne dla kluczowych patogenów:⁹

Drobnoustrój	Szczepy wrażliwe (S)	Szczepy oporne (R)
Enterobacteriaceae	≤ 0,5 mg/l	> 1 mg/l
Pseudomonas spp.	≤ 0,5 mg/l	> 1 mg/l
Acinetobacter spp.	≤ 1 mg/l	> 1 mg/l
Staphylococcus spp.*	≤ 1 mg/l	> 1 mg/l
Haemophilus influenzae i Moraxella catarrhalis	≤ 0,5 mg/l	> 0,5 mg/l
Neisseria gonorrhoeae	≤ 0,03 mg/l	> 0,06 mg/l
Neisseria meningitidis	≤ 0,03 mg/l	> 0,06 mg/l
Wartości graniczne niezwiązane z określonym gatunkiem**	≤ 0,5 mg/l	> 1 mg/l

* Wartości graniczne dla Staphylococcus spp. dotyczą leczenia dużymi dawkami.
** Wartości graniczne niezwiązane z gatunkiem wyznaczono głównie na podstawie wyników badań modeli farmakokinetyczno-farmakodynamicznych.¹⁰

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Częstość występowania nabytej oporności może różnić się geograficznie i czasowo. Przy leczeniu ciężkich zakażeń należy uwzględnić lokalne dane dotyczące oporności. W razie wątpliwości dotyczących skuteczności leku ze względu na lokalną lekooporność zaleca się konsultację z ekspertem.¹¹

Spektrum działania cyprofloksacyny obejmuje szeroki zakres drobnoustrojów, które można podzielić na następujące grupy:

Gatunki zwykle wrażliwe

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie: Bacillus anthracis¹²
Tlenowe bakterie Gram-ujemne:
Aeromonas spp., Brucella spp., Citrobacter koseri, Francisella tularensis, Haemophilus ducreyi, Haemophilius influenzae*, Legionella spp., Moraxella catarrhalis*, Neisseria meningitidis, Pasteurella spp., Salmonella spp.*, Shigella spp.*, Vibrio spp., Yersinia pestis¹³
Bakterie beztlenowe: Mobiluncus¹⁴
Inne bakterie: Chlamydia trachomatis ($), Chlamydia pneumoniae ($), Mycoplasma hominis ($), Mycoplasma pneumoniae ($)¹⁵

Gatunki, u których może wystąpić problem oporności nabytej

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie: Enterococcus faecalis ($), Staphylococcus spp.* (2)¹⁶
Tlenowe bakterie Gram-ujemne: Acinetobacter baumannii+, Burkholderia cepacia+, Campylobacter spp.+, Citrobacter freundii*, Enterobacter aerogenes, Enterobacter cloacae*, Escherichia coli*, Klebsiella oxytoca, Klebsiella pneumoniae*, Morganella morganii*, Neisseria gonorrhoeae*, Proteus mirabilis*, Proteus vulgaris*, Providencia spp., Pseudomonas aeruginosa*, Pseudomonas fluorescens, Serratia marcescens*¹⁷
Bakterie beztlenowe: Peptostreptococcus spp., Propionibacterium acnes¹⁸

Gatunki o oporności naturalnej

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie: Actinomyces, Enterococcus faecium, Listeria monocytogenes¹⁹
Tlenowe bakterie Gram-ujemne: Stenotrophomonas maltophilia²⁰
Bakterie beztlenowe: Z wyjątkiem wymienionych powyżej²¹
Inne bakterie: Mycoplasma genitalium, Ureaplasma urealitycum²²

Objaśnienia oznakowania:

* Wykazano skuteczność kliniczną dla wrażliwych szczepów w zatwierdzonych wskazaniach
+ Współczynnik oporności ≥ 50% w jednym lub więcej krajów UE
($) Naturalna średnia wrażliwość bakterii bez nabytych mechanizmów oporności
(1) Badania na zwierzętach wykazały skuteczność w zakażeniach wąglikiem – leczenie należy rozpocząć wcześnie po ekspozycji
(2) Szczepy metycylinooporne S. aureus wykazują bardzo wysoką częstość oporności na fluorochinolony (20-50%)²³

Szczególne zastosowanie w leczeniu wąglika

Skuteczność cyprofloksacyny w leczeniu wąglika została potwierdzona w badaniach na zwierzętach, u których wywoływano zakażenie poprzez ekspozycję na przetrwalniki Bacillus anthracis drogą wziewną. Badania te wykazały, że wczesne rozpoczęcie antybiotykoterapii po ekspozycji zapobiega rozwojowi choroby, jeśli leczenie jest kontynuowane do momentu, gdy liczba przetrwalników spadnie poniżej dawki zakażającej. W oparciu o dane wrażliwości in vitro, wyniki badań na zwierzętach oraz ograniczone dane kliniczne, uważa się, że dwumiesięczne podawanie cyprofloksacyny doustnie u dorosłych w dawce 500 mg dwa razy na dobę skutecznie zapobiega zakażeniu wąglikiem. Lekarz prowadzący leczenie powinien kierować się krajowymi i/lub międzynarodowymi wytycznymi dotyczącymi leczenia wąglika.²⁴

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.