Właściwości farmakodynamiczne
Neupogen 300 mcg/ml (30 mln j.m./ml)

Właściwości farmakodynamiczne leku Neupogen

Neupogen (filgrastym) jest rekombinowanym metionylowanym ludzkim czynnikiem pobudzającym tworzenie kolonii granulocytów (G-CSF), należącym do grupy farmakoterapeutycznej czynników stymulujących tworzenie kolonii (kod ATC: L03AA02). Filgrastym jest glikoproteiną mającą istotne znaczenie w regulacji wytwarzania i uwalniania ze szpiku kostnego dojrzałych granulocytów obojętnochłonnych. ¹

Efekt hematologiczny

Podanie Neupogenu zawierającego r-metHuG-CSF (filgrastym) skutkuje wyraźnym zwiększeniem liczby granulocytów obojętnochłonnych we krwi obwodowej w ciągu 24 godzin od podania. Dodatkowo obserwuje się, choć w mniejszym stopniu, zwiększenie liczby monocytów. U pacjentów z ciężką przewlekłą neutropenią filgrastym może także indukować wzrost liczby krążących granulocytów kwasochłonnych i zasadochłonnych w porównaniu z wartościami wyjściowymi, przy czym u niektórych pacjentów objawy eozynofilii lub bazofilii mogą być obecne już przed rozpoczęciem terapii. ²

W zakresie zalecanych dawek, wzrost liczby granulocytów obojętnochłonnych wykazuje zależność od wielkości zastosowanej dawki. Co istotne, granulocyty obojętnochłonne produkowane pod wpływem filgrastymu charakteryzują się prawidłową lub nawet zwiększoną aktywnością, co potwierdzono w badaniach właściwości chemotaktycznych i czynności fagocytarnej. ³

Po zaprzestaniu podawania filgrastymu, liczba krążących granulocytów obojętnochłonnych zmniejsza się o 50% w ciągu 1-2 dni, a następnie powraca do wartości prawidłowych w okresie od 1 do 7 dni. ⁴

Zastosowanie w neutropenii polekowej

Leczenie filgrastymem u pacjentów poddawanych chemioterapii cytotoksycznej prowadzi do istotnego zmniejszenia częstości występowania, nasilenia i czasu trwania neutropenii oraz gorączki neutropenicznej. Terapia Neupogenem znacząco skraca czas trwania gorączki neutropenicznej, okres stosowania antybiotyków oraz skraca hospitalizację pacjentów po chemioterapii indukcyjnej w przebiegu ostrej białaczki szpikowej lub po chemioterapii mieloablacyjnej, po której następuje przeszczepienie szpiku kostnego. ⁵ Należy jednak zaznaczyć, że częstość występowania gorączki i udokumentowanych zakażeń nie była zmniejszona w żadnym ze wskazań, a czas trwania gorączki nie uległ skróceniu u pacjentów poddawanych chemioterapii mieloablacyjnej poprzedzającej przeszczepienie szpiku kostnego. ⁶

Mobilizacja hematopoetycznych komórek progenitorowych

Stosowanie filgrastymu, zarówno w monoterapii, jak i po chemioterapii, prowadzi do mobilizacji hematopoetycznych komórek progenitorowych do krwi obwodowej (PBPC). Autologiczne PBPC można pozyskiwać w celu ich późniejszego przeszczepienia po chemioterapii cytotoksycznej w wysokich dawkach, albo zamiast przeszczepienia szpiku kostnego, albo dodatkowo po takim przeszczepieniu. Przetoczenie PBPC przyspiesza regenerację hematopoezy, co pozwala na skrócenie okresu zagrożenia powikłaniami krwotocznymi oraz zmniejsza konieczność przetaczania płytek krwi. ⁷

U biorców allogenicznych PBPC mobilizowanych produktem Neupogen obserwuje się znacznie szybszą regenerację hematologiczną, co prowadzi do istotnego skrócenia czasu niewspomaganej regeneracji płytek krwi w porównaniu z biorcami allogenicznego szpiku kostnego. ⁸

Filgrastym a transplantacje szpiku

Dane dotyczące wpływu G-CSF na ryzyko wystąpienia choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi (GvHD) oraz śmiertelności po allogenicznym przeszczepieniu szpiku kostnego są niejednoznaczne. Retrospektywne badanie europejskie wykazało zwiększenie ryzyka wystąpienia GvHD, śmiertelności związanej z leczeniem oraz śmiertelności ogólnej po podaniu G-CSF u pacjentów z ostrymi białaczkami. ⁹ Natomiast w innym retrospektywnym, międzynarodowym badaniu obejmującym pacjentów z ostrymi i przewlekłymi białaczkami szpikowymi nie zaobserwowano wpływu na ryzyko wystąpienia GvHD, śmiertelności związanej z leczeniem oraz śmiertelności ogólnej po podaniu G-CSF. ¹⁰

Metaanaliza badań dotyczących przeszczepów allogenicznych, obejmująca wyniki z 9 randomizowanych badań prospektywnych, 8 badań retrospektywnych oraz 1 badania kliniczno-kontrolnego, nie wykazała wpływu na ryzyko wystąpienia ostrej choroby GvHD, przewlekłej choroby GvHD lub wczesnej śmiertelności związanej z leczeniem. ¹¹

* Prezentowane wartości stanowią ryzyko względne (95% CI) wystąpienia choroby GvHD i śmiertelności związanej z leczeniem po podaniu G-CSF po przeszczepieniu szpiku kostnego. ¹²

Mobilizacja PBPC u zdrowych dawców przed allogenicznym przeszczepieniem

U zdrowych dawców zastosowanie dawki 10 mikrogramów/kg masy ciała na dobę podawanej podskórnie przez 4 do 5 kolejnych dni umożliwia u większości dawców zebranie podczas dwóch zabiegów aferezy ≥ 4 × 10⁶ komórek CD34+/kg masy ciała biorcy. ¹³

Efekt w ciężkiej przewlekłej neutropenii

Stosowanie filgrastymu zarówno u dzieci, jak i u dorosłych z ciężką przewlekłą neutropenią (ciężką wrodzoną, cykliczną i idiopatyczną neutropenią) prowadzi do trwałego wzrostu bezwzględnej liczby granulocytów obojętnochłonnych we krwi obwodowej oraz znacząco zmniejsza częstość występowania zakażeń i związanych z nimi powikłań. ¹⁴

Zastosowanie u pacjentów z zakażeniem HIV

U pacjentów zakażonych HIV, leczenie filgrastymem umożliwia utrzymanie prawidłowej liczby neutrofilów, co pozwala na prowadzenie terapii przeciwwirusowej i/lub mielosupresyjnej zgodnie z zaplanowanym schematem. Nie istnieją dowody wskazujące na to, że u pacjentów zakażonych HIV otrzymujących filgrastym dochodzi do zwiększonej replikacji wirusa. ¹⁵

Działanie in vitro

Podobnie jak inne hematopoetyczne czynniki wzrostu, G-CSF wykazuje in vitro działanie stymulujące na ludzkie komórki endotelialne. ¹⁶