Leki w grupie
„czynniki stymulujące tworzenie kolonii granulocytów”

Czynniki stymulujące tworzenie kolonii granulocytów (G-CSF, Granulocyte Colony-Stimulating Factors) to grupa cytokin odpowiedzialnych za regulację produkcji i różnicowania komórek linii granulocytarnej, głównie neutrofili. Fizjologicznie G-CSF stymuluje proliferację prekursorów neutrofili w szpiku kostnym, przyspiesza ich dojrzewanie oraz zwiększa uwalnianie dojrzałych neutrofili do krwi obwodowej. Dodatkowo wpływa na funkcjonalność granulocytów, wzmacniając ich aktywność fagocytarną i cytotoksyczną.

W praktyce klinicznej stosowane są preparaty będące rekombinowanymi formami ludzkiego G-CSF lub ich pegylowanymi odpowiednikami. Główne substancje czynne z tej grupy to: filgrastym (Neupogen, Accofil, Grastofil, Zarzio), pegfilgrastym (Neulasta, Ziextenzo, Pelmeg), lipegfilgrastym (Lonquex) oraz lenograstym (Granocyte). Szczególne miejsce zajmuje również empegfilgrastym (Ryzneuta) – nowy lek o przedłużonym działaniu.

Podstawowe wskazania do stosowania G-CSF obejmują: profilaktykę i leczenie neutropenii polekowej (szczególnie po chemioterapii przeciwnowotworowej), mobilizację komórek macierzystych do krwi obwodowej przed ich pobraniem do przeszczepu, leczenie przewlekłej neutropenii oraz wspomaganie rekonstytucji hematopoezy po przeszczepie szpiku kostnego.

Największą zaletą stosowania czynników stymulujących tworzenie kolonii granulocytów jest możliwość skrócenia czasu trwania neutropenii, co znacząco zmniejsza ryzyko ciężkich, zagrażających życiu infekcji bakteryjnych i grzybiczych. Stosowanie G-CSF pozwala również na utrzymanie intensywności planowanej chemioterapii przeciwnowotworowej, bez konieczności redukcji dawek czy wydłużania odstępów między cyklami leczenia.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem G-CSF obejmują przede wszystkim bóle kostne (szczególnie kręgosłupa i miednicy), które mogą być znaczne u części pacjentów. Rzadziej obserwuje się reakcje alergiczne, przemijające zmiany w parametrach laboratoryjnych (leukocytoza, wzrost aktywności fosfatazy alkalicznej, LDH i kwasu moczowego). W pojedynczych przypadkach opisywano zespół przesiąkania włośniczek, pęknięcie śledziony oraz zaostrzenie chorób autoimmunologicznych. Długotrwałe stosowanie G-CSF u pacjentów z predyspozycją genetyczną może potencjalnie zwiększać ryzyko rozwoju zespołów mielodysplastycznych lub białaczek.

Ze względu na różnice w budowie i farmakokinetyce, czynniki stymulujące tworzenie kolonii granulocytów można podzielić na krótkodziałające (filgrastym, lenograstym), wymagające codziennego podawania, oraz długodziałające formy pegylowane (pegfilgrastym, lipegfilgrastym, empegfilgrastym), które dzięki modyfikacji cząsteczki charakteryzują się wydłużonym okresem półtrwania i mogą być podawane jednorazowo w cyklu chemioterapii.