Specjalne ostrzeżenia
Matrifen 25 mikrogramów/godzinę system transdermalny

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania systemu transdermalnego Matrifen

Preparat Matrifen zawiera fentanyl – substancję opioidową o silnym potencjale farmakologicznym, który w nieodpowiednich ilościach może stanowić zagrożenie dla życia pacjenta. Ze względu na specyficzne właściwości farmakokinetyczne systemu transdermalnego oraz ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych, stosowanie produktu wymaga szczególnej ostrożności oraz ścisłego przestrzegania zaleceń lekarskich.¹

Monitorowanie pacjentów po wystąpieniu działań niepożądanych

Pacjenci, u których wystąpiły ciężkie zdarzenia niepożądane, powinni pozostawać pod ścisłą obserwacją medyczną przez co najmniej 24 godziny po usunięciu plastra lub dłużej, w zależności od objawów klinicznych. Jest to konieczne ze względu na stopniowy spadek stężenia fentanylu w surowicy krwi, które zmniejsza się o około 50% w ciągu 20-27 godzin po usunięciu systemu transdermalnego.²

Bezpieczeństwo przechowywania i ryzyko przypadkowego użycia

Należy poinformować pacjentów i ich opiekunów, że preparat Matrifen zawiera substancję czynną w ilości potencjalnie zagrażającej życiu, szczególnie życiu dzieci. Z tego powodu wszystkie plastry muszą być przechowywane w miejscu niewidocznym i niedostępnym dla dzieci, zarówno przed jak i po zastosowaniu. Ze względu na ryzyko przypadkowego spożycia, niewłaściwego użycia oraz nadużywania, które mogą prowadzić do śmierci, konieczne jest przechowywanie produktu w bezpiecznym, zabezpieczonym miejscu.³

Brak tolerancji u pacjentów nieprzyjmujących wcześniej opioidów

Stosowanie produktu Matrifen jako inicjującej terapii opioidami u pacjentów nieprzyjmujących wcześniej opioidów wiązało się w bardzo rzadkich przypadkach z wystąpieniem znaczącej klinicznie depresji oddechowej i/lub zgonu. Dotyczy to szczególnie pacjentów z bólem nienowotworowym. Ryzyko wystąpienia ciężkiej lub zagrażającej życiu hipowentylacji istnieje nawet przy zastosowaniu najmniejszej dostępnej dawki produktu, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku lub z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek.⁴

Stopień rozwoju tolerancji na opioidy jest zmienny osobniczo. Z tego powodu zaleca się stosowanie produktu Matrifen wyłącznie u pacjentów, którzy już wykazali tolerancję na opioidy.⁵

Ryzyko depresji oddechowej

Podczas stosowania produktu Matrifen może wystąpić istotna klinicznie depresja ośrodka oddechowego, która stanowi jedno z najpoważniejszych działań niepożądanych. Pacjenci powinni być dokładnie obserwowani pod kątem wystąpienia tego powikłania. Należy pamiętać, że depresja oddechowa może się utrzymywać nawet po usunięciu plastra. Ryzyko jej wystąpienia zwiększa się wraz ze stosowaniem większych dawek produktu.⁶

Leki działające na ośrodkowy układ nerwowy mogą nasilać depresję oddechową. Dodatkowo opioidy, w tym fentanyl, mogą powodować zaburzenia oddychania związane ze snem, takie jak ośrodkowy bezdech senny (CSA) i niedotlenienie podczas snu. Ryzyko CSA zwiększa się wraz z dawką opioidu, dlatego u pacjentów z objawami bezdechu należy rozważyć zmniejszenie całkowitej dawki opioidów.⁷

Interakcje z lekami działającymi depresyjnie na OUN

Jednoczesne stosowanie Matrifenu z lekami o działaniu uspokajającym, takimi jak benzodiazepiny lub inne leki o podobnym działaniu, alkoholem lub lekami narkotycznymi działającymi depresyjnie na OUN, może prowadzić do sedacji, depresji oddechowej, śpiączki, a nawet zgonu. Ze względu na to ryzyko, równoczesne przepisywanie produktu Matrifen z lekami uspokajającymi powinno być ograniczone do pacjentów, dla których alternatywne metody leczenia są nieskuteczne lub niedostępne.⁸

W przypadku konieczności jednoczesnego stosowania tych leków należy zastosować najniższą skuteczną dawkę i możliwie najkrótszy czas terapii. Pacjentów należy uważnie monitorować pod kątem objawów depresji oddechowej i sedacji. Zaleca się również poinformowanie pacjentów i ich opiekunów o możliwości wystąpienia tych objawów.⁹

Przewlekłe choroby płuc

Produkt Matrifen może wywołać bardziej nasilone działania niepożądane u pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP) lub innymi chorobami układu oddechowego. U tych pacjentów opioidy mogą hamować czynność ośrodka oddechowego oraz zwiększać opór w drogach oddechowych, co wymaga szczególnej ostrożności podczas prowadzenia terapii.¹⁰

Tolerancja, uzależnienie i zespół odstawienny

Długotrwałe stosowanie i tolerancja

Wielokrotne podawanie opioidów może prowadzić do rozwoju tolerancji na działanie przeciwbólowe, hiperalgezji oraz uzależnienia fizycznego i psychicznego. W przypadku niektórych działań niepożądanych, jak zaparcie wywołane opioidami, rozwija się tolerancja niepełna. Podczas długotrwałego, nieprzerwanego stosowania opioidów pacjenci, zwłaszcza z przewlekłym bólem nienowotworowym, mogą nie odczuwać znaczącej poprawy w zakresie kontroli bólu.¹¹

Lekarz powinien regularnie kontaktować się z pacjentem w celu oceny skuteczności leczenia. Jeśli kontynuacja terapii nie przynosi korzyści, należy stopniowo zmniejszać dawkę, aby zminimalizować objawy odstawienia.¹²

Zespół odstawienny i zakończenie leczenia

Nie należy gwałtownie przerywać stosowania produktu Matrifen u pacjentów uzależnionych fizycznie od opioidów, ponieważ może to prowadzić do wystąpienia zespołu odstawienia. W przypadku nagłego przerwania terapii lub znacznego zmniejszenia dawki mogą pojawić się ciężkie objawy odstawienne i utrata kontroli bólu.¹³

Gdy pacjent nie wymaga już leczenia, zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki w celu zminimalizowania objawów z odstawienia. Redukcja wysokiej dawki może trwać od tygodni do miesięcy.¹⁴

Zespół odstawienny po zaprzestaniu stosowania opioidów charakteryzuje się następującymi objawami: niepokój, łzawienie, katar, ziewanie, pocenie się, dreszcze, bóle mięśni, rozszerzenie źrenic i kołatanie serca. Mogą również wystąpić: drażliwość, pobudzenie, lęk, hiperkinezja, drżenie, osłabienie, bezsenność, brak łaknienia, skurcze brzucha, nudności, wymioty, biegunka, podwyższone ciśnienie krwi, przyspieszona częstość oddechu lub akcji serca.¹⁵

Zaburzenia związane ze stosowaniem opioidów (nadużywanie i uzależnienie)

Długotrwałe stosowanie produktu Matrifen może prowadzić do rozwoju zaburzeń związanych ze stosowaniem opioidów (OUD). Ryzyko to wzrasta wraz z dawką i czasem trwania leczenia. Nadużywanie lub celowe niewłaściwe stosowanie produktu może prowadzić do przedawkowania i śmierci.¹⁶

Ryzyko rozwoju OUD jest wyższe u pacjentów z:

• osobistym lub rodzinnym wywiadem dotyczącym zaburzeń związanych ze stosowaniem substancji (w tym alkoholu)
• obecnie palących tytoń
• osobistym wywiadem dotyczącym zaburzeń zdrowia psychicznego (np. depresji, lęku, zaburzeń osobowości)

¹⁷

Przed rozpoczęciem leczenia produktem Matrifen oraz w trakcie terapii należy ustalić z pacjentem cele leczenia i plan jego zakończenia. Konieczne jest również poinformowanie pacjenta o ryzyku i objawach OUD. Pacjenta należy pouczyć, że w razie wystąpienia tych objawów powinien skontaktować się z lekarzem prowadzącym.¹⁸

Pacjenci przyjmujący opioidy powinni być monitorowani pod kątem objawów OUD, takich jak zachowania związane z poszukiwaniem narkotyków (np. zbyt wczesne żądanie kolejnych dawek), szczególnie u osób z podwyższonym ryzykiem. Należy również analizować jednoczesne stosowanie opioidów i leków psychoaktywnych (np. benzodiazepin). W przypadku zidentyfikowania objawów OUD należy rozważyć konsultację ze specjalistą ds. uzależnień.¹⁹

Grupy pacjentów wymagające szczególnej uwagi

Zaburzenia OUN i zwiększone ciśnienie śródczaszkowe

Produkt Matrifen należy stosować z dużą ostrożnością u pacjentów szczególnie wrażliwych na ośrodkowe skutki retencji CO₂, takich jak osoby ze zwiększonym ciśnieniem śródczaszkowym, zaburzeniami świadomości lub w śpiączce. Szczególną uwagę należy zachować również u pacjentów z nowotworami mózgu.²⁰

Choroby serca i układu krążenia

Fentanyl może powodować bradykardię, dlatego produkt Matrifen powinien być stosowany z ostrożnością u pacjentów z bradyarytmią. Opioidy mogą również wywoływać niedociśnienie, zwłaszcza u pacjentów z ostrą hipowolemią. Przed rozpoczęciem stosowania plastrów Matrifen należy wyrównać występujące wcześniej objawowe niedociśnienie i/lub hipowolemię.²¹

Zaburzenia czynności wątroby

Fentanyl jest metabolizowany w wątrobie do nieczynnych metabolitów, dlatego zaburzenia czynności tego narządu mogą opóźniać eliminację substancji czynnej z organizmu. Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby stosujący produkt Matrifen powinni być uważnie monitorowani pod kątem objawów toksyczności fentanylu, a w razie konieczności dawka produktu powinna zostać zredukowana.²²

Zaburzenia czynności nerek

Mimo że nie oczekuje się, by zaburzenia czynności nerek wpływały na wydalanie fentanylu w stopniu istotnym klinicznie, należy zachować ostrożność, ponieważ farmakokinetyka fentanylu nie została dokładnie zbadana w tej grupie pacjentów. Leczenie powinno być rozważane tylko, gdy korzyści przewyższają ryzyko. W przypadku stosowania produktu Matrifen u pacjentów z zaburzeniami nerek, konieczne jest monitorowanie pod kątem toksyczności fentanylu i ewentualne zmniejszenie dawki.²³

U pacjentów wcześniej nieleczonych opioidami z zaburzeniami czynności nerek występują dodatkowe ograniczenia, które należy uwzględnić przy kwalifikacji do leczenia.²⁴

Pacjenci z gorączką i narażeni na zewnętrzne źródła ciepła

Stężenie fentanylu może zwiększać się wraz ze wzrostem temperatury skóry. Pacjenci z gorączką powinni być monitorowani pod kątem nasilenia działań niepożądanych typowych dla opioidów, a w razie konieczności dawka produktu powinna zostać dostosowana. Istnieje ryzyko zależnego od temperatury zwiększonego uwalniania fentanylu z systemu transdermalnego, co może prowadzić do przedawkowania i śmierci.²⁵

Należy przestrzec pacjentów przed narażaniem miejsca aplikacji plastra na działanie zewnętrznych źródeł ciepła, takich jak:

• podgrzewane poduszki
• butelki z gorącą wodą (termofory)
• elektrycznie podgrzewane koce
• ogrzewane łóżka wodne
• nagrzewające lub opalające lampy
• długie gorące kąpiele
• sauna
• kąpiele w gorących źródłach
• intensywne opalanie

²⁶

Interakcje lekowe i zespół serotoninowy

Zespół serotoninowy

Zaleca się zachowanie ostrożności podczas jednoczesnego stosowania produktu Matrifen z lekami wpływającymi na układ przekaźnictwa serotoninergicznego. Podczas równoczesnego podawania leków serotoninergicznych, takich jak selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI), inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny (SNRI) oraz leków zaburzających metabolizm serotoniny (w tym inhibitory monoaminooksydazy [IMAO]), może rozwinąć się potencjalnie zagrażający życiu zespół serotoninowy, nawet przy stosowaniu zalecanych dawek.²⁷

Zespół serotoninowy może objawiać się następującymi symptomami:

• Zmiany stanu psychicznego (np. pobudzenie, omamy, śpiączka)
• Niestabilność układu autonomicznego (np. tachykardia, wahania ciśnienia tętniczego, hipertermia)
• Zaburzenia nerwowo-mięśniowe (np. hiperrefleksja, zaburzenia koordynacji, sztywność)
• Objawy żołądkowo-jelitowe (np. nudności, wymioty, biegunka)

²⁸

W przypadku podejrzenia zespołu serotoninowego należy natychmiast przerwać stosowanie produktu Matrifen.²⁹

Interakcje z inhibitorami CYP3A4

Jednoczesne stosowanie produktu Matrifen z inhibitorami cytochromu P450 3A4 (CYP3A4) może prowadzić do zwiększenia stężenia fentanylu w osoczu, co może nasilić lub wydłużyć zarówno działanie terapeutyczne, jak i działania niepożądane, a także spowodować ciężką depresję ośrodka oddechowego. Z tego powodu nie zaleca się łączenia produktu Matrifen z inhibitorami CYP3A4, chyba że korzyści przeważają nad zwiększonym ryzykiem działań niepożądanych.³⁰

Po przerwaniu leczenia inhibitorem CYP3A4 pacjent powinien odczekać co najmniej 2 dni przed zastosowaniem pierwszego plastra Matrifen. Jednak dla niektórych inhibitorów z długim okresem eliminacji (np. amiodaron) lub inhibitorów zależnych od czasu (np. erytromycyna, idelalisyb, nikardypina, rytonawir) czas ten powinien być dłuższy. Przed rozpoczęciem terapii produktem Matrifen należy zapoznać się z informacją o produkcie inhibitora CYP3A4, aby sprawdzić okres półtrwania i czas trwania inhibicji.³¹

Pacjent leczony produktem Matrifen powinien odczekać co najmniej 1 tydzień od usunięcia ostatniego plastra przed rozpoczęciem leczenia inhibitorem CYP3A4. W przypadku konieczności jednoczesnego stosowania produktu Matrifen z inhibitorem CYP3A4, należy uważnie obserwować pacjenta pod kątem nasilonych lub przedłużonych działań terapeutycznych i niepożądanych fentanylu (zwłaszcza depresji oddechowej) i w razie potrzeby zmniejszyć dawkę lub przerwać stosowanie produktu.³²

Inne istotne ostrzeżenia

Przypadkowe przyklejenie plastra

Przypadkowe przyklejenie się plastra z fentanylem do skóry osoby, dla której nie był przeznaczony (szczególnie dziecka), może prowadzić do przedawkowania opioidów. W takiej sytuacji należy natychmiast odkleić plaster. Jest to szczególnie istotne w przypadku śpiących w jednym łóżku członków rodziny lub osób będących w bliskim kontakcie fizycznym z pacjentem stosującym plaster.³³

Stosowanie u pacjentów w podeszłym wieku

Dane z badań nad dożylnym podawaniem fentanylu wskazują, że pacjenci w podeszłym wieku mogą mieć zmniejszony klirens leku, wydłużony okres półtrwania i większą wrażliwość na substancję czynną w porównaniu z młodszymi pacjentami. Pacjenci w podeszłym wieku stosujący produkt Matrifen powinni być uważnie obserwowani pod kątem toksyczności fentanylu, a w razie potrzeby należy zmniejszyć dawkę leku.³⁴

Wpływ na przewód pokarmowy

Opioidy zwiększają napięcie i zmniejszają skurcze propulsywne mięśni gładkich przewodu pokarmowego, co może prowadzić do wydłużenia czasu pasażu i zaparć. Lekarz powinien omówić z pacjentem stosującym fentanyl metody zapobiegania zaparciom oraz rozważyć profilaktyczne zastosowanie środków przeczyszczających. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z przewlekłymi zaparciami. W przypadku obecności lub podejrzenia niedrożności porażennej jelit należy przerwać stosowanie produktu Matrifen.³⁵

Pacjenci z miastenią

U pacjentów z miastenią stosowanie produktu Matrifen wymaga zachowania ostrożności ze względu na możliwość wystąpienia niepadaczkowych reakcji mioklonicznych.³⁶

Jednoczesne stosowanie opioidów o mieszanym mechanizmie działania

Nie zaleca się jednoczesnego stosowania buprenorfiny, nalbufiny lub pentazocyny z produktem Matrifen ze względu na ich mieszany agonistyczno-antagonistyczny mechanizm działania, który może prowadzić do interakcji z fentanylem.³⁷

Stosowanie u dzieci

Produktu Matrifen nie należy stosować u dzieci, które wcześniej nie otrzymywały opioidów. Ryzyko ciężkiej lub zagrażającej życiu hipowentylacji istnieje niezależnie od zastosowanej dawki systemu transdermalnego.³⁸

Badania z użyciem produktu Matrifen nie były prowadzone u dzieci poniżej 2 lat życia. Produkt można podawać wyłącznie dzieciom w wieku 2 lat lub starszym, które już wykazują tolerancję na opioidy.³⁹

Aby uniknąć przypadkowego połknięcia plastra przez dziecko, należy starannie wybierać miejsce aplikacji i regularnie kontrolować, czy system transdermalny pozostaje prawidłowo przyklejony do skóry.⁴⁰

Hiperalgezja wywołana opioidami

Hiperalgezja wywołana opioidami (OIH) jest paradoksalną odpowiedzią na opioidy, charakteryzującą się wzrostem percepcji bólu pomimo stabilnej lub zwiększonej ekspozycji na opioidy. Różni się ona od tolerancji, która wymaga zwiększenia dawki opioidu do osiągnięcia tego samego efektu przeciwbólowego. OIH może objawiać się:

• Zwiększonym poziomem bólu
• Bólem bardziej uogólnionym (mniej ogniskowym)
• Bólem od bodźców, które normalnie nie powodują bólu (allodynia)

⁴¹

W przypadku podejrzenia hiperalgezji wywołanej opioidami, należy rozważyć redukcję dawki opioidów, jeśli jest to możliwe.⁴²