Właściwości farmakodynamiczne

Werapamil, substancja czynna produktu leczniczego Isoptin, należy do grupy farmakoterapeutycznej selektywnych antagonistów wapnia działających bezpośrednio na mięsień sercowy (kod ATC: C08DA01). Jego działanie farmakodynamiczne opiera się na hamowaniu przemieszczania jonów wapnia przez błony komórkowe, co wywiera istotny wpływ na funkcjonowanie mięśnia sercowego oraz mięśniówki gładkiej naczyń krwionośnych.¹

Mechanizm działania

Podstawowym mechanizmem działania werapamilu jest blokowanie przechodzenia jonów wapnia (i prawdopodobnie jonów sodu) przez wolne kanały do wnętrza komórek mięśnia sercowego zdolnych do rozprowadzania impulsów elektrycznych i kurczliwości, a także do komórek mięśniówki gładkiej naczyń krwionośnych. Działanie przeciwarytmiczne werapamilu wynika głównie z jego wpływu na wolne kanały wapniowe w komórkach układu przewodzącego serca.²

Wpływ na układ przewodzący serca

Generowanie sygnałów elektrycznych przez węzły zatokowo-przedsionkowy i przedsionkowo-komorowy w znacznym stopniu zależy od napływu jonów wapnia przez wolne kanały. Werapamil, poprzez hamowanie tego napływu, wywołuje następujące efekty:³

• Zwolnienie przewodzenia przedsionkowo-komorowego
• Wydłużenie czasu trwania efektywnego okresu refrakcji w węźle przedsionkowo-komorowym (efekt zależny od częstości pracy serca)
• Zmniejszenie częstości pracy komór u pacjentów z trzepotaniem przedsionków i/lub migotaniem przedsionków
• Przerwanie pobudzenia nawrotnego w węźle przedsionkowo-komorowym, co może przywrócić prawidłowy rytm zatokowy u pacjentów z napadowymi częstoskurczami nadkomorowymi (PSVT)

Ważne jest, że werapamil nie wywiera działania na przewodzenie dodatkowymi drogami, co stanowi istotną cechę odróżniającą go od innych leków przeciwarytmicznych.⁴

Wpływ na potencjał czynnościowy i przewodzenie

Werapamil charakteryzuje się selektywnym działaniem na określone obszary układu bodźco-przewodzącego serca. Lek:⁵

• Nie zmienia prawidłowego czasu trwania potencjału czynnościowego przedsionków
• Nie wpływa na przewodzenie wewnątrzkomorowe
• Zmniejsza amplitudę depolaryzacji we włóknach przedsionków
• Redukuje prędkość przenoszenia się depolaryzacji i przewodzenia we włóknach przedsionków, na które oddziałuje

Badania na izolowanym sercu królika wykazały, że werapamil wykazuje zróżnicowany wpływ na poszczególne części układu przewodzącego serca:⁶

• Silne oddziaływanie na włókna węzła zatokowo-przedsionkowego
• Znaczący wpływ na włókna w górnym i środkowym regionie węzła przedsionkowo-komorowego
• Bardzo niewielkie działanie na włókna w niższym regionie węzła przedsionkowo-komorowego (region NH)
• Brak działania na czas trwania potencjału czynnościowego przedsionków
• Brak wpływu na włókna pęczka Hisa

Wpływ na naczynia obwodowe i stężenie wapnia

Istotną cechą farmakodynamiczną werapamilu jest brak wpływu na naczynia obwodowe i poziom wapnia w organizmie. Werapamil nie wywołuje skurczu tętnic obwodowych i nie zmienia całkowitego stężenia wapnia w surowicy krwi.⁷

Wpływ na hemodynamikę serca

Działanie werapamilu na pracę serca obejmuje kilka aspektów hemodynamicznych:⁸

• Zmniejszenie obciążenia następczego serca
• Redukcja kurczliwości mięśnia sercowego (działanie inotropowe ujemne)

U większości pacjentów, włączając chorych z organiczną chorobą serca, ujemne działanie inotropowe werapamilu jest równoważone przez zmniejszenie obciążenia następczego. Dzięki temu wskaźnik sercowy zazwyczaj pozostaje na niezmienionym poziomie.

Należy jednak zwrócić szczególną uwagę na pacjentów z umiarkowanie ciężkim do ciężkiego zaburzeniem czynności serca, u których występują następujące parametry:⁹

• Ciśnienie zaklinowania w tętnicy płucnej powyżej 20 mmHg
• Frakcja wyrzutowa poniżej 30%

W tej grupie pacjentów, ze względu na działanie inotropowe ujemne werapamilu, istnieje ryzyko wystąpienia ostrego pogorszenia niewydolności serca, co wymaga szczególnej ostrożności przy stosowaniu leku.