Leki w grupie
„antagoniści kanału wapniowego”

Antagoniści kanału wapniowego (AKW), zwani także blokerami kanałów wapniowych (CCB – Calcium Channel Blockers), to grupa leków o działaniu wazodylatacyjnym i antyarytmicznym, wykorzystywanych głównie w leczeniu nadciśnienia tętniczego, choroby niedokrwiennej serca oraz niektórych zaburzeń rytmu serca. Mechanizm ich działania polega na blokowaniu napływu jonów wapnia do komórek mięśni gładkich naczyń krwionośnych i komórek mięśnia sercowego poprzez blokadę kanałów wapniowych typu L, co prowadzi do rozszerzenia naczyń, zmniejszenia oporu obwodowego i obniżenia ciśnienia tętniczego.

Antagoniści kanału wapniowego dzielą się na trzy główne podgrupy: pochodne dihydropirydyny, pochodne fenyloalkiloaminy oraz pochodne benzotiazepiny. Pochodne dihydropirydyny (np. amlodypina, nifedypina, felodypina) działają przede wszystkim na naczynia obwodowe, wywołując ich rozkurcz i obniżenie ciśnienia tętniczego. Pochodne fenyloalkiloaminy (werapamil) i benzotiazepiny (diltiazem) działają zarówno na naczynia, jak i na mięsień sercowy, zwalniając przewodnictwo przedsionkowo-komorowe i zmniejszając kurczliwość serca.

Do najczęściej stosowanych antagonistów kanału wapniowego należą: amlodypina (Amlozek, Norvasc), nifedypina (Adalat, Cordafen), lerkanidypina (Lercan, Zaranta), werapamil (Staveran, Isoptin), diltiazem (Dilzem, Oxycardil), felodypina (Plendil), lacydypina (Lacipil) i nitrendypina (Nitrendypina). Wśród nowszych leków z tej grupy wymienia się także manidypinę (Iperten) i barnidypinę (Vasexten).

Największymi zaletami stosowania antagonistów kanału wapniowego są: wysoka skuteczność w obniżaniu ciśnienia tętniczego, neutralność metaboliczna (nie wpływają niekorzystnie na gospodarkę lipidową i węglowodanową), możliwość stosowania u pacjentów z astmą i POChP (w przeciwieństwie do beta-blokerów), a także korzystny wpływ na przerost lewej komory serca. Dodatkowo, niektóre AKW wykazują działanie nefroprotekcyjne i mogą zmniejszać białkomocz.

Wśród najważniejszych niebezpieczeństw stosowania tych leków należy wymienić: obrzęki kostek i podudzi (szczególnie przy stosowaniu pochodnych dihydropirydyny), zaparcia (głównie po werapamilu), bradykardię i bloki przewodzenia (po werapamilu i diltiazem), a także możliwość wystąpienia hipotensji ortostatycznej. U pacjentów z niewydolnością serca pochodne fenyloalkiloaminy i benzotiazepiny mogą nasilać objawy niewydolności ze względu na ich działanie inotropowe ujemne. Niektóre AKW, zwłaszcza werapamil, mogą wchodzić w istotne interakcje z innymi lekami poprzez wpływ na cytochrom P450.

Pochodne dihydropirydyny są najbardziej selektywne dla naczyń obwodowych i mają najmniejszy wpływ na funkcję mięśnia sercowego. W tej podgrupie wyróżnia się preparaty pierwszej generacji (np. nifedypina) o krótkim czasie działania i szybkim początku efektu terapeutycznego, które mogą powodować odruchową tachykardię, oraz leki nowszych generacji (np. amlodypina, lerkanidypina) o przedłużonym działaniu i lepszym profilu bezpieczeństwa. Pochodne fenyloalkiloaminy (werapamil) mają silne działanie chronotropowe i dromotropowe ujemne, przez co są szczególnie przydatne w leczeniu tachyarytmii nadkomorowych. Pochodne benzotiazepiny (diltiazem) zajmują pozycję pośrednią między dihydropirydynami a werapamilem pod względem selektywności naczyniowej i wpływu na funkcję serca.

Lista leków w tej grupie

  1. 17.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl