Właściwości farmakokinetyczne hydroksyzyny

Właściwości farmakokinetyczne hydroksyzyny chlorowodorku obejmują szereg procesów biologicznych zachodzących w organizmie po podaniu leku. Szczegółowa analiza tych procesów pozwala na lepsze zrozumienie działania terapeutycznego oraz potencjalnych skutków ubocznych leku, szczególnie w kontekście różnych grup pacjentów.¹

Wchłanianie

Hydroksyzyna charakteryzuje się szybkim wchłanianiem z przewodu pokarmowego po podaniu doustnym. Stężenie maksymalne (Cmax) w osoczu osiągane jest w ciągu około dwóch godzin po zażyciu doustnym. Po podaniu pojedynczych dawek 25 mg i 50 mg u dorosłych pacjentów, stężenie maksymalne wynosi zwykle odpowiednio 30 ng/ml i 70 ng/ml.²

Parametry farmakokinetyczne są zbliżone niezależnie od postaci farmaceutycznej. Szybkość i zakres ekspozycji na hydroksyzynę są bardzo podobne przy podawaniu leku zarówno w postaci tabletek, jak i syropu. Po kolejnej dawce podawanej raz na dobę obserwuje się wzrost stężenia o około 30%.³

Biodostępność hydroksyzyny po podaniu doustnym w porównaniu do podania domięśniowego wynosi około 80%. Warto zauważyć, że po domięśniowym podaniu pojedynczej dawki 50 mg stężenie maksymalne Cmax jest nieco niższe niż przy podaniu doustnym tej samej dawki i wynosi zazwyczaj 65 ng/ml.⁴

Dystrybucja

Po wchłonięciu, hydroksyzyna podlega szerokiej dystrybucji w organizmie, osiągając na ogół większe stężenia w tkankach niż w osoczu. Pozorna objętość dystrybucji u dorosłych jest znacząca i wynosi od 7 do 16 l/kg masy ciała, co wskazuje na efektywne przenikanie leku do tkanek.⁵

Lek wykazuje zdolność do przenikania do skóry po podaniu doustnym, gdzie jego stężenie jest większe niż w surowicy. Zjawisko to obserwowane jest zarówno po pojedynczym, jak i po wielokrotnym podaniu.⁶

Istotną cechą hydroksyzyny jest zdolność do przechodzenia przez barierę krew-mózg oraz barierę łożyskową. W przypadku stosowania leku u kobiet w ciąży należy mieć na uwadze, że hydroksyzyna osiąga większe stężenie w organizmie płodu niż u matki.⁷

Metabolizm

Hydroksyzyna podlega intensywnym procesom metabolicznym w organizmie. Głównym metabolitem jest cetyryzyna, która powstaje przy udziale dehydrogenazy alkoholowej. Metabolit ten stanowi około 45% podanej doustnie dawki i wykazuje istotne działanie blokujące na obwodowe receptory H1.⁸

W toku przemian metabolicznych zidentyfikowano również inne metabolity, w tym N-dealkilowany metabolit oraz O-dealkilowany metabolit, który charakteryzuje się długim, wynoszącym 59 godzin, okresem półtrwania w osoczu. Metabolizm hydroksyzyny zachodzi głównie przy udziale izoenzymów CYP3A4/5 cytochromu P450.⁹

Eliminacja

Okres półtrwania hydroksyzyny u dorosłych pacjentów wynosi średnio około 14 godzin, choć obserwuje się znaczne różnice indywidualne (zakres: 7-20 godzin). Pozorny całkowity klirens określony w badaniach farmakokinetycznych wynosi 13 ml/min/kg masy ciała.¹⁰

W niezmienionej postaci z moczem wydalane jest jedynie 0,8% podanej dawki, co wskazuje na dominującą rolę metabolizmu w eliminacji leku. Główny metabolit, cetyryzyna, jest wydalany z moczem w ilości stanowiącej 25% dawki doustnej i 16% dawki domięśniowej hydroksyzyny.¹¹

Parametry farmakokinetyczne w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci w podeszłym wieku

Przeprowadzone badania farmakokinetyczne u 9 zdrowych osób w podeszłym wieku (średnia wieku 69,5 ± 3,7 lat) po doustnym podaniu pojedynczej dawki 0,7 mg/kg masy ciała wykazały istotne zmiany w porównaniu z młodszymi dorosłymi. Okres półtrwania w fazie eliminacji hydroksyzyny był znacznie wydłużony do 29 godzin, a pozorna objętość dystrybucji była zwiększona do 22,5 l/kg masy ciała.¹²

Ze względu na te zmiany farmakokinetyczne, zalecane jest zmniejszenie dawki dobowej hydroksyzyny u pacjentów w podeszłym wieku.¹³

Dzieci i młodzież

Farmakokinetyka hydroksyzyny została oceniona również u 12 dzieci (średnia wieku 6,1 ± 4,6 lat; średnia masa ciała 22,0 ± 12,0 kg) po podaniu pojedynczej dawki 0,7 mg/kg masy ciała. U dzieci obserwuje się znacznie szybszą eliminację leku w porównaniu z dorosłymi.¹⁴

Pozorny klirens osoczowy był około 2,5 razy większy niż u dorosłych, co skutkuje krótszym okresem półtrwania. Okres półtrwania wykazuje również zależność od wieku pacjenta pediatrycznego – wynosi on około 4 godzin u pacjentów rocznych oraz wydłuża się do około 11 godzin u pacjentów czternastoletnich.¹⁵

Ze względu na szybszy metabolizm i eliminację, u dzieci konieczne jest odpowiednie dostosowanie dawkowania.¹⁶

Niewydolność wątroby

U pacjentów z wtórną niewydolnością wątroby spowodowaną pierwotną żółciową marskością wątroby obserwuje się istotne zmiany w farmakokinetyce hydroksyzyny. Całkowity klirens leku stanowi zaledwie 66% klirensu osób zdrowych.¹⁷

Okres półtrwania hydroksyzyny u pacjentów z niewydolnością wątroby jest znacząco wydłużony do 37 godzin. Dodatkowo stężenie metabolitu, cetyryzyny, w surowicy jest większe niż u młodych osób z prawidłową czynnością wątroby.¹⁸

Ze względu na te zmiany farmakokinetyczne, u pacjentów z niewydolnością wątroby należy zmniejszyć dawkę dobową lub częstość dawkowania.¹⁹

Niewydolność nerek

Badania farmakokinetyczne przeprowadzone u 8 pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny: 24 ± 7 ml/min) wykazały, że zakres ekspozycji (AUC) na hydroksyzynę nie ulega istotnej zmianie. Jednak ekspozycja na główny metabolit, cetyryzynę, jest znacznie zwiększona.²⁰

Należy podkreślić, że cetyryzyna nie jest skutecznie usuwana za pomocą hemodializy. Aby zapobiec znacznemu gromadzeniu się tego metabolitu po wielokrotnym podaniu hydroksyzyny, zaleca się zmniejszenie dawki dobowej produktu u pacjentów z niewydolnością nerek.²¹

Zestawienie parametrów farmakokinetycznych w różnych grupach pacjentów