Działania niepożądane
Etopozyd Accord 20 mg/ml

Działania niepożądane leku Etopozyd Accord

Etopozyd Accord (20 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji) jest lekiem przeciwnowotworowym, którego stosowanie wiąże się z szeregiem potencjalnych działań niepożądanych. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące profilu bezpieczeństwa tego preparatu, które są istotne z punktu widzenia praktyki klinicznej.¹

Profil bezpieczeństwa – główne zagrożenia

Najpoważniejszym działaniem toksycznym związanym z podawaniem etopozydu jest zahamowanie czynności szpiku kostnego, które stanowi czynnik ograniczający wielkość stosowanej dawki. W badaniach klinicznych, w których etopozyd stosowano w monoterapii w dawce całkowitej ≥450 mg/m² powierzchni ciała, najczęstszymi reakcjami niepożądanymi były: leukopenia (91%), neutropenia (88%), niedokrwistość (72%), małopłytkowość (23%), osłabienie (39%), nudności i/lub wymioty (37%), utrata włosów (33%) oraz dreszcze i/lub gorączka (24%).²

Toksyczność hematologiczna

Mielosupresja stanowi jedno z najpoważniejszych zagrożeń związanych z etopozydem – odnotowano przypadki zakończone zgonem. Całkowity powrót czynności szpiku następuje zwykle po około 20 dniach od podania leku. Nadir granulocytów i płytek krwi występuje zazwyczaj po 10-14 dniach od rozpoczęcia leczenia, przy czym czas ten zależy od drogi podania i schematu leczenia. Warto podkreślić, że przy podaniu dożylnym nadir pojawia się wcześniej niż przy podaniu doustnym.³

Leukopenię obserwowano u 91% pacjentów, a ciężką leukopenię (poniżej 1000 komórek/mm³) u 17% leczonych. Małopłytkowość wystąpiła u 23% pacjentów, a ciężką małopłytkowość (poniżej 50 000 płytek/mm³) stwierdzono u 9% osób otrzymujących etopozyd. U pacjentów z neutropenią bardzo często raportowano gorączkę i zakażenia. Wystąpić mogą również krwawienia jako konsekwencja małopłytkowości.⁴

Reakcje nadwrażliwości

Reakcje anafilaktyczne podczas lub tuż po dożylnym podaniu etopozydu mogą mieć potencjalnie śmiertelne konsekwencje. Zazwyczaj manifestują się one jako: dreszcze, tachykardia, skurcz oskrzeli, duszność, nasilone pocenie, gorączka, świąd, nadciśnienie lub niedociśnienie, omdlenia, nudności i wymioty. Reakcje te wystąpiły u około 3% pacjentów leczonych etopozydem. U 2% pacjentów odnotowano zaczerwienienie twarzy, a u 3% wysypkę skórną.⁵

Reakcje nadwrażliwości zwykle szybko ustępują po wstrzymaniu infuzji i zastosowaniu odpowiedniego leczenia (środki podwyższające ciśnienie tętnicze, kortykosteroidy, leki przeciwhistaminowe, płyny zwiększające objętość krwi). Jednakże zgłaszano również śmiertelne powikłania związane ze skurczem oskrzeli. Odnotowano przypadki bezdechu ze spontanicznym wznowieniem oddychania po przerwaniu wlewu.⁶

Toksyczność żołądkowo-jelitowa

Nudności i wymioty stanowią główne objawy toksyczności ze strony układu pokarmowego. Objawy te zwykle można skutecznie kontrolować za pomocą odpowiedniej terapii przeciwwymiotnej.⁷

Inne raportowane zaburzenia żołądkowo-jelitowe to: bóle brzucha, jadłowstręt, zaparcia, zapalenie błon śluzowych (w tym zapalenie jamy ustnej i przełyku), biegunka. Rzadziej występują: zaburzenia odczuwania smaku i trudności z przełykaniem.⁸

Zaburzenia ciśnienia tętniczego

Podczas szybkiego dożylnego podawania etopozydu może wystąpić przemijające niedociśnienie tętnicze. Nie jest ono zwykle związane z kardiotoksycznością ani zmianami w badaniu EKG. W przypadku wystąpienia niedociśnienia należy zmniejszyć szybkość wlewu lub go przerwać. Zazwyczaj wystarczające jest wdrożenie leczenia wspomagającego.⁹

W badaniach klinicznych z zastosowaniem etopozydu raportowano również przypadki nadciśnienia tętniczego. Jeżeli u pacjenta wystąpi klinicznie istotne nadciśnienie, należy zastosować odpowiednie leczenie podtrzymujące.¹⁰

Działania niepożądane dermatologiczne

Przemijające łysienie, czasem rozwijające się do łysienia całkowitego, obserwowano u 66% pacjentów leczonych etopozydem. Inne reakcje skórne obejmują przebarwienia skóry, świąd, wysypkę i pokrzywkę. W rzadkich przypadkach mogą wystąpić poważne powikłania dermatologiczne, takie jak nawracające popromienne zapalenie skóry, zespół Stevensa-Johnsona czy toksyczna martwica naskórka.¹¹

Powikłania metaboliczne

Po podaniu etopozydu w skojarzeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi raportowano przypadki zespołu rozpadu guza, niekiedy zakończonego zgonem. Jest to szczególnie istotne powikłanie wymagające monitorowania.¹²

Hepatotoksyczność

Bardzo często obserwowano zaburzenia czynności wątroby manifestujące się jako zwiększona aktywność enzymów wątrobowych: aminotransferazy alaninowej, fosfatazy alkalicznej, aminotransferazy asparaginianowej oraz zwiększone stężenie bilirubiny.¹³

W przypadku przedawkowania etopozydu zgłaszano przypadki ciężkiej toksyczności wątrobowej oraz kwasicy metabolicznej.¹⁴

Neurotoksyczność

Działania niepożądane związane z układem nerwowym obejmują: zawroty głowy (często), neuropatię obwodową (niezbyt często) oraz rzadko występujące: przemijającą ślepotę korową, neurotoksyczność (senność, zmęczenie), zapalenie nerwu wzrokowego i napady padaczkowe. Napady padaczkowe są niekiedy powiązane z reakcjami alergicznymi.¹⁵

Nefrotoksyczność

Po dopuszczeniu etopozydu do obrotu odnotowano przypadki odwracalnej ostrej niewydolności nerek, co wymaga uwagi podczas monitorowania funkcji nerek u pacjentów leczonych tym preparatem.¹⁶

Nowotwory wtórne

Wśród działań niepożądanych etopozydu zgłaszano występowanie ostrej białaczki jako powikłania leczenia. Ten typ nowotworu wtórnego klasyfikowany jest jako występujący często.¹⁷

Powikłania miejscowe i inne

W miejscu podania może wystąpić wynaczynienie prowadzące do miejscowej toksyczności w tkankach miękkich, obrzęku, bólu, zapalenia tkanki łącznej i martwicy, w tym martwicy skóry.¹⁸

Inne często obserwowane działania niepożądane obejmują zapalenie żyły w miejscu wkłucia oraz zakażenia, w tym zakażenia oportunistyczne takie jak zapalenie płuc wywołane przez Pneumocystis jirovecii.¹⁹

U pacjentów płci męskiej i kobiet może wystąpić bezpłodność jako wynik leczenia etopozydem.²⁰

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych etopozydu

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych etopozydu wraz z częstością ich występowania i stopniem nasilenia.²¹

Działania niepożądane w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

Oczekuje się, że profil bezpieczeństwa etopozydu u pacjentów pediatrycznych będzie podobny do profilu obserwowanego u dorosłych, co oznacza, że dzieci i młodzież mogą doświadczać podobnych działań niepożądanych jak dorośli pacjenci. W terapii pediatrycznej należy jednak zwracać szczególną uwagę na dawkowanie oraz potencjalne powikłania, zwłaszcza ze strony układu krwiotwórczego.²²

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania etopozydu (dożylnego podania dawki 2,4 do 3,5 mg/m² przez 3 dni) może wystąpić ostre zapalenie błony śluzowej oraz nasilona mielotoksyczność. Raportowano również przypadki ciężkiej toksyczności wątrobowej oraz kwasicy metabolicznej po podaniu dawek wyższych niż zalecane. Nie istnieje specyficzne antidotum w przypadku przedawkowania. Leczenie powinno mieć charakter objawowy i wspomagający, a pacjent wymaga ścisłej obserwacji klinicznej. Należy pamiętać, że etopozyd i jego metabolity nie są eliminowane w procesie dializy.²³

Monitorowanie bezpieczeństwa leku

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia stałe monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania etopozydu. Wszelkie podejrzewane działania niepożądane powinny być zgłaszane do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego.²⁴