Właściwości farmakodynamiczne leku Ceftazidime Kabi

Ceftazydym należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, dokładniej do cefalosporyn trzeciej generacji (kod ATC: J01DD02). Produkt leczniczy Ceftazidime Kabi występuje w postaci proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań/infuzji, zawierającego 2000 mg ceftazydymu w postaci ceftazydymu pięciowodnego.¹

Mechanizm działania

Ceftazydym działa poprzez hamowanie syntezy ściany komórkowej bakterii. Mechanizm ten opiera się na wiązaniu się ceftazydymu z białkami wiążącymi penicyliny (PBP – penicillin binding proteins). To połączenie prowadzi do przerwania biosyntezy ściany komórkowej, a konkretnie peptydoglikanu, co w konsekwencji powoduje lizę i obumarcie komórki bakteryjnej.²

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne (PK/PD)

W przypadku cefalosporyn, w tym ceftazydymu, najistotniejszym wskaźnikiem korelującym z kliniczną skutecznością terapii jest odsetek czasu pomiędzy dawkami, w którym stężenie niezwiązanego antybiotyku przekracza minimalne stężenie hamujące (MIC) dla danego patogenu. Parametr ten, oznaczany jako %T>MIC, stanowi kluczowy wyznacznik efektywności przeciwbakteryjnej ceftazydymu in vivo.^MIC).”>3

Mechanizmy oporności bakteryjnej

Oporność bakterii na ceftazydym może wynikać z kilku różnych mechanizmów:⁴

• Hydroliza enzymatyczna – ceftazydym może ulegać hydrolizie przez beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum działania (ESBL), w tym przez enzymy z rodziny SHV oraz enzymy AmpC, które mogą być indukowane lub trwale odblokowywane na poziomie genowym u niektórych tlenowych bakterii Gram-ujemnych⁵
• Zmniejszone powinowactwo PBP – modyfikacje w strukturze białek wiążących penicyliny mogą prowadzić do zmniejszenia ich powinowactwa do ceftazydymu⁶
• Bariera przepuszczalności – nieprzepuszczalność błony zewnętrznej bakterii Gram-ujemnych ogranicza dostęp ceftazydymu do PBP⁷
• Aktywne usuwanie – bakteryjne pompy efflux aktywnie usuwają antybiotyk z komórki bakteryjnej⁸

Wartości graniczne MIC

Europejski Komitet Badania Wrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST) ustalił następujące graniczne wartości minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla ceftazydymu:⁹

Przedstawione wartości graniczne odnoszą się do leczenia dużymi dawkami ceftazydymu (2 g × 3). Warto zaznaczyć, że wartości graniczne niezwiązane z gatunkami zostały określone głównie na podstawie danych farmakokinetyczno-farmakodynamicznych i są niezależne od rozkładu MIC dla poszczególnych gatunków. Mają one zastosowanie wyłącznie wobec gatunków nieuwzględnionych w szczegółowej tabeli.¹⁰

Wrażliwość mikrobiologiczna

Występowanie nabytej oporności wśród różnych gatunków bakterii wykazuje zmienność geograficzną i może ulegać zmianom w czasie. Jest to szczególnie istotne podczas leczenia ciężkich zakażeń, kiedy należy korzystać z lokalnych danych dotyczących oporności patogenów. W przypadkach gdy lokalne wzorce oporności podają w wątpliwość skuteczność ceftazydymu w określonych typach zakażeń, zaleca się konsultację ze specjalistą.¹¹

Klasyfikacja patogenów według wrażliwości na ceftazydym

Poniżej przedstawiono klasyfikację patogenów ze względu na ich wrażliwość na ceftazydym:

Gatunki zwykle wrażliwe

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Streptococcus pyogenes
• Streptococcus agalactiae

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Citrobacter koseri
• Haemophilus influenzae
• Moraxella catarrhalis
• Neisseria meningitidis
• Proteus mirabilis
• Proteus spp. (inne)
• Providencia spp.

Wymienione bakterie charakteryzują się naturalną wrażliwością na działanie ceftazydymu, co czyni ten antybiotyk skutecznym narzędziem w leczeniu zakażeń wywołanych przez te patogeny.¹²

Gatunki, wśród których może wystąpić problem oporności nabytej

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Acinetobacter baumannii
• Burkholderia cepacia
• Citrobacter freundii
• Enterobacter aerogenes
• Enterobacter cloacae
• Escherichia coli
• Klebsiella pneumoniae
• Klebsiella spp. (inne)
• Pseudomonas aeruginosa
• Serratia spp.
• Morganella morganii

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Staphylococcus aureus
• Streptococcus pneumoniae
• Streptococcus viridans

Bakterie beztlenowe Gram-dodatnie:

• Clostridium perfringens
• Peptostreptococcus spp.

Bakterie beztlenowe Gram-ujemne:

• Fusobacterium spp.

Powyższe drobnoustroje mogą rozwinąć mechanizmy oporności na ceftazydym. Dlatego też przed zastosowaniem terapii wskazane jest wykonanie antybiogramu w celu określenia wrażliwości konkretnego izolatu klinicznego.¹³

Drobnoustroje o oporności naturalnej

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Enterococcus spp., w tym Enterococcus faecalis i Enterococcus faecium
• Listeria spp.

Bakterie beztlenowe Gram-dodatnie:

• Clostridium difficile

Bakterie beztlenowe Gram-ujemne:

• Bacteroides spp. (wiele szczepów Bacteroides fragilis jest opornych)

Inne drobnoustroje naturalnie oporne:

• Chlamydia spp.
• Mycoplasma spp.
• Legionella spp.

Te patogeny wykazują naturalną oporność na ceftazydym, co oznacza, że antybiotyk ten nie jest odpowiedni do leczenia zakażeń wywołanych przez wymienione drobnoustroje.¹⁴

Szczególne uwagi kliniczne

Należy zwrócić uwagę na kilka ważnych aspektów dotyczących wrażliwości szczególnych patogenów na ceftazydym:

• Staphylococcus aureus metycylino-wrażliwy – charakteryzuje się niską wrażliwością wrodzoną na ceftazydym. Natomiast wszystkie metycylino-oporne szczepy S. aureus (MRSA) wykazują całkowitą oporność na ceftazydym.¹⁵
• Streptococcus pneumoniae – izolaty wykazujące pośrednią wrażliwość na penicyliny mogą równocześnie wykazywać zmniejszoną wrażliwość na ceftazydym.¹⁶

Warto podkreślić, że w obszarze Unii Europejskiej zaobserwowano zróżnicowaną geograficznie, ale istotną częstość występowania oporności na ceftazydym. Zjawisko to może dotyczyć jednego lub więcej regionów czy krajów, co podkreśla znaczenie lokalnego monitorowania oporności drobnoustrojów.¹⁷