Właściwości farmakodynamiczne
Biorphen 0,1 mg/ml

Właściwości farmakodynamiczne leku Biorphen

Biorphen (fenylefryna chlorowodorek) należy do grupy farmakoterapeutycznej leków pobudzających układ sercowo-naczyniowy bez glikozydów nasercowych, z podgrupy leków adrenergicznych i dopaminergicznych (kod ATC: C01CA06). Substancja czynna leku w stężeniu 0,1 mg/ml występuje w postaci roztworu do wstrzykiwań lub do infuzji.¹

Mechanizm działania

Podstawowy mechanizm działania fenylefryny polega na bezpośrednim oddziaływaniu na receptory alfa-adrenergiczne. W zakresie dawek terapeutycznych lek nie wykazuje istotnego działania stymulującego na receptory beta-adrenergiczne serca (beta₁), choć przy zastosowaniu większych dawek może nastąpić znacząca aktywacja tych receptorów. Fenylefryna nie stymuluje receptorów beta-adrenergicznych (beta₂) zlokalizowanych w oskrzelach ani naczyniach obwodowych.²

Na poziomie molekularnym, działanie alfa-adrenergiczne fenylefryny wynika z hamowania produkcji cyklicznego adenozyno-3′,5′-monofosforanu (cAMP) poprzez wpływ na aktywność enzymu cyklazy adenylowej. Natomiast potencjalne działanie beta-adrenergiczne jest rezultatem stymulacji aktywności tego samego enzymu. Warto zauważyć, że fenylefryna wykazuje również działanie pośrednie poprzez uwalnianie norepinefryny z miejsc jej magazynowania w organizmie.³

Efekty farmakodynamiczne

Fenylefryna oddziałuje przede wszystkim na układ sercowo-naczyniowy. Pozajelitowe podanie leku powoduje wzrost zarówno ciśnienia skurczowego, jak i rozkurczowego. Charakterystycznym efektem towarzyszącym działaniu presyjnemu fenylefryny jest wyraźna odruchowa bradykardia, która może być blokowana przez atropinę. Po podaniu atropiny, nawet wysokie dawki fenylefryny powodują jedynie niewielkie nasilenie akcji serca.⁴

Działanie farmakodynamiczne fenylefryny charakteryzuje się następującymi efektami na parametry hemodynamiczne:

• Niewielkie zmniejszenie wydajności serca
• Znaczące zwiększenie oporu obwodowego
• Nieznaczne wydłużenie czasu krążenia
• Niewielkie zwiększenie ciśnienia żylnego przy nieznacznym zwężeniu żył
• Zwężenie większości naczyń krwionośnych
• Zmniejszenie przepływu krwi w nerkach oraz w obrębie skóry i kończyn
• Zwiększenie przepływu wieńcowego
• Zwężenie naczyń płucnych i wzrost ciśnienia tętniczego w płucach

Powyższe efekty składają się na kompleksowy obraz działania hemodynamicznego fenylefryny w organizmie.⁵

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Fenylefryna jest klasyfikowana jako silny lek zwężający naczynia krwionośne, działający niemal wyłącznie poprzez pobudzenie receptorów alfa₁-adrenergicznych. Zwężenie naczyń tętniczych, któremu towarzyszy również zwężenie naczyń żylnych, prowadzi do wzrostu ciśnienia krwi i odruchowej bradykardii. Aktywność presyjna fenylefryny jest słabsza w porównaniu z noradrenaliną, jednak charakteryzuje się dłuższym czasem działania.⁶

W praktyce klinicznej fenylefryna jest stosowana pozajelitowo w leczeniu stanów niedociśnienia występujących w różnych sytuacjach klinicznych, takich jak:

• Niewydolność krążenia – fenylefryna pozwala na szybkie podniesienie ciśnienia w stanie zagrożenia
• Znieczulenie ogólne lub rdzeniowe – przeciwdziała spadkom ciśnienia wywołanym przez anestetyki
• Niedociśnienie wywołane lekami – służy jako antidotum przy nadmiernym spadku ciśnienia

Szczególnie istotne zastosowanie kliniczne znajduje fenylefryna u kobiet w ciąży poddawanych znieczuleniu rdzeniowemu podczas cięcia cesarskiego, co zostało potwierdzone w licznych badaniach klinicznych. W tej grupie pacjentek fenylefryna skutecznie utrzymuje ciśnienie krwi matki w granicach normy, jednocześnie zmniejszając częstość występowania nudności i wymiotów, bez wywoływania kwasicy u płodu.⁷

Należy jednak zwrócić uwagę na istotny efekt hemodynamiczny fenylefryny w postaci silnego zwężenia naczyń tętniczych, które prowadzi do wzrostu oporu frakcji wyrzutowej komór (zwiększenie obciążenia następczego). Konsekwencją tego jest zmniejszenie pojemności minutowej serca. Efekt ten jest mniej wyraźny u osób zdrowych, natomiast może ulec nasileniu u pacjentów z istniejącą wcześniej niewydolnością serca, co należy uwzględnić przy kwalifikacji pacjentów do leczenia fenylefryną.⁸

Skład jakościowy i ilościowy

Biorphen zawiera jako substancję czynną fenylefryny chlorowodorek w stężeniu 0,1 mg/ml roztworu do wstrzykiwań lub do infuzji. Preparat jest dostępny w dwóch postaciach opakowania:

Wśród substancji pomocniczych o znanym działaniu należy wymienić zawartość sodu: 0,77 mmol (17,7 mg) w ampułce 5 ml oraz 7,7 mmol (177 mg) w fiolce 50 ml.⁹

Preparat ma postać klarownego, bezbarwnego roztworu, wolnego od widocznych cząsteczek. Charakteryzuje się pH w zakresie 3,0-5,0 oraz osmolarnością 270-300 mOsm/L.¹⁰