Zaburzenie neurologiczne czynnościowe / zaburzenie konwersyjne
Epidemiologia
Zaburzenie neurologiczne czynnościowe (FND) charakteryzuje się objawami neurologicznymi bez podłoża organicznego, z zapadalnością w populacji ogólnej szacowaną na 4-12 do 50 przypadków na 100 000 osób rocznie, a chorobowością minimalną na poziomie 80-140 (zakres 50-1600) na 100 000. FND stanowi 5-16% konsultacji neurologicznych, z wyraźną przewagą kobiet (stosunek 2:1 do 10:1) i szczytem zachorowań w wieku 35-50 lat. W populacji pediatrycznej zapadalność wynosi 0,2-4,2 na 100 000 rocznie. Współwystępowanie zaburzeń psychiatrycznych dotyczy 55-95% pacjentów, co podkreśla złożoność kliniczną i konieczność interdyscyplinarnego podejścia. FND jest istotnym problemem klinicznym, generującym wysokie koszty opieki zdrowotnej, sięgające od 5 000 do 87 000 USD rocznie na pacjenta, oraz znaczące obciążenie dla systemów opieki neurologicznej i psychiatrycznej.
- Epidemiologia zaburzenia neurologicznego czynnościowego / zaburzenia konwersyjnego
- Częstotliwość występowania w populacji ogólnej
- Występowanie w jednostkach medycznych
- Różnice demograficzne i czynniki ryzyka
- Współwystępowanie z innymi zaburzeniami
- Badania specyficznych populacji
- Wpływ na system opieki zdrowotnej
- Dynamika i trendy w czasie
- Wyzwania diagnostyczne i wpływ na pacjentów
- Podsumowanie danych epidemiologicznych
Epidemiologia zaburzenia neurologicznego czynnościowego / zaburzenia konwersyjnego
Zaburzenie neurologiczne czynnościowe (ang. Functional Neurological Disorder, FND), znane również jako zaburzenie konwersyjne, charakteryzuje się występowaniem objawów neurologicznych takich jak osłabienie, nieprawidłowe ruchy lub napady niepadaczkowe, które wynikają z nieprawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, a nie z organicznej choroby strukturalnej.1 Mimo że dane epidemiologiczne dotyczące tego zaburzenia są zróżnicowane i często niejednoznaczne, zebrane informacje pozwalają na określenie skali występowania tego problemu w populacji ogólnej i w grupach specyficznych.
Częstotliwość występowania w populacji ogólnej
Częstość występowania FND w populacji ogólnej jest trudna do precyzyjnego określenia ze względu na różnice w definicjach przypadków, metodologii badań i kryteriach diagnostycznych. Według badań epidemiologicznych, zapadalność (liczba nowych przypadków) na FND wynosi od 4 do 12 przypadków na 100 000 osób rocznie.23 Jednakże dane z rejestrów opartych na populacji sugerują, że wskaźnik ten może być wyższy i wynosić około 50 przypadków na 100 000 osób rocznie.4
W przeglądzie systematycznym obejmującym 39 artykułów, oszacowano zapadalność na FND na poziomie 10-22 przypadków na 100 000 osób, natomiast minimalna chorobowość (występowanie w danym momencie) została oszacowana na 80-140 przypadków na 100 000 osób, z możliwym zakresem 50-1600 na 100 000.5 Rozbieżności w danych wynikają ze znacznej heterogeniczności badań oraz z faktu, że większość z nich prawdopodobnie zaniża rzeczywiste wartości ze względu na wyzwania metodologiczne.6
Występowanie w jednostkach medycznych
Zaburzenie neurologiczne czynnościowe stanowi istotny problem w praktyce klinicznej. Badania wskazują, że FND odpowiada za około 5,6% do 6% wszystkich wizyt w poradniach neurologicznych.78 Według niektórych źródeł, objawy funkcjonalne stanowią drugą najczęstszą przyczynę konsultacji neurologicznych po bólach głowy i są diagnozowane u 16% pacjentów ambulatoryjnych poradni neurologicznych.9 Bardziej restrykcyjnie zdefiniowane FND nadal stanowi co najmniej 5-10% nowych konsultacji neurologicznych.10
W badaniach określających częstość występowania objawów konwersyjnych w warunkach szpitalnych, stwierdzono prewalencję na poziomie 20-25%, jednak tylko 5% z tych pacjentów w pełni spełnia kryteria zaburzenia konwersyjnego.11 W innym badaniu obejmującym 300 nowych skierowań do ambulatoryjnej poradni neurologicznej, 11% miało objawy, które były określone jako całkowicie niewyjaśnione przez chorobę organiczną, a 19% miało objawy tylko częściowo wyjaśnione przez chorobę organiczną, co wskazuje, że 30% nowych skierowań do ogólnych poradni neurologicznych ma objawy słabo wyjaśnione przez identyfikowalne choroby organiczne.12
W badaniu dotyczącym przyjęć do szpitala neurologicznego w Nowej Zelandii, FND stanowiło 9% hospitalizacji, co jest zgodne z anegdotycznymi doświadczeniami z australijskich szpitali publicznych.13 Około 8% przyjęć z powodu ostrego udaru mózgu może być spowodowanych przez FND.14
Różnice demograficzne i czynniki ryzyka
Badania epidemiologiczne wskazują na wyraźne różnice w występowaniu FND w zależności od płci, wieku i czynników socjoekonomicznych:
Płeć
Kobiety są diagnozowane z FND częściej niż mężczyźni. Stosunek kobiet do mężczyzn waha się od 2:1 do 10:1.1516 Nowsze badania dotyczące napadów psychogennych niepadaczkowych (PNES) wskazują, że mężczyźni stanowią około 40% przypadków, co stanowi odejście od wcześniejszych prac, w których kobiety stanowiły 80% przypadków PNES w niektórych seriach.17 Ogólnie jednak, częstość występowania zaburzenia konwersyjnego jest prawdopodobnie wyższa u kobiet.1819
Wiek
FND może wystąpić w każdym wieku, ale najczęściej diagnozuje się je u osób w wieku od 35 do 50 lat, z typowym początkiem między drugą a czwartą dekadą życia.2021 Zaburzenie to występuje rzadko u dzieci poniżej 10 roku życia oraz u osób starszych.2223 Badania wykazały, że FND u dzieci jest rzadkie przed 5 rokiem życia i występuje najczęściej w okresie dojrzewania i adolescencji.24
Częstość występowania FND u dzieci jest również w dużej mierze zależna od badanej populacji. Badanie przeprowadzone w Niemczech wykazało, że wskaźnik FND w populacji pediatrycznej wynosił 0,2%. W innym badaniu przeprowadzonym w Australii, częstość FND w populacji pediatrycznej wynosiła 2,3-4,2 na 100 000 osób rocznie.25 Powyżej 10 roku życia, dziewczęta mają trzy razy większe szanse na rozwój FND niż chłopcy.26
Czynniki socjoekonomiczne i kulturowe
Badania wskazują, że FND częściej występuje w populacjach wiejskich, u osób o niższym statusie socjoekonomicznym, z niższym poziomem wykształcenia i niską znajomością zagadnień psychologicznych.2728 Czynniki geograficzne również odgrywają rolę, z wyższymi wskaźnikami zgłaszanymi w krajach uprzemysłowionych w porównaniu do krajów rozwijających się. Ta rozbieżność może odzwierciedlać różnice w infrastrukturze opieki zdrowotnej, dostępie do usług zdrowia psychicznego, kulturowych postawach wobec stanów neurologicznych i psychiatrycznych oraz praktykach diagnostycznych.29
Ponadto, czynniki socjoekonomiczne, takie jak niskie bezpieczeństwo finansowe, dochody i poziom wykształcenia, były związane ze zwiększonym ryzykiem FND, podkreślając złożoną interakcję między społecznymi determinantami zdrowia a podatnością na chorobę.30
Współwystępowanie z innymi zaburzeniami
Istotną cechą epidemiologiczną FND jest wysoki wskaźnik współwystępowania z innymi zaburzeniami, szczególnie psychiatrycznymi:
- Współistniejąca choroba neurologiczna występuje w około 10% przypadków FND.31
- Szacuje się, że 55-95% osób z FND ma co najmniej jedno współistniejące zaburzenie psychiatryczne.32
- Badania dorosłych z FND wykazały występowanie zaburzeń psychiatrycznych u 51-95% pacjentów.33
- Weterani z funkcjonalnymi zaburzeniami ruchu (FMD) mają 75% częstość występowania współistniejących stanów psychiatrycznych.34
- Weterani z PNES mają 94% częstość występowania współistniejących stanów psychiatrycznych.35
Zwiększona częstość występowania konwersji u pacjentów z przebytą historią wykorzystywania seksualnego lub fizycznego jest dobrze udokumentowana.36 Ogólne wskaźniki FND wśród żołnierzy z historią depresji lub historią PTSD były ponad 10 razy wyższe niż wskaźniki wśród osób bez takiej historii.37 Wskaźnik ogólny wśród żołnierzy z historią depresji był 10,1 razy wyższy niż u tych bez takiej historii (203,4 vs 20,1 na 100 000 osobolat).38 Podobnie, ogólny wskaźnik wśród osób z historią PTSD był 12,9 razy wyższy niż u tych bez takiej historii (318,8 vs 24,7 na 100 000 osobolat).39
Badania specyficznych populacji
Interesujących danych dostarczają badania przeprowadzone w specyficznych populacjach, np. w siłach zbrojnych:
Dane z sił zbrojnych USA
W badaniu przeprowadzonym w latach 2000-2018 wśród aktywnych żołnierzy amerykańskich, surowy ogólny wskaźnik zapadalności na FND wynosił 29,5 przypadków na 100 000 osobolat, co jest około 2,5-7,4 razy wyższe niż szacunki raportowane dla ogólnej populacji USA.40 W tym okresie zidentyfikowano 7 644 nowych przypadków FND, a surowy roczny wskaźnik zapadalności był najwyższy w 2012 roku (37,8 na 100 000 osobolat) i najniższy w 2003 roku (22,2 na 100 000 osobolat).41
Ogólny medianowy roczny wskaźnik chorobowości w badanym okresie wynosił 37,2 przypadków na 100 000 osób.42 Ogólne wskaźniki chorobowości FND były wyższe wśród kobiet w porównaniu do mężczyzn (76,0 vs 30,1 na 100 000 osób).43
Funkcjonalne zaburzenia ruchu
Funkcjonalne zaburzenie ruchu (FMD) jest typem FND, które jest powszechne, ale często trudne do zdiagnozowania i leczenia. Badania wykazały, że FMD stanowi około 3-8% wizyt w poradniach zaburzeń ruchu.44 Średni wiek wystąpienia FMD mieści się w zakresie od 46 do 53 lat, z przewagą kobiet.45 Retrospektywna analiza 199 pacjentów z ośrodków zaburzeń ruchu wykazała, że częstość występowania FMD była 2-3 razy wyższa u kobiet niż u mężczyzn.46
Najnowsza metaanaliza obejmująca 4 905 pacjentów wykazała, że FMD osiąga szczyt w średnim wieku dla wszystkich fenotypów, ale osoby z funkcjonalną dystonią i osłabieniem są młodsze, natomiast osoby z zaburzeniami chodu są starsze.47
Wpływ na system opieki zdrowotnej
FND jest związane z wysokim wykorzystaniem opieki zdrowotnej. Przegląd systematyczny wykazał, że średnie roczne koszty związane z FND wynoszą od 5 000 do 87 000 USD na pacjenta lub 1,2 miliarda USD w rocznych kosztach oddziałów ratunkowych i hospitalizacji w USA.48
Australijskie dane dotyczące wykorzystania opieki zdrowotnej są skąpe, ale kohorta pacjentów z Wiktorii z napadami niepadaczkowymi (poddawanych wideo-EEG w latach 2009-2014) zgłosiła medianę kosztów wykorzystania opieki zdrowotnej przed diagnozą na pacjenta wynoszącą 26 468 AUD.49
Dynamika i trendy w czasie
Światowa dystrybucja FND szybko rośnie. Wskaźnik zachorowań na FND między 1976 a 2010 rokiem wynosił 4-12 na 100 000 pacjentów rocznie, a chorobowość wynosiła 50 na 100 000 populacji.50 W 2010 roku stwierdzono, że FND jest drugą najczęstszą przyczyną nowych ambulatoryjnych ocen neurologicznych.51
W 2021 roku badanie sugerowało, że TikTok i media społecznościowe mogą przyczyniać się do rozprzestrzeniania FND.52 Niedawne badanie przekrojowe wykazało zwiększoną częstość występowania FMD zarówno u dzieci, jak i dorosłych podczas stosunkowo niedawnej pandemii COVID-19, podkreślając rolę stresorów psychologicznych i środowiskowych w rozwoju tego zaburzenia.53
Wyzwania diagnostyczne i wpływ na pacjentów
Diagnoza FND jest niezawodna, z częstością rewizji poniżej 5%.54 Jednakże objawy FND są upośledzające i wiążą się ze znacznym cierpieniem.55 Zaburzenie neurologiczne czynnościowe nie jest zagrażającym życiu ani bezpośrednio niebezpiecznym stanem. Jednak może znacząco wpływać na ogólne zdrowie psychiczne i dobrostan.56
Osoby z FND często mają poważne problemy, które uniemożliwiają im pracę lub uczestnictwo w przyjemnych aktywnościach. Wielu pacjentów z FND zmaga się również z tym, jak czują się w związku ze swoim stanem i jak inni ich traktują.57 Często czują, że nikt im nie wierzy lub że ludzie myślą, że udają lub kłamią. Poczucie, że nikt im nie wierzy lub oskarżenia o kłamstwo, szczególnie ze strony pracowników opieki zdrowotnej, często powstrzymują ludzi przed szukaniem pomocy, która mogłaby im pomóc.58
FND może trwać różne okresy, w zależności od kilku czynników. Te czynniki obejmują moment wystąpienia w życiu, stopień nasilenia i to, czy otrzymuje się opiekę w związku z tym stanem. Ostry przypadek to taki, w którym objawy występują krócej niż sześć miesięcy. Uporczywy przypadek to taki, w którym objawy utrzymują się dłużej niż sześć miesięcy.59
Rokowanie FND pozostaje złe, z niepełnosprawnością utrzymującą się lub pogarszającą się z czasem, a wielu pacjentów doświadcza ciężkich objawów pomimo leczenia.60
Podsumowanie danych epidemiologicznych
Zbierając wszystkie dostępne dane epidemiologiczne, można przedstawić następujące szacunki dotyczące zaburzenia neurologicznego czynnościowego / zaburzenia konwersyjnego:
| Parametr epidemiologiczny | Wartość/zakres | Źródło |
|---|---|---|
| Zapadalność w populacji ogólnej | 4-12 na 100 000 osób rocznie | Akagi i House, Stefansson et al. |
| Zapadalność według rejestrów populacyjnych | 50 na 100 000 osób rocznie | Przegląd systematyczny |
| Chorobowość minimalna | 80-140 na 100 000 osób (zakres możliwy: 50-1600) | Przegląd systematyczny |
| Częstość w poradniach neurologicznych | 5-16% pacjentów | Scottish Neurologic Symptoms Study |
| Stosunek kobiet do mężczyzn | 2:1 do 10:1 | Metaanalizy |
| Szczytowy wiek zachorowania | 35-50 lat | Badania epidemiologiczne |
| Zapadalność w populacji pediatrycznej | 0,2-4,2 na 100 000 osób rocznie | Badania niemieckie i australijskie |
| Współwystępowanie zaburzeń psychiatrycznych | 55-95% pacjentów | Badania kliniczne |
Biorąc pod uwagę fakt, że FND wydaje się być bardziej rozpowszechnione niż wiele innych dobrze znanych i dobrze finansowanych zaburzeń neurologicznych, dane dotyczące zapadalności i chorobowości sugerują potrzebę większego przydziału środków na badania i programy kliniczne FND.61 Brak lepszych danych epidemiologicznych i niedoszacowanie częstości występowania FND utrudnia właściwą alokację zasobów na leczenie tego istotnego problemu zdrowotnego.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.