Choroba pageta sutka
Diagnostyka i diagnoza
Choroba Pageta sutka to rzadki, złośliwy nowotwór wywodzący się z przewodów mlekowych brodawki sutkowej, stanowiący 1-4% wszystkich raków piersi. Charakteryzuje się zajęciem skóry brodawki i otoczki, często współistniejąc z rakiem przewodowym in situ (DCIS) lub inwazyjnym rakiem piersi. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, gdzie u około 50% pacjentów wykrywa się wyczuwalny guzek, oraz badaniach obrazowych: mammografii (czułość ~50%), ultrasonografii i rezonansie magnetycznym (MRI) z kontrastem, który wykazuje wysoką czułość w wykrywaniu ukrytych zmian. Ostateczne rozpoznanie potwierdza biopsja (strzałkowa, klinowa, powierzchowna lub cytologia złuszczeniowa) z badaniem histopatologicznym, wykazującym obecność charakterystycznych komórek Pageta z ekspresją CK-7, EMA, HER2 i pCEA. Konieczne jest różnicowanie z dermatozami brodawki oraz innymi nowotworami, jak czerniak złośliwy, przy użyciu immunohistochemii.
Diagnostyka Choroby Pageta Sutka
Choroba Pageta sutka jest rzadkim rodzajem nowotworu złośliwego, który rozpoczyna się w przewodach mlekowych brodawki sutkowej i rozprzestrzenia na skórę brodawki oraz otoczkę. Ta nietypowa postać raka piersi stanowi około 1-4% wszystkich przypadków nowotworów piersi i jest często związana z podskórnym rakiem przewodowym in situ (DCIS) lub inwazyjnym rakiem piersi.123
Ze względu na nietypową prezentację kliniczną, choroba Pageta sutka bywa często błędnie diagnozowana jako egzema, łuszczyca lub zapalenie skóry, co może prowadzić do opóźnienia w rozpoznaniu i leczeniu. Średni czas od wystąpienia objawów do ustalenia diagnozy wynosi od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy.45
Badanie kliniczne
Diagnostyka choroby Pageta sutka rozpoczyna się od dokładnego badania klinicznego. Lekarz przeprowadza szczegółowe badanie obu piersi i węzłów chłonnych w dole pachowym, poszukując guzków lub innych nieprawidłowości.6 Należy zwrócić szczególną uwagę na zmiany skórne brodawki i otoczki sutkowej. Charakterystyczne dla choroby Pageta jest to, że zmiany zazwyczaj rozpoczynają się od brodawki, a następnie rozprzestrzeniają na otoczkę, co odróżnia ją od innych dermatoz, które zwykle najpierw obejmują otoczkę, a dopiero później brodawkę.78
W badaniu klinicznym u około 50% pacjentów z chorobą Pageta sutka stwierdza się wyczuwalny guzek w piersi. Obecność guza jest zwykle związana z gorszym rokowaniem, ponieważ wskazuje na inwazyjny charakter nowotworu.910
Diagnostyka obrazowa
Po stwierdzeniu podejrzanych zmian skórnych brodawki sutkowej, pacjent kierowany jest na badania obrazowe, które mają na celu wykrycie ewentualnego guza ukrytego w tkance piersiowej.11
Mammografia
Mammografia jest podstawowym badaniem obrazowym stosowanym w diagnostyce choroby Pageta sutka. Jest to badanie rentgenowskie piersi, które może wykazać obecność mikrozwapnień za brodawką lub innych zmian w tkance piersiowej.1213 Należy jednak pamiętać, że mammografia ma ograniczoną czułość w wykrywaniu choroby Pageta – w około 50% przypadków choroba może być niewidoczna w badaniu mammograficznym.1415 Dlatego też ujemny wynik mammografii nie wyklucza choroby Pageta u pacjenta z objawami klinicznymi.16
Ultrasonografia
Ultrasonografia piersi jest często stosowana jako uzupełnienie mammografii. Badanie wykorzystuje fale dźwiękowe do tworzenia obrazów struktur położonych głęboko w tkance piersiowej. Ultrasonografia może pomóc w określeniu, czy nowy guzek w piersi jest litą masą czy torbielą wypełnioną płynem.1718 Badanie to może być również przydatne w ocenie przepływu krwi w brodawce sutkowej – zwiększony przepływ krwi może sugerować obecność choroby Pageta.19
Rezonans magnetyczny
Rezonans magnetyczny (MRI) piersi jest cennym badaniem uzupełniającym, szczególnie w przypadkach, gdy mammografia i ultrasonografia nie wykazują nieprawidłowości, mimo obecności klinicznych objawów choroby Pageta.2021 Badanie MRI wykorzystuje magnes i fale radiowe do tworzenia szczegółowych obrazów wnętrza piersi. Przed wykonaniem badania MRI piersi pacjent otrzymuje dożylne wstrzyknięcie środka kontrastowego.22
MRI charakteryzuje się wysoką czułością w wykrywaniu ukrytych zmian nowotworowych w piersi, które mogą być niewidoczne w innych badaniach obrazowych. W badaniu MRI można zaobserwować wzmocnienie kontrastowe segmentalne, co może wskazywać na rozprzestrzenianie się choroby w głąb piersi.2324
Biopsja
Ostateczne rozpoznanie choroby Pageta sutka opiera się na badaniu histopatologicznym materiału pobranego podczas biopsji. Biopsja jest niezbędna do potwierdzenia diagnozy, szczególnie w przypadkach bez towarzyszącego guza.25
Rodzaje biopsji
Istnieje kilka typów biopsji, które mogą być zastosowane w diagnostyce choroby Pageta sutka:
- Biopsja strzałkowa (punch biopsy) – polega na pobraniu małego krążka tkanki z brodawki sutkowej za pomocą specjalnego narzędzia tnącego. Jest to często stosowana metoda, ponieważ zapewnia odpowiednią ilość materiału do badania, jednocześnie minimalizując uszkodzenia kosmetyczne brodawki.2627
- Biopsja klinowa (wedge biopsy) – polega na wycięciu niewielkiego klina tkanki brodawki i zmienionej chorobowo skóry. Jest to najbardziej użyteczna metoda, ponieważ zapewnia dużą ilość materiału do badania i zwiększa prawdopodobieństwo pobrania fragmentu przewodu mlekowego.2829
- Biopsja powierzchowna (shave biopsy) – polega na usunięciu powierzchownej warstwy naskórka.30
- Cytologia złuszczeniowa (scrape cytology) – polega na pobraniu komórek z powierzchni brodawki lub ze strupu pokrywającego zmianę. Metoda ta jest rzadziej stosowana ze względu na mniejszą czułość i możliwy dyskomfort pacjenta.3132
W niektórych przypadkach, gdy biopsja nie jest rozstrzygająca, może być konieczne wykonanie kolejnej biopsji lub nawet chirurgiczne usunięcie całej brodawki sutkowej w celu postawienia ostatecznej diagnozy.33
Ocena histopatologiczna
W badaniu histopatologicznym materiału pobranego podczas biopsji charakterystyczną cechą choroby Pageta sutka jest obecność komórek Pageta. Są to duże, okrągłe komórki raka gruczołowego w naskórku brodawki sutkowej.3435 Komórki Pageta mogą być zlokalizowane w każdej warstwie naskórka, ale nie naciekają skóry właściwej.36
W celu różnicowania komórek Pageta od innych typów komórek, takich jak komórki Tokera (które normalnie występują w naskórku brodawki) czy komórki czerniaka złośliwego, stosuje się barwienia immunohistochemiczne.3738 Komórki Pageta zwykle wykazują ekspresję cytokeratyny 7 (CK-7), antygenu nabłonkowego błonowego (EMA), HER2 (receptora ludzkiego naskórkowego czynnika wzrostu 2) oraz poliklonalnego antygenu karcynoembrionalnego (pCEA).39 Ponadto mogą wykazywać zmienną ekspresję receptorów estrogenowych (ER) i progesteronowych (PR).40
Diagnostyka raka towarzyszącego
Po potwierdzeniu diagnozy choroby Pageta sutka, konieczne jest określenie, czy istnieje towarzyszący rak przewodowy in situ (DCIS) lub inwazyjny rak piersi, co ma kluczowe znaczenie dla ustalenia planu leczenia i rokowania.41
W przypadku stwierdzenia guza w badaniu klinicznym lub obrazowym, przeprowadza się biopsję tego guza, zwykle przy użyciu igły gruboigłowej (core needle biopsy) lub cienkoigłowej (fine needle aspiration).42
Jeśli badania obrazowe wykażą obecność inwazyjnego raka piersi, może być konieczne wykonanie biopsji węzła wartowniczego w celu oceny, czy nowotwór rozprzestrzenił się do węzłów chłonnych pachowych.4344
Diagnostyka różnicowa
Ze względu na podobieństwo objawów klinicznych, choroba Pageta sutka musi być różnicowana z innymi stanami chorobowymi, takimi jak:4546
- Egzema brodawki sutkowej – w przeciwieństwie do choroby Pageta, egzema zwykle dobrze reaguje na miejscowe leczenie steroidami i zazwyczaj najpierw obejmuje otoczkę, a dopiero później brodawkę.47
- Zapalenie skóry (dermatitis) – również często reaguje na leczenie miejscowe.48
- Choroba Bowena (rak kolczystokomórkowy in situ) – wymaga różnicowania immunohistochemicznego.49
- Czerniak złośliwy – wykorzystuje się specjalne barwienia immunohistochemiczne do różnicowania, takie jak S-100, Melan A, HMB-45.50
Ważną wskazówką diagnostyczną jest fakt, że choroba Pageta sutka zwykle nie reaguje na miejscowe leczenie steroidami, w przeciwieństwie do większości dermatoz brodawki sutkowej.51
Klasyfikacja i ocena zaawansowania
Po ustaleniu rozpoznania choroby Pageta sutka, konieczne jest określenie stopnia zaawansowania choroby, co ma istotne znaczenie dla wyboru metody leczenia i rokowania.52
Choroba Pageta sutka może być klasyfikowana w następujący sposób:53
- Stopień 0 – zmiana ograniczona do naskórka, bez towarzyszącego raka przewodowego in situ (DCIS).
- Stopień 1 – choroba związana z DCIS bezpośrednio pod brodawką.
- Stopień 2 – choroba związana z rozległym DCIS.
- Stopień 3 – choroba związana z inwazyjnym rakiem przewodowym.
W przypadku towarzyszącego inwazyjnego raka piersi, stosuje się klasyfikację TNM, która uwzględnia:54
- Wielkość i zasięg guza (T – tumor)
- Zajęcie węzłów chłonnych (N – nodes)
- Obecność przerzutów odległych (M – metastasis)
Sama choroba Pageta sutka bez towarzyszącego guza jest klasyfikowana jako rak in situ.55
Wyzwania w diagnostyce
Diagnostyka choroby Pageta sutka wiąże się z pewnymi wyzwaniami, które mogą prowadzić do opóźnienia w ustaleniu właściwego rozpoznania:5657
- Rzadkość występowania – choroba Pageta sutka stanowi zaledwie 1-4% wszystkich przypadków raka piersi, co sprawia, że lekarze mogą mieć ograniczone doświadczenie w jej rozpoznawaniu.58
- Podobieństwo do dermatoz – objawy choroby Pageta sutka mogą przypominać łagodne schorzenia skórne, takie jak egzema czy zapalenie skóry, co może prowadzić do błędnej diagnozy i opóźnienia właściwego leczenia.59
- Ograniczenia badań obrazowych – mammografia i ultrasonografia mają ograniczoną czułość w wykrywaniu zmian towarzyszących chorobie Pageta sutka, a nieprawidłowości mogą być niewidoczne w nawet 50% przypadków.6061
- Konieczność specjalistycznej oceny histopatologicznej – prawidłowa interpretacja badania histopatologicznego wymaga doświadczenia i zastosowania specjalistycznych barwień immunohistochemicznych.62
Dlatego też, w przypadku utrzymujących się zmian skórnych brodawki sutkowej, które nie reagują na standardowe leczenie miejscowe przez okres dłuższy niż miesiąc, konieczna jest konsultacja z lekarzem specjalistą i wykonanie biopsji w celu wykluczenia choroby Pageta sutka.6364
Znaczenie wczesnej diagnostyki
Wczesne rozpoznanie choroby Pageta sutka ma kluczowe znaczenie dla rokowania pacjenta. U pacjentów z chorobą Pageta sutka ograniczoną do brodawki lub z towarzyszącym rakiem przewodowym in situ (DCIS), które nie rozprzestrzeniły się poza przewody mlekowe, rokowanie jest doskonałe. Większość osób, u których choroba zostanie wcześnie wykryta i leczona, może osiągnąć pełne wyleczenie.6566
Pięcioletni wskaźnik przeżycia dla pacjentów z chorobą Pageta sutka wynosi ponad 80%, ale zależy on od stopnia zaawansowania towarzyszącego raka piersi.6768
Z uwagi na to, że choroba Pageta sutka jest często związana z podskórnym rakiem piersi, szybka i dokładna diagnostyka umożliwia wczesne rozpoczęcie odpowiedniego leczenia, co ma istotny wpływ na wyniki terapii i jakość życia pacjenta.6970
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.