Właściwości farmakodynamiczne
Olej rybny

Olej rybny – charakterystyka substancji

Olej rybny jest składnikiem aktywnym stosowanym w różnych preparatach do żywienia pozajelitowego, takich jak Omegaven, SmofKabiven, SmofKabiven EF, SmofKabiven Peripheral oraz SMOFlipid. Charakteryzuje się wysoką zawartością długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z grupy omega-3, szczególnie kwasu eikozapentaenowego (EPA) i kwasu dokozaheksaenowego (DHA).¹

Właściwości farmakodynamiczne oleju rybnego

Metabolizm i wchłanianie kwasów omega-3

Długołańcuchowe omega-3 kwasy tłuszczowe zawarte w oleju rybnym są częściowo wbudowywane w lipidy osocza i tkanek po podaniu dożylnym. Ten proces zapewnia integrację kwasów tłuszczowych w struktury organizmu, co ma istotne znaczenie dla ich działania fizjologicznego.²

Rola strukturalna DHA

Kwas dokozaheksaenowy (DHA) pełni kluczową funkcję jako ważny składnik strukturalny fosfolipidów błon komórkowych. Ta właściwość ma fundamentalne znaczenie dla zachowania prawidłowej struktury i funkcji błon komórkowych w różnych tkankach organizmu.³⁴

Rola EPA w syntezie eikozanoidów

Kwas eikozapentaenowy (EPA) działa głównie jako prekursor w syntezie specjalnej klasy eikozanoidów, do których należą:

• Prostaglandyny
• Tromboksany
• Leukotrieny
• Inne mediatory lipidowe

⁵⁶

Działanie przeciwagregacyjne i przeciwzapalne

Zwiększona synteza mediatorów lipidowych pochodzących od kwasu eikozapentaenowego (EPA) może nasilać działanie przeciwagregacyjne i przeciwzapalne, co ma istotne znaczenie kliniczne. Efekty te mają związek z działaniem immunomodulacyjnym oleju rybnego.⁷

Oddziaływanie na profil kwasów tłuszczowych

Badania kliniczne wykazały, że stosowanie emulsji tłuszczowych zawierających olej rybny (np. SMOFlipid) prowadzi do zwiększenia zawartości kwasów tłuszczowych omega-3 w lipoproteinach osocza oraz w fosfolipidach czerwonych krwinek. Ta zmiana bezpośrednio odzwierciedla skład emulsji tłuszczowej podawanej w infuzji.⁸⁹

Olej rybny w emulsjach tłuszczowych do żywienia pozajelitowego

Skład i stężenie w preparatach

Olej rybny jest jednym z komponentów mieszanych emulsji tłuszczowych stosowanych w żywieniu pozajelitowym. W zależności od preparatu, zawartość oleju rybnego może się różnić. W przypadku poszczególnych preparatów zawartość oleju rybnego przedstawia się następująco:

^1011121314

Właściwości emulsji oleju rybnego

Emulsje zawierające olej rybny charakteryzują się wielkością cząstek i właściwościami biologicznymi zbliżonymi do endogennych chylomikronów, co zapewnia ich optymalne wykorzystanie przez organizm.¹⁵¹⁶

Olej rybny w porównaniu z innymi olejami w emulsjach

W mieszanych emulsjach tłuszczowych (np. SMOFlipid, SmofKabiven) olej rybny występuje w kombinacji z innymi olejami, takimi jak:

• Olej sojowy – bogaty w niezbędne kwasy tłuszczowe, szczególnie kwas linolowy (omega-6, około 55-60%) oraz kwas alfa-linolenowy (omega-3, około 8%)
• Triglicerydy o średniej długości łańcucha (MCT) – ulegają szybkiemu utlenianiu, stanowiąc natychmiastowe źródło energii
• Olej z oliwek – źródło jednonienasyconych kwasów tłuszczowych, mniej podatnych na peroksydację niż wielonienasycone kwasy tłuszczowe

¹⁷

Bezpieczeństwo stosowania oleju rybnego

Badania kliniczne dotyczące długotrwałego stosowania emulsji zawierających olej rybny (np. SMOFlipid) w żywieniu pozajelitowym wykazały profil bezpieczeństwa porównywalny z tradycyjnymi emulsjami tłuszczowymi (np. Intralipid 20%). Badania przeprowadzono zarówno u dorosłych, jak i u dzieci (w grupach wiekowych 1 miesiąc – <2 lata oraz 2-11 lat).<sup data-drug="SMOFlipid" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Przeprowadzono dwa badania dotyczące żywienia pozajelitowego w warunkach domowych u pacjentów z zapotrzebowaniem na długotrwałe wspomaganie żywienia. Głównym celem tych badań było wykazanie bezpieczeństwa stosowania. Celem drugorzędowym w jednym z badań, które przeprowadzono u dzieci i młodzieży, było wykazanie skuteczności stosowania. W badaniu tym pacjentów podzielono na dwie grupy wiekowe (1 miesiąc – 18

Skuteczność kliniczna

Skuteczność terapeutyczną emulsji zawierających olej rybny, bogatych w kwasy omega-3, oceniano w badaniach klinicznych u dzieci poprzez analizę parametrów takich jak:

• Zwiększenie masy ciała
• Wzrost
• Wskaźnik masy ciała
• Poziom prealbumin
• Poziom białek wiążących retinol
• Profil kwasów tłuszczowych

W większości parametrów nie zaobserwowano istotnych różnic między grupami otrzymującymi emulsje z olejem rybnym a grupami kontrolnymi. Znaczącą różnicę odnotowano jedynie w profilu kwasów tłuszczowych po 4 tygodniach stosowania, gdzie u pacjentów otrzymujących emulsje z olejem rybnym (SMOFlipid) wykazano zwiększenie zawartości kwasów tłuszczowych omega-3 w lipoproteinach osocza i fosfolipidach krwinek czerwonych.¹⁹²⁰

Inne składniki w emulsjach z olejem rybnym

Rola glicerolu

Glicerol zawarty w preparatach zawierających olej rybny (np. Omegaven) pełni istotną funkcję metaboliczną w organizmie. Jest wykorzystywany na dwa główne sposoby:

• Do produkcji energii w procesie glikolizy
• W procesie reestryfikacji z wolnymi kwasami tłuszczowymi w wątrobie, co prowadzi do tworzenia triglicerydów

²¹

Fosfolipidy jaja

Fosfolipidy jaja, będące składnikiem emulsji tłuszczowych (np. Omegaven), spełniają ważne funkcje w organizmie:

• Ulegają hydrolizie lub są wbudowywane w błony komórkowe
• Zapewniają utrzymanie integralności błon komórkowych

²²

Witamina E

Witamina E (α-tokoferol) pełni funkcję przeciwutleniacza w emulsjach tłuszczowych zawierających olej rybny, zabezpieczając nienasycone kwasy tłuszczowe przed peroksydacją lipidową.²³²⁴