Działania niepożądane
Olej rybny

Olej rybny stosowany w żywieniu pozajelitowym może wywoływać różnorodne działania niepożądane, w tym zaburzenia krzepnięcia (wydłużenie czasu krwawienia, zahamowanie agregacji płytek), które występują rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000). Długotrwałe podawanie u niemowląt może prowadzić do małopłytkowości, hemolizy i retikulocytozy (bardzo rzadko, <1/10 000). Objawy ze strony przewodu pokarmowego obejmują rzadko rybi smak w jamie ustnej, często brak łaknienia (≥1/100 do <1/10), a niezbyt często nudności, wymioty i bóle brzucha (≥1/1 000 do <1/100). Często obserwuje się przejściowe podwyższenie aktywności enzymów wątrobowych (≥1/100 do <1/10), a także objawy zespołu przedawkowania tłuszczu, który może wystąpić nawet przy zalecanych dawkach, szczególnie przy stężeniu triglicerydów powyżej 3 mmol/l. Zespół ten charakteryzuje się hiperlipidemią, gorączką, hepatomegalią z lub bez żółtaczki, splenomegalią, niedokrwistością, leukopenią, trombocytopenią, zaburzeniami krzepnięcia, hemolizą, retikulocytozą, nieprawidłowymi próbami wątrobowymi oraz w ciężkich przypadkach śpiączką.

  1. Działania niepożądane substancji czynnej olej rybny
    1. Zaburzenia krzepnięcia krwi
    2. Zaburzenia żołądkowo-jelitowe
    3. Zespół przedawkowania tłuszczu
    4. Reakcje nadwrażliwości
    5. Obciążenie metaboliczne
    6. Zaburzenia czynności wątroby
    7. Zaburzenia hematologiczne
    8. Inne działania niepożądane
  2. Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych
  3. Tabela działań niepożądanych oleju rybnego
  4. Szczególne zagrożenia związane z zespołem przedawkowania tłuszczu
  5. Monitorowanie pacjenta podczas terapii olejem rybnym
    1. Kolejne rozdziały

Działania niepożądane substancji czynnej olej rybny

Olej rybny, będący składnikiem preparatów do żywienia pozajelitowego, może wywoływać szereg działań niepożądanych o różnym nasileniu i częstości występowania. Obserwacje kliniczne wykazały, że substancja ta, mimo swojego korzystnego profilu terapeutycznego, może prowadzić do wystąpienia niepożądanych reakcji organizmu, które w niektórych przypadkach wymagają modyfikacji lub przerwania terapii.1

Zaburzenia krzepnięcia krwi

Jednym z najbardziej charakterystycznych działań niepożądanych oleju rybnego jest jego wpływ na układ krzepnięcia. Infuzja produktów zawierających olej rybny może prowadzić do wydłużenia czasu krwawienia i zahamowania agregacji płytek krwi. Należy jednak podkreślić, że w badaniach klinicznych nie obserwowano klinicznie istotnych nieprawidłowości w tym zakresie.<sup data-drug="Omegaven" data-section="Działania niepożądane" title="rzadko (≥1/10 000 do 2

W przypadku stosowania emulsji tłuszczowych zawierających olej rybny, mogą wystąpić zaburzenia krzepnięcia, które obejmują zmianę lub zmniejszenie niektórych parametrów krzepnięcia, takich jak czas krwawienia, czas krzepnięcia, czas protrombinowy czy liczba płytek. Zaburzenia te mogą być objawem obciążenia metabolicznego.3

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Olej rybny może powodować niepożądane reakcje ze strony przewodu pokarmowego. Do rzadko występujących objawów zalicza się rybi smak w jamie ustnej podczas infuzji.<sup data-drug="Omegaven" data-section="Działania niepożądane" title="rzadko (≥1/10 000 do 4 Ponadto, podobnie jak w przypadku innych emulsji tłuszczowych, mogą wystąpić bóle brzucha, nudności, wymioty oraz brak łaknienia.5 6

Zespół przedawkowania tłuszczu

Szczególnie niebezpiecznym powikłaniem związanym ze stosowaniem oleju rybnego, podobnie jak innych emulsji tłuszczowych, jest zespół przedawkowania tłuszczu. Stan ten może wystąpić w wyniku zaburzonej zdolności do eliminacji triglicerydów po podaniu nadmiernych dawek preparatu. Przyczyna może być genetyczna (odmienność osobnicza metabolizmu) lub może występować zaburzenie metabolizmu tłuszczu w wyniku aktualnych lub przebytych chorób.7

Zespół przedawkowania tłuszczu może wystąpić w trakcie ciężkiej hipertriglicerydemii, nawet w przypadku podawania infuzji z zalecaną szybkością, oraz w związku z nagłą zmianą stanu klinicznego pacjenta, np. w wyniku zaburzenia czynności nerek lub zakażenia.8

Charakterystyczne objawy zespołu przedawkowania tłuszczu to: hiperlipidemia, gorączka, naciekanie tłuszczu, powiększenie wątroby z żółtaczką lub bez, powiększenie śledziony, anemia, leukopenia, trombocytopenia, zaburzenia krzepnięcia krwi, hemoliza i retikulocytoza, nieprawidłowe wyniki prób wątrobowych oraz śpiączka. Wszystkie te objawy zazwyczaj ustępują po przerwaniu infuzji emulsji tłuszczowej.9

Reakcje nadwrażliwości

Olej rybny, podobnie jak inne składniki emulsji tłuszczowych, może wywoływać reakcje nadwrażliwości, które obejmują reakcje anafilaktyczne lub anafilaktoidalne, wysypkę skórną, pokrzywkę, nagłe zaczerwienienie (uderzenia gorąca), ból głowy, uczucie zimna lub gorąca, bladość, sinicę oraz bóle w obrębie szyi, pleców, kości, klatki piersiowej i lędźwi.10 11

Obciążenie metaboliczne

U pacjentów otrzymujących olej rybny w ramach żywienia pozajelitowego należy obserwować możliwe objawy obciążenia metabolicznego. Może być ono spowodowane przyczyną genetyczną (odmienność osobnicza metabolizmu) lub mogą wystąpić zaburzenia metabolizmu tłuszczu w wyniku aktualnych lub przebytych chorób.12

Obciążenie metaboliczne związane ze stosowaniem oleju rybnego i innych emulsji tłuszczowych może powodować następujące objawy:

  • Hepatomegalia z żółtaczką lub bez żółtaczki
  • Zmiana lub zmniejszenie niektórych parametrów krzepnięcia
  • Splenomegalia
  • Niedokrwistość, leukopenia, trombocytopenia
  • Krwawienia i tendencja do krwawień
  • Nieprawidłowe wyniki aktywności enzymów wątrobowych
  • Gorączka
  • Hiperlipidemia
  • Bóle głowy, bóle żołądka, wyczerpanie
  • Hiperglikemia

13

Zaburzenia czynności wątroby

Długotrwałe stosowanie emulsji tłuszczowych zawierających olej rybny może prowadzić do przejściowego podwyższenia aktywności enzymów wątrobowych. Przyczyny tego zjawiska nie są w pełni poznane.14 W razie wystąpienia podwyższonych wartości enzymów wątrobowych, należy rozważyć modyfikację terapii.

Zaburzenia hematologiczne

U niemowląt leczonych długotrwale emulsjami tłuszczowymi zawierającymi olej rybny, odnotowano występowanie małopłytkowości.15 Inne możliwe zaburzenia hematologiczne obejmują hemolizę i retikulocytozę.16

Inne działania niepożądane

W trakcie stosowania emulsji tłuszczowych zawierających olej rybny mogą wystąpić również:

  • Zaburzenia krążenia (niedociśnienie lub nadciśnienie tętnicze)
  • Duszność
  • Nieznaczny wzrost temperatury ciała
  • Dreszcze
  • Ból głowy
  • Zawroty głowy
  • Priapizm (rzadkie powikłanie)

17 18 19

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem oleju rybnego lub jeśli stężenie triglicerydów podczas infuzji wzrośnie powyżej 3 mmol/l, należy przerwać infuzję emulsji tłuszczowej lub, jeśli jest ona konieczna, kontynuować ją w zmniejszonej dawce.20 21

Podczas stosowania emulsji tłuszczowych zawierających olej rybny konieczne jest monitorowanie stężenia triglicerydów i glukozy we krwi w celu uniknięcia nadmiernych stężeń, które mogą być szkodliwe.22

Tabela działań niepożądanych oleju rybnego

Klasyfikacja układów i narządów Działanie niepożądane Częstość występowania Opis
Zaburzenia krwi i układu chłonnego Zaburzenia krzepnięcia krwi Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Wydłużenie czasu krwawienia, zahamowanie agregacji płytek
Małopłytkowość, hemoliza, retikulocytoza Bardzo rzadko (<1/10 000) Głównie podczas długotrwałego leczenia u niemowląt
Zaburzenia żołądka i jelit Rybi smak w jamie ustnej Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Występuje podczas infuzji
Brak łaknienia Często (≥1/100 do <1/10) Może być związane z ogólnym stanem pacjenta
Nudności, wymioty, bóle brzucha Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) Może ustąpić po modyfikacji dawki
Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych Podwyższenie aktywności enzymów wątrobowych Często (≥1/100 do <1/10) Zwykle przejściowe
Hepatomegalia z żółtaczką lub bez Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) Element zespołu przedawkowania tłuszczu
Zaburzenia naczyniowe Niedociśnienie tętnicze Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) Wymaga monitorowania ciśnienia krwi
Nadciśnienie tętnicze Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) Wymaga monitorowania ciśnienia krwi
Zaburzenia układu oddechowego Duszność Często (≥1/100 do <1/10) Może wymagać przerwania infuzji
Zaburzenia układu immunologicznego Reakcje anafilaktyczne lub anafilaktoidalne Bardzo rzadko (<1/10 000) Wymagają natychmiastowego przerwania infuzji
Wysypka skórna, pokrzywka Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) Objawy reakcji nadwrażliwości
Nagłe zaczerwienienie (uderzenia gorąca) Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) Wymagają obserwacji pacjenta
Zaburzenia metabolizmu i odżywiania Hipertriglicerydemia Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) Wymaga monitorowania stężenia triglicerydów
Zespół przedawkowania tłuszczu Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Obejmuje szereg objawów związanych z zaburzoną eliminacją triglicerydów
Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania Nieznaczne podwyższenie temperatury ciała Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) Zwykle przemijające
Dreszcze Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) Mogą wystąpić podczas infuzji
Ból głowy, zawroty głowy Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) Mogą wymagać przerwania lub zmniejszenia dawki
Zaburzenia układu rozrodczego Priapizm Bardzo rzadko (<1/10 000) Wymaga natychmiastowej interwencji

Szczególne zagrożenia związane z zespołem przedawkowania tłuszczu

Szczególnym niebezpieczeństwem związanym ze stosowaniem oleju rybnego jest zespół przedawkowania tłuszczu. Jest to zespół objawów wynikający z zaburzonej zdolności organizmu do usuwania triglicerydów z krwiobiegu, co może nastąpić w przypadku zastosowania nadmiernych dawek emulsji tłuszczowej lub przy zaburzeniach metabolicznych u pacjenta.23

Należy podkreślić, że zespół przedawkowania tłuszczu może wystąpić nawet przy podawaniu zalecanych dawek emulsji tłuszczowych, szczególnie w przypadku ciężkiej hipertriglicerydemii oraz w sytuacjach nagłej zmiany stanu klinicznego pacjenta, np. w wyniku zaburzenia czynności nerek lub zakażenia.24

Objawy zespołu przedawkowania tłuszczu, które wymagają natychmiastowego działania, to:

  • Hiperlipidemia – znacząco podwyższone stężenie lipidów we krwi
  • Gorączka – wzrost temperatury ciała
  • Naciekanie tłuszczu – odkładanie tłuszczu w różnych tkankach
  • Hepatomegalia – powiększenie wątroby, czasem z towarzyszącą żółtaczką
  • Splenomegalia – powiększenie śledziony
  • Anemia – zmniejszenie liczby czerwonych krwinek
  • Leukopenia – zmniejszenie liczby białych krwinek
  • Trombocytopenia – zmniejszenie liczby płytek krwi
  • Zaburzenia krzepnięcia krwi – problemy z prawidłowym krzepnięciem
  • Hemoliza – rozpad czerwonych krwinek
  • Retikulocytoza – zwiększenie liczby retikulocytów
  • Nieprawidłowe wyniki prób wątrobowych – zaburzenia funkcji wątroby
  • Śpiączka – w najcięższych przypadkach

25

W przypadku wystąpienia objawów zespołu przedawkowania tłuszczu, należy natychmiast przerwać infuzję emulsji tłuszczowej. Objawy te zazwyczaj ustępują po zaprzestaniu podawania preparatu.26

Monitorowanie pacjenta podczas terapii olejem rybnym

Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych związanych z podawaniem oleju rybnego, konieczne jest odpowiednie monitorowanie pacjenta. Szczególnie istotne jest:

  • Regularne monitorowanie stężenia triglicerydów we krwi – w przypadku wzrostu powyżej 3 mmol/l należy przerwać infuzję lub zmniejszyć dawkę
  • Kontrola stężenia glukozy we krwi – w celu uniknięcia hiperglikemii
  • Obserwacja w kierunku objawów nadwrażliwości
  • Monitorowanie parametrów krzepnięcia u pacjentów z ryzykiem zaburzeń krzepnięcia
  • Okresowa kontrola prób wątrobowych, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu
  • Monitorowanie parametrów morfologii krwi, zwłaszcza podczas długotrwałej terapii u niemowląt

27 28

Należy pamiętać, że olej rybny jest zazwyczaj składnikiem kompleksowego żywienia pozajelitowego, obejmującego także aminokwasy i glukozę. Niektóre działania niepożądane, takie jak nudności, wymioty i hiperglikemia, mogą być związane z ogólnym stanem wymagającym żywienia pozajelitowego, a nie bezpośrednio z podawaniem oleju rybnego.29

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 09.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl