Przeciwwskazania stosowania
Etonogestrel

Przeciwwskazania stosowania etonogestrelu

Etonogestrel jest progestagenem stosowanym w hormonalnych metodach antykoncepcji, takich jak systemy terapeutyczne dopochwowe (Adaring, Circlet) oraz implanty podskórne (Implanon NXT). Ze względu na różne postaci farmaceutyczne i skład preparatów (etonogestrel występuje samodzielnie lub w połączeniu z etynylestradiolem), przeciwwskazania do stosowania etonogestrelu różnią się w zależności od konkretnego produktu leczniczego.^{1 2}

Zaburzenia zakrzepowo-zatorowe i czynniki ryzyka

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

W przypadku systemów terapeutycznych dopochwowych zawierających etonogestrel w połączeniu z etynylestradiolem (Adaring, Circlet), przeciwwskazaniem jest występowanie lub ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (VTE), w tym:^{3 4}

• Czynna (leczona przeciwzakrzepowymi produktami leczniczymi) żylna choroba zakrzepowo-zatorowa
• Przebyta żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (np. zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna)
• Stwierdzona dziedziczna lub nabyta predyspozycja do występowania żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, np.:
  • oporność na aktywowane białko C (w tym czynnik V Leiden)
  • niedobór antytrombiny III
  • niedobór białka C
  • niedobór białka S
• Rozległy zabieg chirurgiczny wiążący się z długotrwałym unieruchomieniem
• Wysokie ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej wskutek występowania wielu czynników ryzyka

^{5 6}

W przypadku implantu Implanon NXT zawierającego wyłącznie etonogestrel, przeciwwskazaniem jest jedynie występowanie obecnie żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej.⁷

Tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe

Systemy dopochwowe zawierające etonogestrel z etynylestradiolem (Adaring, Circlet) są przeciwwskazane w przypadku występowania lub ryzyka tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych (ATE), w tym:^{8 9}

• Czynne tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe (np. zawał mięśnia sercowego) lub objawy prodromalne (np. dławica piersiowa)
• Choroby naczyń mózgowych – czynny udar, przebyty udar lub objawy prodromalne w wywiadzie (np. przemijający napad niedokrwienny, TIA)
• Stwierdzona dziedziczna lub nabyta skłonność do występowania tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych, np. hiperhomocysteinemia i obecność przeciwciał antyfosfolipidowych (przeciwciała antykardiolipinowe, antykoagulant toczniowy)
• Migrena z ogniskowymi objawami neurologicznymi w wywiadzie
• Wysokie ryzyko zaburzeń zakrzepowo-zatorowych tętnic z powodu występowania wielu czynników ryzyka lub występowania jednego z poważnych czynników ryzyka, takich jak:
  • cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi
  • ciężkie nadciśnienie tętnicze
  • ciężka dyslipoproteinemia

^{10 11}

Zaburzenia wątroby i trzustki

Etonogestrel (zarówno w systemach dopochwowych, jak i implantach podskórnych) jest przeciwwskazany w następujących przypadkach:^{12 13 14}

• Ciężka choroba wątroby obecnie lub w przeszłości, do czasu powrotu wskaźników czynności wątroby do normy
• Występowanie obecnie lub w przeszłości nowotworów wątroby (łagodnych lub złośliwych)

^{15 16 17}

Dodatkowo, w przypadku systemów dopochwowych Adaring i Circlet przeciwwskazaniem jest również zapalenie trzustki obecnie lub w przeszłości, jeśli współwystępuje z ciężką hipertriglicerydemią.^{18 19}

Nowotwory zależne od hormonów płciowych

Stosowanie etonogestrelu jest przeciwwskazane w przypadku obecności lub podejrzenia złośliwych nowotworów zależnych od hormonów płciowych, np. nowotworów narządów rodnych lub piersi.^{20 21 22}

Krwawienia z dróg rodnych

Krwawienia z pochwy lub dróg rodnych o niewyjaśnionej etiologii stanowią przeciwwskazanie do stosowania etonogestrelu we wszystkich jego postaciach farmaceutycznych.^{23 24 25}

Nadwrażliwość

Nadwrażliwość na etonogestrel lub na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie stanowi przeciwwskazanie do stosowania wszystkich produktów leczniczych zawierających tę substancję czynną.^{26 27 28}

Interakcje lekowe

Systemy dopochwowe zawierające etonogestrel z etynylestradiolem (Adaring, Circlet) są przeciwwskazane do stosowania jednocześnie z:^{29 30}

• Produktami leczniczymi zawierającymi ombitaswir z parytaprewirem/rytonawirem i dazabuwirem
• Produktami leczniczymi zawierającymi glekaprewir z pibrentaswirem

^{31 32}

Dodatkowo, w przypadku Adaring, przeciwwskazane jest również jednoczesne stosowanie z produktami leczniczymi zawierającymi sofosbuwir z welpataswirem i woksylaprewirem.³³

Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie etonogestrelu?

Oprócz bezwzględnych przeciwwskazań, istnieją sytuacje, w których lekarz powinien rozważyć niestosowanie lub przerwanie stosowania etonogestrelu, w zależności od indywidualnej oceny stosunku korzyści do ryzyka.

Czynniki ryzyka zaburzeń zakrzepowo-zatorowych

W przypadku pacjentek ze zwiększonym ryzykiem powikłań zakrzepowo-zatorowych należy dokładnie rozważyć korzyści i ryzyko stosowania etonogestrelu, szczególnie w postaci złożonych środków antykoncepcyjnych. Dotyczy to szczególnie kobiet z:^{34 35}

• Podwyższonym BMI (powyżej 30 kg/m²)
• Wywiadem rodzinnym w kierunku chorób zakrzepowo-zatorowych
• Długotrwałym unieruchomieniem (np. w okresie rekonwalescencji)
• Stanem po operacji, zwłaszcza ortopedycznej
• Osoby w wieku powyżej 35 lat, szczególnie palące papierosy

^{36 37}

Zaburzenia metaboliczne i endokrynologiczne

Należy rozważyć niestosowanie etonogestrelu u pacjentek z:^{38 39}

• Zaburzeniami gospodarki lipidowej, szczególnie hipertriglicerydemią
• Nieprawidłowym metabolizmem węglowodanów, zwłaszcza u pacjentek z cukrzycą, u których nie osiągnięto dobrej kontroli glikemii
• Zaburzeniami czynności wątroby (nawet łagodnymi)

^{40 41 42}

Niewyjaśnione krwawienia z dróg rodnych

W przypadku nieregularnych i nieprawidłowych krwawień z dróg rodnych należy najpierw wykluczyć przyczyny organiczne (np. nowotwory, zmiany zapalne) przed włączeniem leczenia etonogestrelem. Jeśli krwawienia są intensywne lub długotrwałe, należy odradzić stosowanie etonogestrelu do czasu ustalenia ich przyczyny.^{43 44 45}

Ryzyko nowotworu zależnego od hormonów

Pacjentki z wywiadem rodzinnym obciążonym w kierunku nowotworów hormonozależnych (szczególnie raka piersi lub narządów płciowych) powinny być szczególnie uważnie obserwowane. W przypadku wątpliwości co do zmian w obrębie gruczołów piersiowych lub narządów płciowych, należy rozważyć zastosowanie niehormonalnych metod antykoncepcji.^{46 47 48}

Szczególne sytuacje kliniczne

Należy odradzić stosowanie etonogestrelu lub zalecić szczególną ostrożność podczas jego stosowania w następujących sytuacjach:^{49 50}

• Nadciśnienie tętnicze, zwłaszcza ciężkie lub niedostatecznie kontrolowane
• Migrena, szczególnie z aurą lub nasilająca się podczas stosowania antykoncepcji hormonalnej
• Choroby autoimmunologiczne (np. toczeń rumieniowaty układowy)
• Planowane zabiegi chirurgiczne wymagające unieruchomienia
• Ciąża (potwierdzona lub podejrzewana) – należy natychmiast przerwać stosowanie

^{51 52}

Sytuacje związane z farmakoterapią

Należy odradzić stosowanie etonogestrelu (szczególnie w połączeniu z etynylestradiolem) pacjentkom przyjmującym jednocześnie:^{53 54}

• Leki przeciwwirusowe stosowane w leczeniu WZW typu C zawierające:
  • ombitaswir z parytaprewirem/rytonawirem i dazabuwirem
  • glekaprewir z pibrentaswirem
  • sofosbuwir z welpataswirem i woksylaprewirem (przeciwwskazanie tylko dla preparatu Adaring)
• Leki indukujące enzymy wątrobowe (np. ryfampicyna, karbamazepina, fenobarbital, fenytoina), które mogą zmniejszać skuteczność antykoncepcji
• Antybiotyki o szerokim spektrum działania (np. podczas intensywnej antybiotykoterapii), które mogą obniżać skuteczność antykoncepcyjną

^{55 56}