Interakcje
Etonogestrel

Interakcje etonogestrelu z innymi produktami leczniczymi

Etonogestrel, jako składnik preparatów antykoncepcyjnych, może wchodzić w różnorodne interakcje z innymi produktami leczniczymi, co ma istotne znaczenie kliniczne. Interakcje te mogą prowadzić do zmniejszenia skuteczności antykoncepcyjnej, wystąpienia krwawień śródcyklicznych lub wpływać na metabolizm innych równocześnie stosowanych leków. Znajomość tych interakcji jest kluczowa dla lekarzy przepisujących preparaty zawierające etonogestrel.¹

Wpływ innych produktów leczniczych na etonogestrel

Działanie etonogestrelu może zostać zmodyfikowane przez leki wpływające na metabolizm hormonów płciowych, przede wszystkim poprzez indukcję enzymów mikrosomalnych. Indukcja tych enzymów może zwiększać klirens hormonów steroidowych, prowadząc do zmniejszenia ich stężenia w osoczu, co w konsekwencji obniża skuteczność antykoncepcyjną i może powodować krwawienia śródcykliczne.²

Ważne jest, aby pamiętać, że indukcja enzymów mikrosomalnych może wystąpić już po kilku dniach leczenia, osiągając maksimum zazwyczaj w ciągu kilku tygodni. Po przerwaniu leczenia produktem indukującym enzymy, efekt indukcji może utrzymywać się przez około 4 tygodnie.³

Substancje zwiększające klirens etonogestrelu

Liczne substancje mogą indukować enzymy mikrosomalne, zwłaszcza enzymy cytochromu P450 (CYP), prowadząc do zwiększenia klirensu etonogestrelu i innych hormonów płciowych. W konsekwencji dochodzi do zmniejszenia ich stężenia w osoczu i osłabienia skuteczności antykoncepcyjnej.⁴

Do najważniejszych substancji indukujących enzymy należą:

• Leki przeciwpadaczkowe: fenytoina, fenobarbital, prymidon, karbamazepina, okskarbazepina, topiramat, felbamat
• Antybiotyki: ryfampicyna, gryzeofulwina
• Leki przeciwwirusowe: niektóre inhibitory proteazy HIV (np. rytonawir), nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy (np. efawirenz, newirapina)
• Inne: bosentan
• Preparaty ziołowe: produkty zawierające ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum)

^5
6

Substancje o zmiennym wpływie na klirens etonogestrelu

Jednoczesne podawanie z hormonalnymi środkami antykoncepcyjnymi niektórych leków przeciwwirusowych (kombinacje inhibitorów proteazy HIV i nienukleozydowych inhibitorów odwrotnej transkryptazy) oraz leków stosowanych w leczeniu wirusowego zapalenia wątroby typu C może zwiększać lub zmniejszać stężenie progestagenów, w tym etonogestrelu, w osoczu. W niektórych przypadkach wpływ netto tych zmian może mieć istotne znaczenie kliniczne.⁷

Substancje zmniejszające klirens etonogestrelu

Inhibitory enzymów CYP3A4 mogą zmniejszać klirens etonogestrelu, prowadząc do zwiększenia jego stężenia w osoczu. Kliniczne znaczenie tych interakcji nie zostało jednoznacznie określone. Do tej grupy substancji należą:

• Silne inhibitory CYP3A4: ketokonazol, itrakonazol, klarytromycyna
• Umiarkowane inhibitory CYP3A4: flukonazol, diltiazem, erytromycyna

^8
9

Interakcje farmakodynamiczne

Podczas leczenia wirusowego zapalenia wątroby typu C (HCV) schematami zawierającymi ombitaswir z parytaprewirem i rytonawirem, dasabuwir z rybawiryną lub bez, a także glekaprewir z pibrentaswirem lub sofosbuwir z welpataswirem i woksylaprewirem, obserwowano znaczący wzrost aktywności aminotransferazy alaninowej (AlAT) u pacjentek stosujących leki zawierające etynyloestradiol (składnik złożonych preparatów antykoncepcyjnych współwystępujących z etonogestrelem w niektórych produktach).¹⁰

Dlatego pacjentki stosujące preparaty antykoncepcyjne zawierające etonogestrel i etynyloestradiol muszą, przed rozpoczęciem leczenia powyższymi schematami przeciwwirusowymi, zmienić metodę antykoncepcji na alternatywną (np. antykoncepcję zawierającą wyłącznie progestagen lub metody niehormonalne). Powrót do stosowania preparatu antykoncepcyjnego z etonogestrelem i etynyloestradiolem można rozpocząć po dwóch tygodniach od zakończenia leczenia przeciwwirusowego.¹¹

Wpływ etonogestrelu na inne produkty lecznicze

Hormonalne środki antykoncepcyjne zawierające etonogestrel mogą wpływać na metabolizm innych leków, zmieniając ich stężenie w osoczu i tkankach. Zaobserwowano, że:

• Stężenie niektórych leków może wzrastać (np. cyklosporyna)
• Stężenie innych substancji może ulegać obniżeniu (np. lamotrygina)

^12
13

Interakcje z tamponami

W przypadku dopochwowych systemów terapeutycznych zawierających etonogestrel istotna może być informacja o braku interakcji z tamponami. Badania farmakokinetyczne wykazały, że stosowanie tamponów nie wpływa na wchłanianie hormonów uwalnianych z dopochwowego systemu terapeutycznego zawierającego etonogestrel. Należy jednak pamiętać, że w rzadkich przypadkach system może wypaść podczas usuwania tamponu.¹⁴

Interakcje z produktami dopochwowymi

W przypadku systemów dopochwowych zawierających etonogestrel zgłaszano przypadki uszkodzenia systemu podczas jednoczesnego stosowania produktów dopochwowych, takich jak produkty przeciwgrzybicze, antybiotyki czy środki nawilżające. Jednakże badania farmakokinetyczne wskazują, że leki przeciwgrzybicze i środki plemnikobójcze stosowane dopochwowo nie powinny wpływać na skuteczność antykoncepcyjną i bezpieczeństwo stosowania systemów dopochwowych z etonogestrelem.¹⁵

Wpływ na badania laboratoryjne

Stosowanie preparatów zawierających etonogestrel, podobnie jak innych hormonalnych środków antykoncepcyjnych, może wpływać na wyniki niektórych badań laboratoryjnych. Zmiany te dotyczą najczęściej:

• Parametrów biochemicznych funkcji wątroby
• Funkcji tarczycy, nadnerczy i nerek
• Stężenia białek nośnikowych w osoczu (np. globuliny wiążącej kortykosteroidy i globuliny wiążącej hormony płciowe)
• Frakcji lipidów i lipoprotein
• Parametrów metabolizmu węglowodanów
• Wskaźników układu krzepnięcia i fibrynolizy

¹⁶

Ważne jest, aby pamiętać, że pomimo tych zmian parametry zazwyczaj pozostają w granicach normy laboratoryjnej.¹⁷

Interakcje etonogestrelu z alkoholem

W dostępnych charakterystykach produktów leczniczych zawierających etonogestrel (Adaring, Circlet, Implanon NXT) nie zawarto informacji dotyczących bezpośrednich interakcji między etonogestrelem a alkoholem. Na podstawie dostępnej literatury medycznej nie wykazano istotnych klinicznie interakcji farmakologicznych pomiędzy etonogestrelem a etanolem, które mogłyby wpływać na skuteczność antykoncepcyjną preparatów lub bezpieczeństwo ich stosowania.

Alkohol nie wydaje się indukować ani hamować enzymów metabolizujących etonogestrel, więc nie ma podstaw do twierdzenia, że alkohol zmienia stężenie etonogestrelu w organizmie. Należy jednak pamiętać, że spożywanie alkoholu, szczególnie w nadmiernych ilościach, może wywierać niezależny wpływ na organizm, w tym na funkcje wątroby, które są odpowiedzialne za metabolizm hormonów steroidowych.

Zaleca się umiarkowane spożywanie alkoholu u pacjentek stosujących etonogestrel, zgodnie z ogólnymi zasadami dotyczącymi zdrowego trybu życia. W przypadku nadużywania alkoholu może dojść do nieprawidłowego funkcjonowania wątroby, co teoretycznie mogłoby wpłynąć na metabolizm i skuteczność wszystkich leków, w tym etonogestrelu.

Podsumowanie interakcji etonogestrelu

Poniższa tabela przedstawia najważniejsze interakcje etonogestrelu z innymi substancjami, ich mechanizm oraz znaczenie kliniczne:

Postępowanie w przypadku interakcji

W zależności od rodzaju terapii, można wyróżnić następujące zalecenia dotyczące postępowania w przypadku interakcji z etonogestrelem:

Krótkotrwałe leczenie lekami indukującymi enzymy

Kobiety stosujące preparaty z etonogestrelem, którym przepisano krótkotrwałe leczenie produktami indukującymi enzymy mikrosomalne, powinny tymczasowo stosować dodatkową, mechaniczną metodę antykoncepcji. W przypadku systemów dopochwowych, nie należy ich stosować z diafragmą, kapturkiem naszyjkowym czy prezerwatywą dla kobiet. Dodatkową metodę antykoncepcji należy stosować przez cały okres jednoczesnego przyjmowania produktów indukujących enzymy i przez 28 dni po ich odstawieniu.¹⁸

W przypadku, gdy jednocześnie stosowane produkty lecznicze indukujące enzymy przyjmowane są przez dłuższy okres niż 3 tygodnie stosowania systemu dopochwowego, następny system dopochwowy należy założyć natychmiast, bez przerwy w jego stosowaniu.¹⁹

Długotrwałe leczenie lekami indukującymi enzymy

W przypadku kobiet długotrwale leczonych produktami leczniczymi indukującymi enzymy wątrobowe, zaleca się stosowanie innej, skutecznej, niehormonalnej metody antykoncepcji.²⁰

Leczenie schematami przeciwwirusowymi w HCV

Pacjentki stosujące preparaty antykoncepcyjne zawierające etonogestrel i etynyloestradiol muszą zmienić metodę antykoncepcji na alternatywną (np. zawierającą wyłącznie progestagen lub metodę niehormonalną) przed rozpoczęciem terapii schematami zawierającymi ombitaswir/parytaprewir/rytonawir ± dasabuwir, glekaprewir/pibrentaswir lub sofosbuwir/welpataswir/woksylaprewir. Powrót do stosowania preparatu z etonogestrelem i etynyloestradiolem można rozpocząć po 2 tygodniach od zakończenia leczenia przeciwwirusowego.²¹