Wprowadzenie do właściwości farmakokinetycznych lansoprazolu

Lansoprazol, substancja czynna produktu leczniczego ZALANZO, występuje jako mieszanina racemiczna dwóch aktywnych enancjomerów. Związek ten wykazuje charakterystyczną właściwość biotransformacji do postaci aktywnej, która zachodzi w kwaśnym środowisku komórek okładzinowych żołądka. Ze względu na szybki rozkład lansoprazolu pod wpływem kwasu żołądkowego, substancja ta podawana jest doustnie w postaci powlekanych preparatów dojelitowych, co zapewnia jej ochronę przed przedwczesną degradacją. ¹

Procesy wchłaniania i dystrybucji

Lansoprazol charakteryzuje się wysoką dostępnością biologiczną po podaniu pojedynczej dawki, która wynosi 80-90%. Maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) osiągane jest relatywnie szybko, w ciągu 1,5-2 godzin od przyjęcia leku. Istotnym czynnikiem wpływającym na farmakokinetykę lansoprazolu jest obecność pokarmu, który spowalnia tempo wchłaniania substancji oraz powoduje zmniejszenie dostępności biologicznej o około 50%. Lansoprazol charakteryzuje się wysokim stopniem wiązania z białkami osocza, wynoszącym 97%. ²

Alternatywne sposoby podawania

Badania farmakokinetyczne wykazały, że wartości pola pod krzywą stężenia w czasie (AUC) są zbliżone dla lansoprazolu podawanego w nienaruszonych kapsułkach oraz w postaci granulek po otwarciu kapsułek, które zmieszano z różnymi nośnikami. Granulki można bezpiecznie podawać w połączeniu z:

• niewielką ilością soku pomarańczowego, jabłkowego lub pomidorowego
• 1 łyżką przecieru z jabłek lub gruszek
• 1 łyżką jogurtu, budyniu lub twarożku

Dodatkowo potwierdzono porównywalne wartości AUC dla zawiesiny granulek w soku jabłkowym podawanej przez zgłębnik żołądkowy, co stanowi istotną informację w kontekście podawania leku pacjentom z trudnościami w połykaniu. ³

Metabolizm i eliminacja

Lansoprazol podlega intensywnemu metabolizmowi wątrobowemu, a powstałe w wyniku przemian metabolity eliminowane są zarówno przez wątrobę, jak i nerki. Głównym izoenzymem cytochromu P450 odpowiedzialnym za biotransformację lansoprazolu jest CYP2C19, przy częściowym udziale izoenzymu CYP3A4. ⁴

U zdrowych osób, zarówno po pojedynczym podaniu lansoprazolu, jak i po wielokrotnych dawkach, okres półtrwania w fazie eliminacji (t1/2) wynosi 1-2 godziny. U pacjentów z prawidłową funkcją narządów nie obserwuje się zjawiska kumulacji leku podczas terapii wielokrotnymi dawkami. ⁵

Metabolity lansoprazolu

W osoczu pacjentów zidentyfikowano następujące metabolity lansoprazolu:

• pochodne sulfonowe
• pochodne siarczkowe
• pochodne 5-hydroksylowe

Istotne jest, że wymienione metabolity wykazują jedynie śladowe działanie przeciwwydzielnicze lub nie wykazują go wcale, co oznacza, że główne działanie farmakologiczne związane jest z cząsteczką macierzystą. ⁶

Badania z wykorzystaniem lansoprazolu znakowanego izotopem 14C dostarczyły istotnych informacji na temat dróg eliminacji leku. Wykazano, że około 1/3 podanej dawki radioaktywnej jest wydalana z moczem, natomiast 2/3 eliminowane jest z kałem, co wskazuje na dominującą rolę wątroby w procesie eliminacji lansoprazolu. ⁷

Farmakokinetyka w populacjach szczególnych

Właściwości farmakokinetyczne u pacjentów w podeszłym wieku

U osób w podeszłym wieku obserwuje się istotne zmiany w parametrach farmakokinetycznych lansoprazolu w porównaniu do młodszych dorosłych. Klirens lansoprazolu ulega zmniejszeniu, a okres półtrwania w fazie eliminacji wydłuża się znacząco, nawet o 50-100%. Mimo tych zmian maksymalne stężenie lansoprazolu w osoczu (Cmax) nie ulega zwiększeniu, co ma istotne znaczenie kliniczne. ⁸

Właściwości farmakokinetyczne u dzieci i młodzieży

Farmakokinetyka lansoprazolu została zbadana również w populacji pediatrycznej. Wyniki badań wskazują na zróżnicowanie parametrów farmakokinetycznych w zależności od wieku dziecka:

Szczególną uwagę należy zwrócić na grupę niemowląt poniżej 2-3 miesiąca życia, u których obserwowano ogólnoustrojową ekspozycję na lansoprazol większą niż u osób dorosłych po podaniu pojedynczej dawki 1,0 mg/kg masy ciała lub 0,5 mg/kg masy ciała. ⁹

Właściwości farmakokinetyczne u pacjentów z niewydolnością wątroby

Zaburzenia czynności wątroby mają istotny wpływ na farmakokinetykę lansoprazolu. U pacjentów z lekkimi zaburzeniami czynności wątroby ogólnoustrojowa ekspozycja na lansoprazol wzrasta dwukrotnie w porównaniu do osób zdrowych. Jeszcze bardziej wyraźne zmiany obserwowane są u chorych z umiarkowaną lub ciężką niewydolnością wątroby, u których wartości parametrów farmakokinetycznych ulegają znacznemu zwiększeniu. ¹⁰

Polimorfizm genetyczny izoenzymu CYP2C19

Metabolizm lansoprazolu zależy w znacznym stopniu od aktywności izoenzymu CYP2C19, który wykazuje polimorfizm genetyczny. W populacji można wyróżnić grupę osób (stanowiącą 2-6% ogółu) określaną jako osoby o słabym metabolizmie (ang. poor metabolisers, PMs). Są to homozygoty ze zmutowanym allelem genu CYP2C19, u których występuje niedobór aktywnego izoenzymu, co skutkuje wolniejszym tempem metabolizmu lansoprazolu. ¹¹

Wśród osób z niedoborem aktywności izoenzymu CYP2C19 obserwuje się kilkakrotnie większą ogólnoustrojową ekspozycję na lansoprazol w porównaniu do osób wykazujących intensywny metabolizm (ang. extensive metabolisers, EMs). Ta różnica ma istotne znaczenie kliniczne i może wpływać na skuteczność oraz bezpieczeństwo stosowania lansoprazolu u pacjentów z różnymi wariantami genetycznymi izoenzymu CYP2C19. ¹²