Interakcje leku
Trexan Neo 10 mg

Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Metotreksat, jako lek o złożonym mechanizmie działania, wchodzi w liczne interakcje z innymi produktami leczniczymi, które mogą istotnie wpływać na jego skuteczność i bezpieczeństwo stosowania. Interakcje te można podzielić na farmakodynamiczne (wpływające na działanie leku) oraz farmakokinetyczne (wpływające na stężenie leku w organizmie).¹

Interakcje farmakodynamiczne

Leki o działaniu hepatotoksycznym

W trakcie terapii metotreksatem należy unikać stosowania innych produktów leczniczych o działaniu hepatotoksycznym ze względu na zwiększone ryzyko uszkodzenia wątroby. Jeżeli równoczesne podawanie jest konieczne, pacjenci powinni być starannie monitorowani pod kątem objawów hepatotoksyczności, z regularną kontrolą aktywności enzymów wątrobowych.²

Do produktów o potencjalnym działaniu hepatotoksycznym należą:³

• Retinoidy (np. acytretyna, etretinat)
• Azatiopryna
• Leflunomid

Leki o działaniu hematotoksycznym

Stosowanie metotreksatu wraz z innymi lekami o działaniu hematotoksycznym nie jest zalecane. W przypadku konieczności takiego leczenia skojarzonego, pacjenci muszą być dokładnie monitorowani w kierunku objawów toksycznego wpływu na układ krwiotwórczy, z regularną kontrolą parametrów morfologii krwi i liczby płytek krwi.⁴

Szczególne zagrożenia w tym zakresie obejmują:⁵

• Metamizol – zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia ciężkich hematotoksycznych działań niepożądanych
• Leflunomid – zwiększa ryzyko pancytopenii

W przypadku wcześniejszego stosowania leków, które mogą powodować działania niepożądane dotyczące szpiku kostnego (np. sulfonamidy, trimetoprym/sulfametoksazol, chloramfenikol, pirymetamina), należy uwzględnić możliwość wystąpienia zaburzeń hematopoezy.⁶

Odnotowano przypadki ostrej pancytopenii megaloblastycznej podczas jednoczesnego podawania antagonistów kwasu foliowego, takich jak trimetoprym/sulfametoksazol.⁷

Leki wpływające na metabolizm kwasu foliowego

Jednoczesne stosowanie produktów powodujących niedobór kwasu foliowego (np. sulfonamidy, trimetoprim-sulfametoksazol) może zwiększać toksyczność metotreksatu. Z tego powodu zaleca się szczególną ostrożność u pacjentów z istniejącym niedoborem kwasu foliowego.⁸

Podtlenek azotu wzmacnia wpływ metotreksatu na metabolizm folianów, co może prowadzić do:⁹

• Ciężkiej nieprzewidywalnej mielosupresji
• Zapalenia jamy ustnej
• Ciężkiego, nieprzewidywalnego działania neurotoksycznego (przy podawaniu dooponowym)

Mimo możliwości złagodzenia tych objawów przez podanie folinianu wapnia, należy unikać jednoczesnego stosowania podtlenku azotu i metotreksatu.¹⁰

Jednoczesne stosowanie metotreksatu i sulfasalazyny może nasilić działanie metotreksatu i zwiększyć występowanie działań niepożądanych poprzez hamowanie syntezy kwasu foliowego przez sulfasalazynę, chociaż takie przypadki odnotowano tylko u pojedynczych pacjentów.¹¹

Preparaty witaminowe lub inne produkty zawierające kwas foliowy, folinowy lub ich pochodne mogą zmniejszać skuteczność metotreksatu.¹²

Cyklosporyna

Cyklosporyna może nasilać zarówno skuteczność jak i toksyczność metotreksatu. Jednoczesne stosowanie tych leków wiąże się z ryzykiem nadmiernej immunosupresji oraz limfoproliferacji.¹³

Interakcje farmakokinetyczne

Interakcje zwiększające stężenie metotreksatu

Pacjenci wymagają regularnej kontroli, szczególnie podczas stosowania dużych dawek metotreksatu jednocześnie z lekami, które:¹⁴

• Zmniejszają wiązanie z białkami osocza
• Zmniejszają wydalanie metotreksatu
• Powodują uszkodzenie nerek

W takich przypadkach może być konieczne dostosowanie dawki metotreksatu oraz monitorowanie jego stężenia w surowicy krwi.¹⁵

Probenecyd, słabe kwasy organiczne (np. pętlowe leki moczopędne) oraz pirazole (np. fenylbutazon) mogą zmniejszać wydalanie metotreksatu, co prowadzi do zwiększenia jego stężenia w surowicy i potencjalnie zwiększonej toksyczności hematologicznej.¹⁶

Leki, które zmniejszają wiązanie metotreksatu z białkami osocza, zwiększając tym samym stężenie jego wolnej frakcji i potencjalną toksyczność, to:¹⁷

• Doustne leki hipoglikemizujące
• Tiazydowe leki moczopędne
• Sulfonamidy
• Fenytoina
• Barbiturany
• Leki uspokajające
• Doustne leki antykoncepcyjne
• Pochodne amidopiryny
• Doksorubicyna
• Kwas p-aminobenzoesowy
• Niektóre antybiotyki (penicyliny, np. amoksycylina, tetracykliny, chloramfenikol)

Występuje zwiększone ryzyko toksyczności również przy jednoczesnym stosowaniu małych dawek metotreksatu z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ) lub salicylanami. NLPZ mogą dodatkowo powodować uszkodzenie nerek.¹⁸

Wykazano, że jednoczesne podawanie lewetyracetamu i metotreksatu zmniejsza klirens metotreksatu, co może prowadzić do potencjalnie toksycznego stężenia metotreksatu we krwi. Pacjenci otrzymujący jednocześnie te leki wymagają starannego monitorowania stężenia obu leków.¹⁹

Inhibitory pompy protonowej (np. omeprazol, pantoprazol) mogą opóźniać eliminację metotreksatu. Stosowanie pantoprazolu z metotreksatem może hamować eliminację nerkową metabolitu 7-hydroksymetotreksatu, wywołując ból i drżenie mięśni.²⁰

Niektóre antybiotyki mogą zmniejszać klirens nerkowy metotreksatu:²¹

• Penicyliny (np. amoksycylina)
• Glikopeptydy
• Sulfonamidy
• Cyprofloksacyna
• Cefalotyna

Te leki mogą powodować zwiększenie stężenia metotreksatu w surowicy krwi i nasilać jego toksyczność wobec układu krwiotwórczego i pokarmowego.

Podanie prokarbazyny podczas leczenia metotreksatem w dużych dawkach zwiększa ryzyko zaburzenia czynności nerek. Również stosowanie metotreksatu z innymi cytostatykami może wydłużać jego klirens.²²

Interakcje zmniejszające stężenie metotreksatu

Jednoczesne stosowanie leków przeciwdrgawkowych indukujących enzymy (karbamazepina, fenytoina, fenobarbital, prymidon) może zmniejszać ekspozycję na metotreksat i obniżać jego skuteczność. W takich przypadkach może być konieczne dostosowanie dawki metotreksatu oraz monitorowanie jego stężenia w surowicy krwi.²³

Cholestyramina może zwiększać pozanerkową eliminację metotreksatu, zakłócając krążenie wątrobowo-jelitowe. W przypadku konieczności jednoczesnego stosowania, należy rozdzielić w czasie podanie dawek cholestyraminy i metotreksatu.²⁴

Doustne antybiotyki (tetracykliny, chloramfenikol, niewchłanialne antybiotyki o szerokim spektrum działania) mogą zmniejszać jelitowe wchłanianie metotreksatu lub zaburzać jego jelitowo-wątrobowe krążenie poprzez hamowanie rozwoju flory jelitowej i wpływ na metabolizm bakteryjny metotreksatu.²⁵

Wpływ metotreksatu na inne leki

Metotreksat zwiększa stężenie merkaptopuryny w osoczu. W przypadku leczenia skojarzonego metotreksatem i merkaptopuryną może być konieczne dostosowanie dawki merkaptopuryny.²⁶

Istnieją również interakcje farmakokinetyczne między metotreksatem a:²⁷

• Lekami przeciwdrgawkowymi (zmniejszone stężenie metotreksatu we krwi)
• 5-fluorouracylem (podwyższony okres półtrwania 5-fluorouracylu)

Teofilina i kofeina

Podczas leczenia metotreksatem należy unikać nadmiernego spożycia napojów zawierających kofeinę lub teofilinę (kawa, napoje gazowane z kofeiną, czarna herbata), ponieważ może to zmniejszać skuteczność metotreksatu na skutek interakcji metotreksatu i metyloksantyn na poziomie receptorów adenozynowych.²⁸

Metotreksat może zmniejszać klirens teofiliny, dlatego podczas jednoczesnego stosowania tych leków konieczne jest monitorowanie stężenia teofiliny.²⁹

Ryzyko zakażenia i szczepienia

Stosowanie żywych szczepionek u pacjentów otrzymujących chemioterapię, w tym metotreksat, może prowadzić do ciężkich, potencjalnie śmiertelnych zakażeń. Z uwagi na wpływ na układ odpornościowy, metotreksat może osłabiać skuteczność szczepień i prowadzić do fałszywych wyników badań immunologicznych.³⁰

Podczas leczenia metotreksatem nie należy szczepić pacjenta żywymi szczepionkami.³¹

Należy zachować ostrożność podczas leczenia skojarzonego metotreksatem i immunomodulującymi produktami leczniczymi, szczególnie w przypadku operacji ortopedycznych, gdy ryzyko zakażenia jest wysokie.³²

Radioterapia

Radioterapia stosowana podczas leczenia metotreksatem może zwiększyć ryzyko martwicy tkanek miękkich lub kości.³³

Interakcje metotreksatu z alkoholem

Spożywanie alkoholu podczas terapii metotreksatem jest stanowczo odradzane ze względu na zwiększone ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, szczególnie dotyczących wątroby. Zarówno metotreksat, jak i alkohol mają potencjał hepatotoksyczny, a ich jednoczesne stosowanie może prowadzić do nasilenia uszkodzenia wątroby.³⁴

Pacjenci leczeni metotreksatem powinni całkowicie powstrzymać się od spożywania alkoholu lub znacząco je ograniczyć. Regularne monitorowanie funkcji wątroby jest szczególnie istotne u pacjentów, którzy mimo zaleceń, spożywają alkohol podczas terapii metotreksatem.³⁵

Alkohol może również wpływać na metabolizm metotreksatu, potencjalnie zmieniając jego stężenie w organizmie, co może prowadzić do nieprzewidywalnych efektów terapeutycznych lub nasilenia działań niepożądanych.

Tabela interakcji metotreksatu