Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Trexan Neo 10 mg

Wpływ metotreksatu na płodność, ciążę i laktację

Metotreksat, jako lek o działaniu cytotoksycznym, wymaga szczególnej uwagi w kontekście płodności, ciąży i laktacji. Lekarz przepisujący Trexan Neo musi przekazać pacjentom kompleksowe informacje dotyczące potencjalnych zagrożeń związanych z terapią oraz zasad postępowania, które zminimalizują ryzyko niepożądanych skutków.¹

Postępowanie u kobiet w wieku rozrodczym

Kobietom w wieku rozrodczym należy przekazać jednoznaczną informację, że nie wolno zachodzić w ciążę podczas leczenia metotreksatem. Pacjentki muszą stosować skuteczną antykoncepcję przez cały okres terapii oraz co najmniej przez 6 miesięcy po jej zakończeniu.²

Przed rozpoczęciem leczenia metotreksatem każda kobieta w wieku rozrodczym musi być poinformowana o ryzyku wad rozwojowych związanych z terapią. Lekarz powinien definitywnie potwierdzić brak ciąży, wykonując odpowiednie testy ciążowe. W trakcie leczenia należy okresowo powtarzać testy ciążowe, zwłaszcza po przerwach w stosowaniu antykoncepcji.³

Zalecenia antykoncepcyjne dla mężczyzn

Choć nie jest w pełni potwierdzone, czy metotreksat występuje w nasieniu, badania na zwierzętach wykazały jego działanie genotoksyczne. Dlatego też nie można całkowicie wykluczyć genotoksycznego wpływu na plemniki.⁴

Dotychczasowe dane kliniczne nie wskazują jednoznacznie na zwiększone ryzyko wad rozwojowych lub poronień po narażeniu ojca na małe dawki metotreksatu (poniżej 30 mg/tydzień). Brakuje jednak wystarczających danych dla większych dawek, aby właściwie oszacować ryzyko.⁵

W ramach środków ostrożności zaleca się, aby:

• Mężczyźni aktywni seksualnie lub ich partnerki stosowali niezawodne metody antykoncepcji podczas leczenia i przez co najmniej 3 miesiące po zakończeniu terapii metotreksatem⁶
• Pacjenci nie byli dawcami nasienia podczas leczenia metotreksatem i przez 3 miesiące po jego zakończeniu⁷

Stosowanie metotreksatu w ciąży

Metotreksat jest przeciwwskazany w okresie ciąży w przypadku wskazań nieonkologicznych. W badaniach na zwierzętach wykazano szkodliwy wpływ leku na reprodukcję, szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży.⁸

U ludzi metotreksat wykazuje silne działanie teratogenne. Narażenie na ten lek w okresie ciąży istotnie zwiększa ryzyko:

• Poronień samoistnych
• Wewnątrzmacicznego zahamowania wzrostu płodu
• Wad wrodzonych (np. dotyczących twarzoczaszki, układu krążenia, ośrodkowego układu nerwowego lub kończyn)⁹

Dane kliniczne wskazują, że u kobiet narażonych w czasie ciąży na małe dawki metotreksatu (poniżej 30 mg/tydzień) występuje znacznie wyższy odsetek poronień samoistnych – 42,5% w porównaniu z 22,5% u pacjentek z analogiczną chorobą przyjmujących inne leki. Poważne wady wrodzone obserwowano u 6,6% żywych urodzeń w tej grupie, w porównaniu z około 4% w grupie kontrolnej.¹⁰

Brakuje wystarczających danych dotyczących narażenia w ciąży na metotreksat w dawkach powyżej 30 mg/tydzień, ale przewiduje się jeszcze większy wskaźnik poronień samoistnych i wad wrodzonych, zwłaszcza w przypadku dawek stosowanych w onkologii.¹¹

Należy poinformować pacjentki, że opisywano przypadki prawidłowego przebiegu ciąży, jeśli podawanie metotreksatu przerwano przed zapłodnieniem.¹²

Postępowanie w przypadku ciąży podczas terapii

Jeśli pacjentka zajdzie w ciążę w czasie leczenia metotreksatem lub w ciągu sześciu miesięcy po jego zakończeniu, lekarz powinien:

1. Udzielić szczegółowych porad medycznych dotyczących ryzyka szkodliwego wpływu leczenia na dziecko
2. Zlecić wykonanie badań ultrasonograficznych w celu potwierdzenia prawidłowego rozwoju płodu¹³

W przypadku wskazań onkologicznych decyzja o stosowaniu metotreksatu wymaga szczególnie starannego rozważenia korzyści z leczenia wobec potencjalnego ryzyka dla płodu, zwłaszcza w pierwszym trymestrze ciąży. Jeżeli lek jest stosowany podczas ciąży lub pacjentka zachodzi w ciążę podczas leczenia, należy dokładnie poinformować ją o potencjalnym zagrożeniu dla płodu.¹⁴

Metotreksat a laktacja

Metotreksat przenika do mleka kobiecego i może powodować wystąpienie objawów toksyczności u niemowląt karmionych piersią. Z tego powodu leczenie metotreksatem w trakcie laktacji jest przeciwwskazane. Kobieta musi przerwać karmienie piersią przed rozpoczęciem terapii preparatem Trexan Neo.¹⁵

Wpływ na płodność

Metotreksat może negatywnie wpływać na płodność zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Lek wpływa na:

• Spermatogenezę – prowadząc do oligospermii u mężczyzn
• Oogenezę – powodując zaburzenia miesiączkowania i brak miesiączki u kobiet¹⁶

Obserwacje kliniczne wskazują, że w większości przypadków zaburzenia te ustępują po przerwaniu leczenia. Jednak metotreksat, szczególnie w większych dawkach stosowanych w onkologii, może mieć działanie genotoksyczne.¹⁷

Przed zastosowaniem metotreksatu we wskazaniach onkologicznych lekarz powinien zalecić:

• Kobietom planującym ciążę – w miarę możliwości konsultację w poradni genetycznej przed rozpoczęciem leczenia
• Mężczyznom – rozważenie możliwości przechowania nasienia pobranego przed rozpoczęciem terapii¹⁸