Właściwości farmakodynamiczne
Symquel XR 300 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Symquel XR

Symquel XR zawiera substancję czynną kwetiapinę w postaci kwetiapiny fumaranu, dostępną w tabletkach o przedłużonym uwalnianiu w dawkach 50 mg, 200 mg, 300 mg i 400 mg. Lek ten należy do grupy farmakoterapeutycznej atypowych leków przeciwpsychotycznych, w podgrupie diazepin, oksazepin i tiazepin, oznaczonej kodem ATC: N05A H04.¹

Mechanizm działania

Kwetiapina jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym, który wraz ze swoim czynnym metabolitem norkwetiapiną oddziałuje na różnorodne receptory neuroprzekaźnikowe w układzie nerwowym. Zarówno kwetiapina jak i norkwetiapina wykazują powinowactwo do receptorów serotoninergicznych (5HT2) oraz receptorów dopaminergicznych D1 i D2 w mózgu.²

Charakterystyczną cechą farmakodynamiczną kwetiapiny jest jej silniejsze działanie antagonistyczne wobec receptorów 5HT2 w porównaniu do receptorów D2. Uważa się, że ten zróżnicowany profil powinowactwa receptorowego odpowiada za właściwości przeciwpsychotyczne leku przy jednoczesnym mniejszym nasileniu pozapiramidowych działań niepożądanych w porównaniu z typowymi lekami przeciwpsychotycznymi.³

Profil receptorowy kwetiapiny i norkwetiapiny charakteryzuje się:⁴

• Brakiem znaczącego powinowactwa do receptorów benzodiazepinowych
• Dużym powinowactwem do receptorów histaminergicznych i alfa-1-adrenergicznych
• Umiarkowanym powinowactwem do receptorów alfa-2-adrenergicznych
• Kwetiapina wykazuje niewielkie powinowactwo lub jego brak do receptorów muskarynowych
• Norkwetiapina natomiast cechuje się umiarkowanym do dużego powinowactwem do kilku receptorów muskarynowych, co może wyjaśniać działanie przeciwcholinergiczne i związane z tym objawy muskarynowe

Na szczególną uwagę zasługuje mechanizm działania przeciwdepresyjnego kwetiapiny, który prawdopodobnie związany jest z hamowaniem przez norkwetiapinę transportera noradrenaliny oraz częściowym działaniem agonistycznym wobec receptorów serotoninowych 5HT1A.⁵

Badania farmakodynamiczne

Właściwości przeciwpsychotyczne kwetiapiny zostały potwierdzone w różnych modelach przedklinicznych. Substancja wykazuje aktywność przeciwpsychotyczną w testach, w tym w teście odruchu unikania.⁶

Kwetiapina skutecznie hamuje działanie agonistów dopaminy, co można zaobserwować zarówno w testach behawioralnych, jak i elektrofizjologicznych. Ponadto, substancja zwiększa stężenie metabolitów dopaminy, co stanowi neurochemiczny wskaźnik blokady receptorów D2.⁷

Właściwości atypowe

Badania przedkliniczne, w których oceniano ryzyko wywoływania objawów pozapiramidowych, potwierdziły, że kwetiapina – w przeciwieństwie do standardowych leków przeciwpsychotycznych – wykazuje właściwości atypowe.⁸ Szczegółowe badania farmakodynamiczne wykazały, że:

• Długotrwałe stosowanie kwetiapiny nie wywołuje nadwrażliwości receptorów D2⁹
• Kwetiapina wykazuje jedynie słabe działanie kataleptyczne w dawkach skutecznie blokujących receptor dopaminowy D2¹⁰
• Podczas przewlekłego stosowania kwetiapina wybiórczo hamuje przewodnictwo w neuronach układu limbicznego, wywołując blokadę depolaryzacyjną szlaku mezolimbicznego, bez wpływu na zawierające dopaminę neurony układu nigrostriatalnego¹¹

Istotne są również wyniki badań na małpach z rodzaju Cebus, które wykazały, że kwetiapina w minimalnym stopniu wywołuje objawy dystonii zarówno po krótkotrwałym, jak i długotrwałym podawaniu. Dotyczy to zarówno osobników uwrażliwionych na działanie neuroleptyków (poprzez wcześniejsze podawanie haloperydolu), jak i osobników niewrażliwych.¹²

Znaczenie kliniczne profilu farmakodynamicznego

Szeroki profil receptorowy kwetiapiny tłumaczy jej wielokierunkowe działanie terapeutyczne w różnych jednostkach chorobowych. Specyficzne właściwości atypowego leku przeciwpsychotycznego, szczególnie zrównoważone powinowactwo do receptorów serotoninowych i dopaminergicznych, zapewniają skuteczność kliniczną przy jednoczesnym zmniejszeniu ryzyka wystąpienia objawów pozapiramidowych, co stanowi istotną przewagę nad klasycznymi neuroleptykami.¹³

Selektywne działanie kwetiapiny na układ limbiczny przy jednoczesnym minimalnym wpływie na układ nigrostriatalny potwierdza jej atypowy charakter i wyjaśnia niskie ryzyko wywoływania zaburzeń motorycznych charakterystycznych dla klasycznych leków przeciwpsychotycznych.¹⁴

Dodatkowy mechanizm działania związany z hamowaniem transportera noradrenaliny i częściowym działaniem agonistycznym wobec receptorów 5HT1A przez norkwetiapinę wyjaśnia skuteczność kwetiapiny w leczeniu zaburzeń afektywnych, co rozszerza spektrum zastosowania tego leku poza klasyczne wskazania dla leków przeciwpsychotycznych.¹⁵