Właściwości farmakodynamiczne
Pentasa 1 g/100 ml

Właściwości farmakodynamiczne leku Pentasa

Lek Pentasa w postaci zawiesiny doodbytniczej zawiera jako substancję czynną mesalazynę (Mesalazinum) w dawce 1 g w 100 ml zawiesiny. Mesalazyna należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako leki przeciwzapalne stosowane w chorobach jelit i jest klasyfikowana pod kodem ATC: A 07 EC 02.¹

Mechanizm działania i efekty farmakodynamiczne

Mesalazyna stanowi czynny metabolit sulfasalazyny, substancji od lat wykorzystywanej w terapii wrzodziejącego zapalenia jelita grubego oraz choroby Crohna. Badania kliniczne dostarczają dowodów, że terapeutyczny efekt mesalazyny, zarówno po aplikacji doustnej, jak i doodbytniczej, jest najprawdopodobniej rezultatem miejscowego oddziaływania na tkanki objęte stanem zapalnym, a nie działania ogólnoustrojowego.²

Istotnym odkryciem w kontekście mechanizmu działania leku jest zaobserwowanie odwrotnej korelacji między nasileniem zmian zapalnych u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego poddanych terapii mesalazyną a stężeniem substancji czynnej w śluzówce jelita. Oznacza to, że wyższe lokalne stężenie mesalazyny w śluzówce jelita koreluje z mniejszym nasileniem stanu zapalnego.³

Zmiany patofizjologiczne w tkankach zapalnie zmienionych

W przebiegu choroby zapalnej jelita dochodzi do szeregu istotnych zmian patofizjologicznych w obrębie objętych procesem zapalnym tkanek jelita. Do najważniejszych należą:⁴

• Zwiększona migracja leukocytów do obszarów objętych zapaleniem
• Nieprawidłowe wytwarzanie cytokin prozapalnych
• Wzmożona produkcja metabolitów kwasu arachidonowego, w szczególności leukotrienu B4
• Nasilone wytwarzanie wolnych rodników uszkadzających tkanki

Molekularne mechanizmy działania mesalazyny

Dokładny mechanizm działania mesalazyny nie został jeszcze w pełni poznany, jednak badania naukowe wskazują na kilka potencjalnych szlaków molekularnych, poprzez które substancja ta może wywierać swoje działanie przeciwzapalne w obrębie śluzówki jelita. Do kluczowych należą:⁵

• Aktywacja izoformy-γ receptorów aktywowanych proliferatorami peroksysomów (PPAR-γ) – receptory jądrowe odgrywające rolę w regulacji procesów zapalnych
• Hamowanie czynnika jądrowego kappa B (NF-κB) – kluczowego regulatora ekspresji genów odpowiedzialnych za procesy zapalne

Działania farmakologiczne mesalazyny

Badania przeprowadzone zarówno w warunkach laboratoryjnych (in vitro), jak i na modelach zwierzęcych (in vivo) wykazały, że mesalazyna wykazuje szereg efektów farmakologicznych, które mogą przyczyniać się do jej działania przeciwzapalnego:⁶

1. Hamowanie chemotaksji leukocytów – ograniczenie migracji komórek zapalnych do miejsc objętych procesem chorobowym
2. Zmniejszenie wytwarzania cytokin – redukcja produkcji mediatorów zapalenia odpowiedzialnych za nasilenie i podtrzymywanie procesu zapalnego
3. Zmniejszenie wytwarzania leukotrienów – ograniczenie syntezy silnie prozapalnych pochodnych kwasu arachidonowego
4. Usuwanie wolnych rodników – działanie antyoksydacyjne chroniące tkanki przed uszkodzeniem oksydacyjnym

Pomimo zidentyfikowania wyżej wymienionych mechanizmów, nadal nie udało się jednoznacznie określić, który z nich odgrywa dominującą rolę w zapewnieniu skuteczności klinicznej mesalazyny w leczeniu chorób zapalnych jelit. Prawdopodobnie efekt terapeutyczny wynika z synergistycznego działania kilku mechanizmów jednocześnie.⁷