Wpływ leku Myfortic na płodność, ciążę i laktację

Lek Myfortic (mykofenolan sodu) zawiera substancję czynną kwas mykofenolowy (MPA), która ma silne działanie teratogenne i wymaga szczególnej uwagi podczas stosowania u osób w wieku rozrodczym. Lekarz przepisujący ten lek musi przekazać pacjentom kompleksowe informacje dotyczące wpływu na płodność, ryzyko w okresie ciąży oraz przeciwwskazania podczas karmienia piersią.¹

Zalecenia dla kobiet w wieku rozrodczym

Kobiety w wieku rozrodczym muszą być odpowiednio poinformowane i stosować się do ścisłych zaleceń dotyczących antykoncepcji. Przed rozpoczęciem leczenia lekarz powinien przekazać następujące wytyczne:²

• Konieczność stosowania co najmniej jednej skutecznej metody antykoncepcji przed rozpoczęciem leczenia, w trakcie leczenia oraz przez 6 tygodni po jego zakończeniu
• Zalecane jest jednoczesne stosowanie dwóch uzupełniających się metod antykoncepcji
• Alternatywnie, całkowite powstrzymywanie się od współżycia płciowego³

Wykonywanie testów ciążowych

Przed rozpoczęciem leczenia produktem Myfortic, lekarz musi upewnić się, że pacjentka nie jest w ciąży. Procedura wykonywania testów ciążowych powinna przebiegać następująco:⁴

1. Wykonanie dwóch testów ciążowych o czułości przynajmniej 25 mIU/ml (z surowicy lub moczu)
2. Drugi test powinien być wykonany 8-10 dni po pierwszym
3. W przypadku przeszczepów od zmarłego dawcy, gdy nie jest możliwe wykonanie dwóch testów w zalecanym odstępie czasu ze względu na dostępność narządu:
   • Pierwszy test – bezpośrednio przed rozpoczęciem leczenia
   • Drugi test – 8-10 dni później
4. Dalsze testy powinny być wykonywane zgodnie z wymogami klinicznymi, szczególnie po zgłoszeniu nieprawidłowości związanych z antykoncepcją⁵

Wyniki każdego testu ciążowego powinny być omówione z pacjentką. Lekarz ma obowiązek poinformować pacjentkę o konieczności natychmiastowego zgłoszenia się do specjalisty, jeśli zauważy jakiekolwiek objawy ciąży.⁶

Ryzyko teratogenne podczas ciąży

Lekarz musi przekazać pacjentce szczegółowe informacje o zagrożeniach związanych ze stosowaniem mykofenolanu w czasie ciąży. Produkt leczniczy Myfortic jest przeciwwskazany do stosowania w ciąży, chyba że nie jest dostępna odpowiednia alternatywna metoda zapobiegania odrzuceniu przeszczepu.⁷

Przed rozpoczęciem leczenia pacjentka musi być poinformowana o zwiększonym ryzyku:⁸

• Samoistnych poronień – występują u 45-49% kobiet w ciąży narażonych na mykofenolan mofetylu (w porównaniu do 12-33% u pacjentek leczonych innymi lekami immunosupresyjnymi po przeszczepieniu narządów miąższowych)⁹
• Wad wrodzonych – występują w 23-27% przypadków żywych urodzeń, jeśli matka była narażona na mykofenolan mofetylu w czasie ciąży (w porównaniu do 2-3% w całkowitej populacji i około 4-5% u pacjentek po przeszczepieniu narządów, leczonych innymi lekami immunosupresyjnymi)¹⁰

Najczęściej zgłaszane wady wrodzone

Lekarz powinien wyjaśnić pacjentce, że po dopuszczeniu produktu do obrotu zaobserwowano u dzieci pacjentek przyjmujących Myfortic w czasie ciąży (w skojarzeniu z innymi lekami immunosupresyjnymi) następujące wady wrodzone:¹¹

• Nieprawidłowości ucha – nieprawidłowo uformowane lub brak ucha zewnętrznego, zarośnięcie zewnętrznego kanału słuchowego (ucho środkowe)
• Wady twarzy – rozszczep wargi, rozszczep podniebienia, małożuchwie oraz hiperteloryzm oczny (zwiększony odstęp między oczami)
• Nieprawidłowości oka – szczelina, coloboma (szczelina naczyniówki oka)
• Wrodzone wady serca – ubytki przegrody przedsionka i komory
• Wady palców – polidaktylia (dodatkowe palce), syndaktylia (zrośnięcie palców)
• Wady tchawicy i przełyku – zarośnięcie przełyku
• Wady układu nerwowego – rozszczep kręgosłupa
• Nieprawidłowości nerek¹²

Odnotowano również pojedyncze przypadki następujących wad:¹³

• Małoocze (niedorozwój gałki ocznej)
• Wrodzona torbiel splotu naczyniówki
• Niewykształcenie przegrody przezroczystej (struktura w mózgu)
• Niewykształcenie nerwu węchowego

Zalecenia dla mężczyzn

Chociaż ograniczone dane kliniczne nie wskazują na zwiększone ryzyko wad wrodzonych czy poronień po ekspozycji ojca na mykofenolan mofetylu, lekarz powinien przekazać pacjentom płci męskiej następujące informacje:¹⁴

• Kwas mykofenolowy (MPA) ma silne działanie teratogenne
• Nie ma pewności co do obecności MPA w nasieniu, ale obliczenia na podstawie badań na zwierzętach wskazują, że maksymalna ilość MPA możliwa do przeniesienia do organizmu kobiety jest bardzo mała
• W badaniach na zwierzętach wykazano niewielkie genotoksyczne działanie mykofenolanu w stężeniach większych niż stosowane terapeutycznie u ludzi
• Nie można całkowicie wykluczyć ryzyka genotoksycznego działania na komórki nasienia¹⁵

Zalecane środki ostrożności dla mężczyzn:¹⁶

• Seksualnie aktywni mężczyźni lub ich partnerki powinni stosować skuteczną antykoncepcję podczas leczenia i przez co najmniej 90 dni po zakończeniu przyjmowania mykofenolanu mofetylu
• Mężczyźni w wieku reprodukcyjnym powinni być świadomi zagrożeń związanych z poczęciem dziecka
• Zaleca się omówienie tych ryzyk z wykwalifikowanym personelem medycznym

Karmienie piersią

Lekarz ma obowiązek poinformować pacjentkę, że Myfortic jest przeciwwskazany do stosowania u kobiet karmiących piersią. Informacja ta powinna być jasno przekazana z następującym uzasadnieniem:¹⁷

• MPA jest wydzielany do mleka samic szczura w okresie laktacji
• Brak pewnych danych czy lek Myfortic przechodzi do mleka kobiecego
• Ze względu na ryzyko ciężkich działań niepożądanych MPA u niemowląt karmionych piersią, karmienie jest przeciwwskazane podczas stosowania leku

Wpływ na płodność

Lekarz powinien przekazać, że nie przeprowadzono dokładnych badań dotyczących wpływu stosowania produktu leczniczego Myfortic na płodność u ludzi. Dane z badań na zwierzętach wskazują, że:¹⁸

• W badaniach u samców i samic szczurów nie obserwowano wpływu na płodność po zastosowaniu dawek odpowiednio do 40 mg/kg mc. i 20 mg/kg mc.
• Nie ma pełnych danych dotyczących wpływu na płodność u ludzi

Zalecenia dla personelu medycznego

W opiece nad pacjentami stosującymi Myfortic lekarz powinien:¹⁹

• Dokładnie wyjaśnić wszystkie ryzyka związane ze stosowaniem leku w kontekście płodności, ciąży i karmienia piersią
• Uzyskać świadomą zgodę pacjentki na leczenie po przedstawieniu wszystkich informacji
• Omówić i zaplanować skuteczną antykoncepcję odpowiednią dla pacjentki
• Zapewnić wykonanie testów ciążowych zgodnie z zalecanym schematem
• Monitorować pacjentki w wieku rozrodczym pod kątem możliwej ciąży
• Instruować mężczyzn o konieczności stosowania antykoncepcji przez nich lub ich partnerki
• Podkreślić przeciwwskazania do karmienia piersią