Właściwości farmakodynamiczne leku Heviran

Acyklowir, substancja czynna produktu leczniczego Heviran (dostępnego w tabletkach powlekanych o zawartości 200 mg, 400 mg lub 800 mg), należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwwirusowych do stosowania ogólnego, nukleozydów i nukleotydów, z wyjątkiem inhibitorów odwrotnej transkryptazy (kod ATC: J05AB01). ¹

Mechanizm działania acyklowiru

Acyklowir jest syntetycznym analogiem nukleozydu purynowego, który wykazuje działanie hamujące na replikację wirusów herpes zarówno w warunkach laboratoryjnych (in vitro), jak i w organizmie (in vivo). Spektrum działania obejmuje patogenne dla człowieka wirusy z grupy herpes, w szczególności:

• Wirus Herpes simplex (HSV) typu 1 i 2
• Wirus Varicella-Zoster (VZV)

Istotną cechą acyklowiru jest jego wysoce selektywne działanie przeciwwirusowe. ²

Selektywność działania przeciwwirusowego

Selektywność acyklowiru wynika z różnic w metabolizmie substancji czynnej w komórkach zakażonych i niezakażonych:

• W komórkach niezakażonych – endogenna kinaza tymidynowa (TK) nie wykorzystuje skutecznie acyklowiru jako substratu, co powoduje, że toksyczne działanie leku na komórki ssaków jest minimalne.
• W komórkach zakażonych – kinaza tymidynowa pochodzenia wirusowego (kodowana przez HSV i VZV) fosforyluje acyklowir do pochodnej monofosforanowej (analogu nukleozydu).

Następnie, monofosforowana pochodna acyklowiru ulega dalszej fosforylacji przez enzymy komórkowe, kolejno do dwufosforanu i trójfosforanu acyklowiru. Trójfosforan acyklowiru stanowi substrat dla wirusowej polimerazy DNA i zostaje przez nią wbudowany w wirusowy łańcuch DNA. W rezultacie prowadzi to do zakończenia syntezy łańcucha DNA wirusa i efektywnego zahamowania jego replikacji. ³

Rozwój oporności na acyklowir

Długotrwała terapia acyklowirem lub powtarzane cykle leczenia u pacjentów ze znacznie obniżoną odpornością mogą prowadzić do selekcji szczepów wirusa o zmniejszonej wrażliwości na lek. Występują dwa główne mechanizmy oporności wirusów na acyklowir:

1. Niedobór wirusowej kinazy tymidynowej – większość wyizolowanych szczepów o zmniejszonej wrażliwości charakteryzuje się względnym niedoborem TK, co uniemożliwia aktywację acyklowiru do formy monofosforanowej.
2. Mutacje wirusa – opisano również szczepy z mutacjami w obrębie wirusowej kinazy tymidynowej lub polimerazy DNA, co wpływa na skuteczność działania leku.

Badania in vitro potwierdziły możliwość powstawania szczepów HSV o zmniejszonej wrażliwości na acyklowir. Należy jednak podkreślić, że nie ustalono dotychczas jednoznacznej korelacji między wrażliwością wirusa HSV na acyklowir określoną w warunkach laboratoryjnych a odpowiedzią kliniczną na leczenie. ⁴

Charakterystyka produktu Heviran

Heviran dostępny jest w postaci tabletek powlekanych zawierających acyklowir w trzech dawkach: 200 mg, 400 mg oraz 800 mg. Tabletki o zawartości 200 mg i 400 mg mają barwę białą, są okrągłe i obustronnie wypukłe. Tabletki zawierające 800 mg acyklowiru również mają barwę białą, ale są podłużne, obustronnie wypukłe i posiadają linię podziału umożliwiającą podzielenie tabletki na równe dawki. ⁵