Właściwości farmakokinetyczne acyklowiru

Acyklowir to substancja czynna produktu leczniczego Heviran, dostępnego w postaci tabletek powlekanych w dawkach 200 mg, 400 mg oraz 800 mg. Lek wykazuje charakterystyczny profil farmakokinetyczny, który warunkuje jego działanie terapeutyczne oraz determinuje sposób dawkowania w różnych grupach pacjentów.¹

Wchłanianie i biodostępność

Acyklowir charakteryzuje się częściowym wchłanianiem z przewodu pokarmowego po podaniu doustnym. W stanie stacjonarnym obserwuje się zależne od dawki stężenia leku w osoczu. Średnie maksymalne stężenie (CSSmaks) po podawaniu leku w dawce 200 mg co 4 godziny osiąga wartość 3,1 μM (0,7 μg/ml), natomiast odpowiednie stężenie minimalne (CSSmin) wynosi 1,8 μM (0,4 μg/ml). Zwiększenie dawki powoduje proporcjonalny wzrost stężenia w osoczu – po podaniu 400 mg co 4 godziny CSSmaks wynosi 5,3 μM (1,2 μg/ml), a po 800 mg – 8 μM (1,8 μg/ml). Odpowiadające im wartości CSSmin to odpowiednio 2,7 μM (0,6 μg/ml) i 4 μM (0,9 μg/ml).²

Dystrybucja w organizmie

Wiązanie acyklowiru z białkami osocza jest stosunkowo niewielkie i wynosi zaledwie 9-33%, co znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia interakcji związanych z konkurencyjnym wypieraniem acyklowiru przez inne leki z miejsca wiązania. Lek dobrze penetruje do płynu mózgowo-rdzeniowego, gdzie osiąga stężenie stanowiące około 50% stężenia w osoczu, co ma istotne znaczenie w terapii zakażeń ośrodkowego układu nerwowego.³

Metabolizm i eliminacja

Po dożylnym podaniu acyklowiru dorosłym pacjentom okres półtrwania w osoczu wynosi około 2,9 godziny. Lek jest wydalany przez nerki głównie w postaci niezmienionej. Mechanizm wydalania obejmuje zarówno przesączanie kłębuszkowe, jak i wydzielanie kanalikowe, przy czym klirens nerkowy acyklowiru znacznie przewyższa klirens kreatyniny, co wskazuje na istotny udział aktywnych procesów sekrecji w eliminacji leku.⁴

Głównym metabolitem acyklowiru jest 9-karboksymetoksymetyloguanina, która jest wydalana z moczem w ilości odpowiadającej około 10-15% podanej dawki leku.⁵

Interakcje farmakokinetyczne

Zastosowanie probenecydu w dawce 1 g na 60 minut przed podaniem acyklowiru prowadzi do wydłużenia okresu półtrwania acyklowiru o 18% oraz zwiększenia powierzchni pola pod krzywą zależności stężenia leku w osoczu od czasu (AUC) o 40%. Interakcja ta wynika z hamowania wydzielania kanalikowego acyklowiru przez probenecyd.⁶

Farmakokinetyka acyklowiru w populacjach specjalnych

Farmakokinetyka po podaniu dożylnym u dorosłych

Po jednogodzinnym wlewie dożylnym acyklowiru u dorosłych pacjentów obserwuje się zależne od dawki stężenia leku w osoczu. Średnie stężenia maksymalne (CSSmaks) przy dawkach 2,5 mg/kg mc., 5 mg/kg mc. i 10 mg/kg mc. wynoszą odpowiednio 22,7 µM (5,1 µg/ml), 43,6 µM (9,8 µg/ml) i 92 µM (20,7 µg/ml). Stężenia minimalne (CSSmin) mierzone po 7 godzinach od rozpoczęcia wlewu osiągają wartości: 2,2 µM (0,5 µg/ml), 3,1 µM (0,7 µg/ml) i 10,2 µM (2,3 µg/ml).⁷

Farmakokinetyka u dzieci

U dzieci powyżej pierwszego roku życia, przy zastosowaniu dawkowania opartego na powierzchni ciała zamiast masy ciała (250 mg/m² zamiast 5 mg/kg mc. oraz 500 mg/m² zamiast 10 mg/kg mc.), obserwuje się stężenia maksymalne i minimalne porównywalne do wartości uzyskiwanych u dorosłych.⁸

Farmakokinetyka u noworodków i niemowląt

U noworodków i niemowląt do 3. miesiąca życia, otrzymujących acyklowir w jednogodzinnym wlewie dożylnym w dawce 10 mg/kg mc. co 8 godzin, stężenie maksymalne (CSSmaks) wynosi 61,2 µM (13,8 µg/ml), a stężenie minimalne (CSSmin) – 10,1 µM (2,3 µg/ml). W badaniach z zastosowaniem wyższej dawki – 15 mg/kg mc. podawanej co 8 godzin – obserwowano proporcjonalny wzrost stężeń: Cmax wynosiło 83,5 µM (18,8 µg/ml), a Cmin – 14,1 µM (3,2 µg/ml). Okres półtrwania leku w osoczu w tej grupie wiekowej jest dłuższy niż u dorosłych i wynosi 3,8 godziny.⁹

Farmakokinetyka u pacjentów w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku obserwuje się zmniejszenie całkowitego klirensu ustrojowego acyklowiru, korelujące ze zmniejszeniem klirensu kreatyniny. Mimo to, zmiany w okresie półtrwania leku w osoczu są stosunkowo niewielkie.¹⁰

Farmakokinetyka u pacjentów z niewydolnością nerek

Niewydolność nerek istotnie wpływa na farmakokinetykę acyklowiru. U pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek średni okres półtrwania leku ulega znacznemu wydłużeniu do 19,5 godziny, co wymaga odpowiedniej modyfikacji dawkowania.¹¹

Farmakokinetyka w trakcie hemodializy

Hemodializa skutecznie usuwa acyklowir z organizmu – podczas zabiegu stężenie leku w osoczu zmniejsza się o około 60%. Średni okres półtrwania acyklowiru w trakcie hemodializy wynosi 5,7 godziny, co wskazuje na znaczące przyspieszenie eliminacji leku podczas tego zabiegu.¹²