Działania niepożądane
Fingolimod Aurovitas 0,5 mg

Działania niepożądane fingolimodu

Fingolimod jest lekiem stosowanym w terapii stwardnienia rozsianego, którego stosowanie wiąże się z szeregiem działań niepożądanych o różnym nasileniu i częstości występowania. Znajomość potencjalnych działań niepożądanych jest kluczowa dla odpowiedniego monitorowania pacjentów i wczesnego wykrywania zagrażających życiu powikłań. ¹

Najczęstsze działania niepożądane

Najczęściej występującymi działaniami niepożądanymi (≥10%) podczas stosowania fingolimodu w dawce 0,5 mg są: ból głowy (24,5%), zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (15,2%), biegunka (12,6%), kaszel (12,3%), grypa (11,4%), zapalenie zatok (10,9%) oraz ból pleców (10,0%). ²

Zakażenia i infekcje oportunistyczne

Leczenie fingolimodem, ze względu na jego immunosupresyjne właściwości, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zakażeń. Całkowita częstość zakażeń (65,1%) po podaniu dawki 0,5 mg jest podobna jak po podaniu placebo, jednakże obserwuje się częstsze występowanie zakażeń dolnych dróg oddechowych, głównie zapalenia oskrzeli i zapalenia płuc, a także zakażeń herpeswirusami. ³

Szczególną uwagę należy zwrócić na występowanie zakażeń oportunistycznych, w tym:

• Zakażenia herpeswirusami – odnotowano przypadki rozsianych zakażeń, niektóre zakończone zgonem
• Postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia (PML) – wywoływana przez wirusa JC
• Zakażenia kryptokokowe – w tym kryptokokowe zapalenie opon mózgowych
• Zakażenia HPV – mogące prowadzić do brodawczaka, dysplazji, brodawek i nowotworów złośliwych zależnych od HPV

Niektóre z tych zakażeń mogą mieć przebieg śmiertelny. ⁴

Zaburzenia układu sercowo-naczyniowego

Rozpoczęcie leczenia fingolimodem powoduje przemijające <a href="/tag/bradykardia/” title=”bradykardia” class=”to-tag” data-termid=”30320″>spowolnienie częstości akcji serca oraz może być związane ze zwolnieniem przewodzenia przedsionkowo-komorowego. Maksymalne spowolnienie częstości akcji serca obserwuje się w ciągu pierwszych 6 godzin od rozpoczęcia leczenia i wynosi średnio 12-13 uderzeń na minutę po podaniu dawki 0,5 mg. ⁵

Zaburzenia związane z układem sercowo-naczyniowym obejmują:

• Bradykardia – często obserwowana, zwykle bezobjawowa, ale u niektórych pacjentów może wywoływać niedociśnienie, zawroty głowy, uczucie zmęczenia i/lub kołatania serca
• Blok przedsionkowo-komorowy – I stopnia (wydłużenie odstępu PR w EKG) występuje u 4,7% pacjentów przyjmujących fingolimod w dawce 0,5 mg
• Blok przedsionkowo-komorowy II stopnia – wykryto u mniej niż 0,2% pacjentów stosujących dawkę 0,5 mg
• Przemijający, pełny blok przedsionkowo-komorowy – odnotowano pojedyncze przypadki
• Przemijająca asystolia i zgon z niewyjaśnionej przyczyny – obserwowane po wprowadzeniu leku do obrotu

Większość zaburzeń przewodzenia ustępuje w ciągu pierwszych 24 godzin od rozpoczęcia leczenia. ⁶

Zaburzenia czynności wątroby

U pacjentów leczonych fingolimodem zgłaszano wzrost aktywności enzymów wątrobowych. W badaniach klinicznych u 8,0% pacjentów leczonych dawką 0,5 mg wystąpiło bezobjawowe zwiększenie aktywności ALT o ≥3x GGN (górna granica normy), a u 1,8% o ≥5x GGN. ⁷

Zwiększenie aktywności aminotransferazy alaninowej (ALT) odnotowywano przez cały okres leczenia, chociaż większość przypadków występowała w ciągu pierwszych 12 miesięcy. Aktywność ALT w surowicy powraca do normy w ciągu około 2 miesięcy po odstawieniu fingolimodu. Po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano także przypadki ostrej niewydolności wątroby. ⁸

Obrzęk plamki

Obrzęk plamki występuje u 0,5% pacjentów leczonych dawką 0,5 mg, najczęściej w ciągu pierwszych 3-4 miesięcy leczenia. Objawami mogą być nieostre widzenie lub pogorszenie ostrości wzroku, chociaż u niektórych pacjentów obrzęk plamki może być bezobjawowy i zostać wykryty podczas rutynowego badania okulistycznego. ⁹

Częstość występowania obrzęku plamki jest znacząco zwiększona u pacjentów ze stwardnieniem rozsianym i zapaleniem błony naczyniowej oka w wywiadzie (17% u pacjentów z dodatnim wywiadem w porównaniu do 0,6% bez takiego wywiadu). Ryzyko jest również podwyższone u pacjentów z cukrzycą. ¹⁰

Nowotwory złośliwe

Podczas stosowania fingolimodu odnotowano przypadki różnych typów chłoniaków, w tym:

• Chłoniaki nieziarnicze (z komórek B i T)
• Chłoniaki z komórek B związane z EBV (wirus Epstein-Barr)
• Chłoniaki skórne z limfocytów T (ziarniniak grzybiasty)

Częstość występowania chłoniaków nieziarniczych po zastosowaniu fingolimodu była większa niż spodziewana w populacji ogólnej. ¹¹

Zaburzenia układu oddechowego

Leczenie fingolimodem związane jest z nieznacznym, zależnym od dawki zmniejszeniem wartości natężonej objętości wydechowej (FEV1) i zdolności dyfuzyjnej płuc dla tlenku węgla (DLCO), które pojawia się od pierwszego miesiąca terapii i następnie stabilizuje się. W 24. miesiącu leczenia, procentowe zmniejszenie przewidywanej FEV1 względem wartości wyjściowych wynosiło 2,7% dla fingolimodu w dawce 0,5 mg oraz 1,2% dla placebo. ¹²

Inne istotne działania niepożądane

• Zespół hemofagocytarny – odnotowano bardzo rzadkie przypadki, niektóre zakończone zgonem, głównie w przebiegu zakażeń
• Zaburzenia neurologiczne – w tym drgawki, stan padaczkowy, udary niedokrwienne i krwotoczne
• Zarostowa choroba tętnic obwodowych – rzadkie przypadki przy wyższych dawkach
• Nadciśnienie – występuje u 6,5% pacjentów leczonych dawką 0,5 mg
• Zaburzenia psychiczne – w tym depresja i obniżenie nastroju

W populacji pediatrycznej obserwuje się więcej zaburzeń neurologicznych i psychicznych, w tym zwiększoną częstość występowania napadów drgawkowych. ¹³

Tabela działań niepożądanych fingolimodu

Szczególne grupy pacjentów

Dzieci i młodzież

Profil bezpieczeństwa stosowania fingolimodu u dzieci i młodzieży (w wieku od 10 do mniej niż 18 lat) jest na ogół podobny do profilu obserwowanego u pacjentów dorosłych, jednak obserwuje się u nich więcej zaburzeń neurologicznych i psychicznych. Szczególną uwagę należy zwrócić na zwiększoną częstość występowania napadów drgawkowych – 5,6% pacjentów pediatrycznych leczonych fingolimodem w porównaniu do 0,9% pacjentów leczonych interferonem beta-1a. ¹⁴

Pacjenci z czynnikami ryzyka

Szczególną ostrożność podczas stosowania fingolimodu należy zachować u pacjentów:

• Z zapaleniem błony naczyniowej oka w wywiadzie – zwiększone ryzyko obrzęku plamki (17% vs 0,6%)
• Z cukrzycą – zwiększone ryzyko obrzęku plamki
• Z chorobami serca w wywiadzie – ryzyko zaburzeń przewodzenia
• Stosujących jednocześnie leki zwalniające czynność serca
• Z chorobami wątroby – ryzyko nasilenia hepatotoksyczności

Dodatkowe środki ostrożności obejmują monitoring kardiologiczny przy rozpoczęciu leczenia, regularne kontrole okulistyczne oraz monitorowanie parametrów wątrobowych. ¹⁵

Wnioski i zalecenia dotyczące monitorowania działań niepożądanych

Ze względu na szeroki profil działań niepożądanych fingolimodu, pacjenci powinni być dokładnie monitorowani, szczególnie w zakresie:

• Funkcji serca – szczególnie w pierwszych 6 godzinach po podaniu pierwszej dawki
• Funkcji wątroby – regularne monitorowanie enzymów wątrobowych
• Badań okulistycznych – przed rozpoczęciem leczenia i regularnie w jego trakcie
• Objawów infekcji – szczególnie oportunistycznych
• Objawów neurologicznych – w tym drgawek i zaburzeń widzenia

Pacjentów należy dokładnie informować o potencjalnych działaniach niepożądanych i zalecać natychmiastowy kontakt z lekarzem w przypadku wystąpienia niepokojących objawów. ¹⁶