Przeciwwskazania stosowania leku. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tego leku?

Enoksaparyna sodowa (Enoxaparin sodium LEK-AM) jako lek przeciwzakrzepowy z grupy heparyn drobnocząsteczkowych podlega ścisłym przeciwwskazaniom, które muszą być bezwzględnie przestrzegane podczas kwalifikacji pacjentów do terapii. Nieuwzględnienie przeciwwskazań może prowadzić do poważnych powikłań, w tym zagrażających życiu krwawień.¹

Nadwrażliwość na składniki leku

Lek nie powinien być stosowany u pacjentów z nadwrażliwością na:

• enoksaparynę sodową – substancję czynną preparatu
• heparynę lub jej pochodne
• inne heparyny drobnocząsteczkowe (LMWH)
• jakąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie

Wystąpienie reakcji nadwrażliwości na którąkolwiek z wymienionych substancji stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do podania leku ze względu na ryzyko wystąpienia reakcji alergicznej, która może mieć charakter zagrażający życiu.²

Małopłytkowość poheparynowa

Enoksaparyna jest przeciwwskazana u pacjentów z:

• Stwierdzoną w wywiadzie immunologiczną małopłytkowością poheparynową (HIT – heparin-induced thrombocytopenia) w okresie ostatnich 100 dni
• Obecnością przeciwciał krążących przeciwko heparynie

Małopłytkowość poheparynowa jest poważnym powikłaniem terapii heparynami, które paradoksalnie może prowadzić do nasilenia procesów zakrzepowych mimo obniżenia liczby płytek krwi. Występuje ona na podłożu immunologicznym i może stanowić zagrożenie życia, dlatego przebycie tego powikłania w ciągu ostatnich 100 dni lub wykrycie we krwi pacjenta przeciwciał przeciwheparynowych jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania enoksaparyny.³

Czynne krwawienie i stany zwiększonego ryzyka krwawienia

Leku nie należy stosować u pacjentów z:

• Aktywnym, klinicznie istotnym krwawieniem
• Stanami medycznymi związanymi z wysokim ryzykiem krwawienia, takimi jak:
  1. Niedawno przebyty udar krwotoczny – ze względu na ryzyko powiększenia ogniska krwotocznego
  2. Owrzodzenie żołądka lub jelit – z powodu zwiększonego ryzyka krwawienia z przewodu pokarmowego
  3. Obecność nowotworu złośliwego obarczonego wysokim ryzykiem krwawienia – zwłaszcza guzy o bogatym unaczynieniu
  4. Niedawno przebyta operacja mózgu, rdzenia kręgowego lub oka – ze względu na ryzyko krwawienia do struktur ośrodkowego układu nerwowego i narządu wzroku
  5. Rozpoznanie lub podejrzenie żylaków przełyku – ze względu na zagrożenie masywnym krwawieniem z przewodu pokarmowego
  6. Nieprawidłowości anatomiczne w układzie tętniczo-żylnym
  7. Tętniaki naczyniowe – które mogą ulec pęknięciu przy terapii przeciwzakrzepowej
  8. Poważne nieprawidłowości naczyń krwionośnych w obrębie rdzenia kręgowego lub mózgu

Wszystkie powyższe stany wiążą się ze znacznie zwiększonym ryzykiem wystąpienia poważnych powikłań krwotocznych podczas terapii enoksaparyną, dlatego stanowią bezwzględne przeciwwskazania do jej stosowania.⁴

Przeciwwskazania związane ze znieczuleniem

Enoksaparyna sodowa jest przeciwwskazana w przypadku:

• Znieczulenia podpajęczynówkowego
• Znieczulenia zewnątrzoponowego
• Znieczulenia miejscowego

– gdy enoksaparynę sodową stosowano w leczeniu w okresie ostatnich 24 godzin.

Przeciwwskazanie to wynika z ryzyka wystąpienia krwiaka okołordzeniowego w przypadku nakłucia lędźwiowego u pacjentów otrzymujących leki przeciwzakrzepowe. Krwiak taki może prowadzić do długotrwałego lub trwałego porażenia, dlatego konieczne jest zachowanie co najmniej 24-godzinnego odstępu między podaniem ostatniej dawki enoksaparyny a wykonaniem procedury znieczulenia regionalnego.⁵

Szczególne kategorie pacjentów wymagające ostrożności

Chociaż nie są to bezwzględne przeciwwskazania, szczególnej ostrożności wymaga stosowanie enoksaparyny u pacjentów z:

• Ciężką niewydolnością nerek – ze względu na kumulację leku
• Niewydolnością wątroby – ze względu na zwiększone ryzyko krwawienia
• Niekontrolowanym nadciśnieniem tętniczym
• Retinopatią cukrzycową proliferacyjną
• Niedawno przebytym udarem niedokrwiennym
• Pacjentów w podeszłym wieku – ze względu na zwiększone ryzyko krwawienia

W tych przypadkach należy dokładnie ocenić potencjalne korzyści i ryzyko związane z terapią, często konieczna jest modyfikacja dawkowania lub częstsze monitorowanie parametrów krzepnięcia i funkcji narządowych.