Właściwości farmakodynamiczne
Engerix B 10 mcg antygenu powierzchniowego wirusa zapalenia wątroby typu B (HBsAg)/0,5 ml; 1 dawka (0,5 ml)

Właściwości farmakodynamiczne szczepionki Engerix B

Engerix B należy do grupy farmakoterapeutycznej szczepionek przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby, zawierających oczyszczony antygen wirusa zapalenia wątroby typu B (kod ATC J07BC01). Stanowi jałową zawiesinę zawierającą oczyszczony, główny antygen powierzchniowy wirusa uzyskiwany metodą inżynierii genetycznej, adsorbowany na wodorotlenku glinu.¹

Technologia wytwarzania szczepionki

Antygen powierzchniowy (HBsAg) uzyskiwany jest metodą inżynierii genetycznej z hodowli komórek drożdży (Saccharomyces cerevisiae), którym wszczepiono gen kodujący główny antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu B (HBV). Następnie antygen jest oczyszczany metodami fizyko-chemicznymi.²

W procesie produkcji powstają kuliste cząstki antygenu o średnicy 20 nm, zawierające nieglikozylowane polipeptydy HBsAg oraz macierz lipidową składającą się głównie z fosfolipidów. Cząstki te powstają samorzutnie, bez wpływu zewnętrznych bodźców chemicznych. Co istotne, badania wykazały, że posiadają one takie same właściwości jak naturalny HBsAg.³

Składnik antygenowy HBV jest zawieszony w buforowanym fosforanami roztworze soli fizjologicznej. Szczepionka jest wysoce oczyszczona i spełnia wymagania WHO ustalone dla rekombinowanych szczepionek przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Ważnym aspektem jest brak substancji pochodzenia ludzkiego w procesie produkcji.⁴

Mechanizm działania immunologicznego

Szczepionka Engerix B indukuje wytwarzanie swoistych przeciwciał przeciw antygenowi HBsAg (przeciwciała anty-HBs). Stężenie przeciwciał anty-HBs ≥ 10 mIU/ml jest uznawane za poziom zapewniający ochronę przed zachorowaniem na wirusowe zapalenie wątroby typu B.⁵

Utrzymywanie się odpowiedzi immunologicznej

Długoterminowa immunogenność

Dane kliniczne potwierdzają, że szczepienie podstawowe szczepionką Engerix B indukuje przeciwciała anty-HBs, które utrzymują się na wykrywalnym poziomie przez minimum 66 miesięcy. Poniższa tabela przedstawia wskaźniki seroprotekcji w różnych punktach czasowych po szczepieniu:⁶

Po zakończeniu szczepienia podstawowego nie wykazano znaczących różnic między grupami szczepionymi różnymi schematami w zakresie wskaźników seroprotekcji w badanych punktach czasowych. Ważną obserwacją jest, że osoby z obu grup (w tym te, u których stężenie przeciwciał anty-HBs było <10 mIU/ml), które otrzymały dodatkową dawkę w czasie od 72 do 78 miesięcy po zakończeniu szczepienia podstawowego, wykazały miesiąc później odpowiedź anamnestyczną oraz seroprotekcję (stężenia przeciwciał anty-HBs ≥10 mIU/ml).<sup data-drug="Engerix B" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Po zakończeniu szczepienia podstawowego, w żadnym z badanych punktów czasowych nie wykazano znaczącej różnicy między dwiema szczepionymi grupami w zakresie wskaźników seroprotekcji. Wszystkie 74 osoby, z obu zaszczepionych grup (w tym osoby, u których stężenie przeciwciał anty-HBs było 7

Dane te sugerują, że ochrona przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B może nadal istnieć dzięki pamięci immunologicznej u wszystkich osób, które odpowiedziały na szczepienie podstawowe, nawet u tych, u których nie stwierdzono stężenia przeciwciał anty-HBs zapewniającego seroprotekcję.⁸

Utrzymywanie się odpowiedzi immunologicznej u młodzieży

Przeprowadzono badanie oceniające wskaźniki seroprotekcji przed i po podaniu dodatkowej dawki szczepionki u osób w wieku 15-16 lat, które zostały zaszczepione trzema dawkami szczepionki Engerix B w ciągu dwóch pierwszych lat życia. Wyniki przedstawia poniższa tabela:⁹

N = liczba osób z dostępnymi wynikami
n = liczba osób ze stężeniem przeciwciał anty-HBs ≥ 10 mIU/ml
% = procent osób ze stężeniem przeciwciał anty-HBs ≥ 10 mIU/ml

Odpowiedź anamnestyczną oceniano również w zależności od statusu serologicznego przed podaniem dodatkowej dawki szczepionki:¹⁰

W badaniu zdefiniowano odpowiedź anamnestyczną jako:¹¹

• stężenie przeciwciał anty-HBs ≥ 10 mIU/ml u osób, które były seronegatywne przed podaniem dodatkowej dawki szczepionki, lub
• co najmniej 4-krotny wzrost stężenia przeciwciał anty-HBs u osób, które były seropozytywne przed podaniem dodatkowej dawki szczepionki.

Pierwszorzędowy punkt końcowy badania, zdefiniowany jako odsetek pacjentów ze stężeniem przeciwciał anty-HBs ≥ 100 mIU/ml jeden miesiąc po podaniu dawki dodatkowej, został wyliczony na 90,8% (95% CI: 86,8; 93,8). Co szczególnie istotne, w odpowiedzi na dawkę dodatkową wartość średniej geometrycznej stężeń przeciwciał anty-HBs wzrosła aż 156-krotnie (z 26,5 do 4134,9 mIU/ml).¹²

Profilaktyka raka wątrobowokomórkowego

Istnieje wyraźny związek pomiędzy zakażeniem wirusowym zapaleniem wątroby typu B a występowaniem pierwotnego raka wątroby (Carcinoma hepatocellulare, HCC). Profilaktyka wirusowego zapalenia wątroby typu B poprzez zastosowanie szczepień ochronnych prowadzi do spadku częstości występowania tego nowotworu, co zostało potwierdzone badaniami epidemiologicznymi na Tajwanie wśród dzieci w wieku 6-14 lat.¹³ Ta obserwacja podkreśla dodatkową, długoterminową korzyść wynikającą ze szczepień przeciwko WZW typu B, wykraczającą poza bezpośrednią ochronę przed samym zakażeniem wirusowym.

Właściwości farmakokinetyczne

W przypadku szczepionek, takich jak Engerix B, ocena właściwości farmakokinetycznych nie jest wymagana zgodnie z obowiązującymi standardami regulacyjnymi.¹⁴ Jest to uzasadnione odmiennym mechanizmem działania szczepionek w porównaniu do klasycznych leków farmakologicznych – szczepionki działają poprzez indukcję odpowiedzi immunologicznej, a nie poprzez bezpośrednie oddziaływanie farmakologiczne związane z procesami wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i wydalania.

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie

Przeprowadzone badania przedkliniczne potwierdziły bezpieczeństwo stosowania szczepionki Engerix B. Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie spełniają wymagania Światowej Organizacji Zdrowia (WHO).¹⁵ Oznacza to, że w badaniach na modelach zwierzęcych nie wykazano istotnych zagrożeń dla bezpieczeństwa stosowania szczepionki u ludzi.