Właściwości farmakodynamiczne azytromycyny

Azytromycyna należy do antybiotyków makrolidowych, podgrupy azalidów, i jest sklasyfikowana w grupie farmakoterapeutycznej jako lek przeciwbakteryjny do stosowania ogólnego (kod ATC: J 01 FA 10). Produkt leczniczy Azimycin zawiera 250 mg azytromycyny w postaci azytromycyny dwuwodnej w każdej tabletce powlekanej.¹²

Mechanizm działania

Cząsteczka azytromycyny została skonstruowana poprzez dodanie atomu azotu do pierścienia laktonowego erytromycyny A. Jej pełna nazwa chemiczna to 9-deoksy-9a-aza-9a-metylo-9a-homoerytromycyna A, a masa cząsteczkowa wynosi 749,0. Mechanizm działania azytromycyny polega na hamowaniu syntezy białka w komórce bakteryjnej, co następuje w wyniku przyłączenia antybiotyku do podjednostki 50S rybosomu.³

Mechanizm powstawania oporności

Oporność bakterii na azytromycynę może mieć charakter wrodzony lub nabyty. Zidentyfikowano trzy główne mechanizmy oporności bakteryjnej:

• Zmiana miejsca docelowego działania antybiotyku
• Zmiana w transporcie antybiotyku
• Modyfikacja struktury antybiotyku

Pomiędzy niektórymi gatunkami bakterii występuje całkowita oporność krzyżowa na erytromycynę, azytromycynę, inne makrolidy oraz linkozamidy. Dotyczy to szczególnie: Streptococcus pneumoniae, paciorkowców beta-hemolizujących z grupy A, Enterococcus faecalis oraz Staphylococcus aureus, w tym szczepów opornych na metycylinę (MRSA).⁴

Wartości graniczne wrażliwości

Graniczne wartości wrażliwości typowych patogenów na azytromycynę przedstawiają się następująco:

Według NCCLS (National Committee on Clinical Laboratory Standards):

• Wartość ogólna: wrażliwe ≤2 mg/L; oporne ≥8 mg/L
• Haemophilus spp.: wrażliwe ≤4 mg/L
• Streptococcus pneumoniae i S. pyogenes: wrażliwe ≤0,5 mg/L; oporne ≥2 mg/L

Według EUCAST (European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing):

• Haemophilus influenzae i H. parainfluenzae: wrażliwe ≤0,125 mg/L; oporne >4 mg/L
• Streptococcus pneumoniae i S. pyogenes: wrażliwe ≤0,25 mg/L; oporne >0,5 mg/L
• Staphylococcus aureus: wrażliwe ≤1 mg/L; oporne >2 mg/L
• Neisseria gonorrhoeae: wrażliwe ≤0,25 mg/L; oporne >0,5 mg/L

^{4 mg/L. Streptococcus pneumoniae i S. pyogenes: wrażliwe ≤0,25 mg/L; oporne >0,5 mg/L. Staphylococcus aureus: wrażliwe ≤1 mg/L; oporne >2 mg/L. Neisseria gonorrhoeae: wrażliwe ≤0,25 mg/L; oporne >0,5 mg/L.”>5}

Wrażliwość mikroorganizmów

Należy zaznaczyć, że częstość występowania oporności nabytej może być różna w zależności od położenia geograficznego oraz może ulegać zmianom w czasie, zwłaszcza podczas leczenia ciężkich zakażeń. W przypadkach wątpliwych wskazane jest korzystanie z opinii eksperta odnośnie lokalnych informacji o oporności drobnoustrojów.⁶

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Zakres działania przeciwbakteryjnego azytromycyny obejmuje szereg drobnoustrojów, które zostały sklasyfikowane w trzech głównych kategoriach:

Gatunki zwykle wrażliwe

Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:

• Staphylococcus aureus wrażliwe na metycylinę
• Streptococcus pneumoniae wrażliwe na penicylinę
• Streptococcus pyogenes (grupa A)

Bakterie Gram-ujemne tlenowe:

• Haemophilus influenzae
• Haemophilus parainfluenzae
• Legionella pneumophila
• Moraxella catarrhalis
• Pasteurella multocida
• Escherichia coli ETEC (enterotoksyczna)
• Escherichia coli EAEC (enteroagregacyjna)

Bakterie beztlenowe:

• Clostridium perfringens
• Fusobacterium spp.
• Prevotella spp.
• Porphyromonas spp.

Inne drobnoustroje:

• Borrelia burgdorferi
• Chlamydia trachomatis
• Chlamydia pneumoniae
• Mycoplasma pneumoniae

⁷

Gatunki, u których może wystąpić oporność nabyta

Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:

• Streptococcus pneumoniae średnio wrażliwe i oporne na penicylinę

⁸

Drobnoustroje o oporności naturalnej

Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:

• Enterococcus faecalis
• Staphylococcus spp. MRSA, MRSE* (metycylinooporne szczepy gronkowców)

Bakterie Gram-ujemne:

• Pseudomonas aeruginosa
• Klebsiella spp.
• Escherichia coli

Bakterie beztlenowe:

• Grupa Bacteroides fragilis

* Gronkowce oporne na metycylinę (MRSA, MRSE) powszechnie wykazują oporność nabytą na makrolidy i zostały uwzględnione w tej kategorii, gdyż rzadko wykazują wrażliwość na azytromycynę.⁹

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Na podstawie oceny wyników badań przeprowadzonych z udziałem dzieci, nie zaleca się stosowania azytromycyny w leczeniu malarii – ani w monoterapii, ani w skojarzeniu z lekami zawierającymi chlorochinę lub artemizyninę. Decyzja ta wynika z faktu, iż nie ustalono non-inferiority (nie mniejszej skuteczności) azytromycyny w stosunku do standardowych leków przeciwmalarycznych zalecanych w leczeniu niepowikłanej malarii.¹⁰