Mechanizm działania kwetiapiny

Kwetiapina jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym należącym do grupy farmakoterapeutycznej diazepiny, oksazepiny i tiazepiny (kod ATC: N05A H04). Substancja ta oraz jej aktywny metabolit, norkwetiapina, wykazują złożony mechanizm działania polegający na oddziaływaniu na różne receptory neuroprzekaźników w ośrodkowym układzie nerwowym.¹

Powinowactwo do receptorów

Kwetiapina i norkwetiapina charakteryzują się zróżnicowanym profilem wiązania z receptorami neuronalnymi:

• Wykazują powinowactwo do receptorów serotoninergicznych (5HT2) w mózgu
• Wiążą się z receptorami dopaminergicznymi D1 i D2
• Posiadają duże powinowactwo do receptorów histaminergicznych
• Odznaczają się dużym powinowactwem do receptorów alfa1-adrenergicznych
• Wykazują umiarkowane powinowactwo do receptorów alfa2-adrenergicznych

Istotnym elementem profilu farmakodynamicznego kwetiapiny jest jej działanie antagonistyczne, które jest bardziej wybiorcze wobec receptorów serotoninowych 5HT2 niż wobec receptorów dopaminowych D2. Ta właściwość jest uważana za odpowiedzialną za przeciwpsychotyczne działanie kliniczne oraz małą częstość występowania pozapiramidowych działań niepożądanych w porównaniu z typowymi lekami przeciwpsychotycznymi.²

Co ważne, kwetiapina i norkwetiapina nie wykazują zauważalnego powinowactwa do receptorów benzodiazepinowych. W odniesieniu do receptorów muskarynowych, sam lek wykazuje co najwyżej niewielkie powinowactwo, natomiast jego metabolit – norkwetiapina – wiąże się z nimi w stopniu średnim lub znacznym, co może wyjaśniać obserwowane działanie przeciwcholinergiczne.³

Mechanizm działania przeciwdepresyjnego

Efekt przeciwdepresyjny kwetiapiny jest związany z dodatkowymi mechanizmami, w które zaangażowany jest jej metabolit. Norkwetiapina hamuje czynnik transportujący norepinefrynę (NET) oraz wykazuje częściowe działanie agonistyczne na receptory 5HT1A. Te właściwości mogą przyczyniać się do skuteczności terapeutycznej kwetiapiny jako leku przeciwdepresyjnego.⁴

Aktywność przeciwpsychotyczna

Kwetiapina wykazuje wyraźną aktywność w testach oceniających działanie przeciwpsychotyczne. W badaniach przedklinicznych potwierdzono jej skuteczność w teście odruchu unikania oraz zdolność do hamowania działania agonistów dopaminy, co można zaobserwować zarówno w testach behawioralnych, jak i elektrofizjologicznych.⁵

Neurochemicznym wskaźnikiem blokady receptorów D2 przez kwetiapinę jest zwiększenie stężenia metabolitów dopaminy. Ta właściwość jest charakterystyczna dla leków przeciwpsychotycznych, jednak w przypadku kwetiapiny jej profil działania różni się od typowych neuroleptyków.⁶

Właściwości atypowe

Badania przedkliniczne, w których oceniano ryzyko wywołania objawów pozapiramidowych, wykazały, że kwetiapina znacząco różni się od typowych leków przeciwpsychotycznych i wykazuje właściwości charakterystyczne dla leków atypowych. Potwierdza to szereg obserwacji dotyczących jej działania farmakodynamicznego:⁷

• Podczas przewlekłego stosowania nie wywołuje nadwrażliwości receptorów D2
• Wykazuje jedynie słabe działanie kataleptyczne nawet w dawkach skutecznie blokujących receptor dopaminowy D2
• Wybiórczo hamuje przewodnictwo w neuronach układu limbicznego, wywołując blokadę depolaryzacyjną szlaku mezolimbicznego
• Nie wpływa na zawierające dopaminę neurony układu nigrostriatalnego

Powyższe właściwości przyczyniają się do korzystnego profilu bezpieczeństwa kwetiapiny w odniesieniu do działań niepożądanych ze strony układu pozapiramidowego.⁸

Objawy dystonii

W modelach zwierzęcych wykazano, że kwetiapina zarówno po krótkotrwałym, jak i przewlekłym stosowaniu wywołuje jedynie nieznaczne objawy dystonii u uwrażliwionych haloperydolem lub nieotrzymujących wcześniej leków neuroleptycznych małp z rodzaju Cebus. Jest to kolejny dowód na atypowy charakter tego leku przeciwpsychotycznego i jego odmienny profil działań niepożądanych w porównaniu z klasycznymi neuroleptykami.⁹

Charakterystyka produktu leczniczego

Produkt leczniczy ApoTiapina PR jest dostępny w trzech dawkach: 200 mg, 300 mg i 400 mg w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu. Substancją czynną jest kwetiapina, występująca w postaci kwetiapiny fumaranu.¹⁰

Przedłużone uwalnianie substancji czynnej zapewnia odpowiedni poziom kwetiapiny w organizmie, co przekłada się na stabilne działanie farmakodynamiczne i wygodę stosowania dla pacjenta.¹¹