Wpływ leku AKIS na płodność, ciążę i laktację

Lek AKIS zawierający diklofenak sodowy, należący do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), wymaga szczególnej uwagi podczas stosowania u kobiet w wieku rozrodczym, planujących ciążę, ciężarnych lub karmiących piersią. Lekarz powinien być świadomy potencjalnych zagrożeń i przekazać pacjentce istotne informacje dotyczące wpływu leku na płodność, ciążę oraz karmienie piersią.¹

Wpływ na ciążę i rozwój płodu

Diklofenak, jako inhibitor syntezy prostaglandyn, może wywierać negatywny wpływ na ciążę oraz rozwój zarodka i płodu. Dane epidemiologiczne wskazują na podwyższone ryzyko wystąpienia niepożądanych skutków w przypadku stosowania inhibitorów syntezy prostaglandyn we wczesnych etapach ciąży.²

Wśród potencjalnych zagrożeń należy wymienić:

• Zwiększone ryzyko poronienia
• Podwyższone ryzyko wystąpienia wad rozwojowych serca – całkowite ryzyko wzrasta z poziomu poniżej 1% do około 1,5%
• Zwiększone ryzyko wytrzewienia (wady polegającej na przemieszczeniu narządów wewnętrznych poza jamę ciała)

³

Wyniki badań na zwierzętach również potwierdzają negatywny wpływ inhibitorów syntezy prostaglandyn, wskazując na:⁴

• Zwiększoną liczbę strat przed- i poimplantacyjnych
• Podwyższoną śmiertelność zarodków i płodów
• Zwiększoną częstość występowania różnych wad rozwojowych, szczególnie w obrębie serca, u zwierząt otrzymujących inhibitory syntezy prostaglandyn w okresie organogenezy

Stosowanie leku AKIS po 20. tygodniu ciąży

Szczególne zagrożenia wiążą się ze stosowaniem diklofenaku od 20. tygodnia ciąży. Lek może powodować następujące komplikacje:⁵

• Małowodzie – zmniejszenie ilości płynu owodniowego wskutek zaburzeń czynności nerek płodu. Może ono wystąpić krótko po rozpoczęciu leczenia, ale zazwyczaj jest odwracalne po jego przerwaniu.
• Zwężenie przewodu tętniczego – zgłaszano przypadki tego powikłania po leczeniu w drugim trymestrze ciąży, przy czym większość z nich ustępowała po zaprzestaniu leczenia.

W przypadku konieczności stosowania diklofenaku u kobiet planujących ciążę lub będących w pierwszym czy drugim trymestrze ciąży, lekarz powinien zalecić najniższą skuteczną dawkę przez możliwie najkrótszy okres.⁶

U pacjentek przyjmujących AKIS po 20. tygodniu ciąży przez kilka dni, należy rozważyć monitorowanie przedporodowe pod kątem małowodzia oraz zwężenia przewodu tętniczego. W przypadku wykrycia któregokolwiek z tych powikłań, stosowanie leku AKIS należy natychmiast przerwać.⁷

Przeciwwskazania w trzecim trymestrze ciąży

Stosowanie leku AKIS jest bezwzględnie przeciwwskazane w trzecim trymestrze ciąży. Wszystkie inhibitory syntezy prostaglandyn, w tym diklofenak, mogą wywierać następujące działania na płód:⁸

• Toksyczne działanie na serce i płuca płodu, manifestujące się jako przedwczesne zwężenie lub zamknięcie przewodu tętniczego oraz nadciśnienie płucne
• Zaburzenia czynności nerek płodu prowadzące do małowodzia

Ponadto, stosowanie diklofenaku w końcowym okresie ciąży może powodować u matki i noworodka:⁹

• Wydłużenie czasu krwawienia ze względu na działanie hamujące agregację płytek krwi – efekt ten może wystąpić nawet przy stosowaniu małych dawek leku
• Hamowanie skurczów macicy, co w konsekwencji prowadzi do opóźnienia lub wydłużenia porodu

Wpływ na karmienie piersią

Diklofenak, podobnie jak inne leki z grupy NLPZ, przenika do mleka ludzkiego, choć w niewielkich ilościach. Ze względu na potencjalne działania niepożądane u niemowlęcia, nie należy podawać leku AKIS kobietom karmiącym piersią.¹⁰

Wpływ na płodność

Stosowanie diklofenaku, podobnie jak innych leków z grupy NLPZ, może upośledzać płodność. Z tego powodu nie zaleca się stosowania leku AKIS u kobiet planujących ciążę.¹¹

W przypadku pacjentek, które mają trudności z zajściem w ciążę lub są poddawane badaniom płodności, lekarz powinien rozważyć przerwanie stosowania leku AKIS.¹²

Zalecenia dla lekarza prowadzącego

Przekazując informacje pacjentce, lekarz powinien:

1. Poinformować o przeciwwskazaniach do stosowania leku AKIS w trzecim trymestrze ciąży
2. Wyjaśnić, że w pierwszym i drugim trymestrze lek może być stosowany tylko wtedy, gdy jest to bezwzględnie konieczne, w najmniejszej skutecznej dawce i przez możliwie najkrótszy czas
3. Zalecić monitorowanie przedporodowe pod kątem małowodzia i zwężenia przewodu tętniczego, jeśli lek był stosowany po 20. tygodniu ciąży
4. Poinformować o konieczności natychmiastowego przerwania leczenia w przypadku stwierdzenia małowodzia lub zwężenia przewodu tętniczego
5. Odradzić stosowanie leku podczas karmienia piersią
6. Uprzedzić o możliwym wpływie na płodność i rozważyć przerwanie leczenia u kobiet planujących ciążę lub mających problemy z zajściem w ciążę