Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Acitren 10 mg

Wpływ acytretyny na płodność, ciążę i laktację

Acytretyna, jako substancja czynna produktu leczniczego Acitren kapsułki twarde (dostępnego w dawkach 10 mg i 25 mg), należy do grupy retynoidów, które mogą powodować ciężkie wady rozwojowe u ludzi. Podobnie jak witamina A i inne retynoidy, acytretyna może wywoływać deformacje płodu u potomstwa różnych gatunków zwierząt, nawet przy stosowaniu małych dawek zalecanych do stosowania u człowieka.¹

Skutki teratogenne acytretyny

Acytretyna charakteryzuje się silnym działaniem teratogennym. Ryzyko urodzenia dziecka z wadami rozwojowymi jest wyjątkowo wysokie, jeśli lek był stosowany przed ciążą lub w jej trakcie, niezależnie od czasu przyjmowania i zastosowanej dawki. Wśród możliwych wad rozwojowych wywołanych przez acytretynę wymienia się:²

• Wady czaszkowo-twarzowe – malformacje w obrębie czaszki i twarzy
• Wady ośrodkowego układu nerwowego – nieprawidłowości w rozwoju mózgu i rdzenia kręgowego
• Wady układu krążenia – zaburzenia w rozwoju serca i dużych naczyń
• Wady układu kostnego – nieprawidłowości w formowaniu się kości
• Wady wrodzone grasicy – zaburzenia w rozwoju tego istotnego narządu układu odpornościowego

Przeciwwskazania dla kobiet w ciąży i wieku rozrodczym

Ze względu na silne działanie teratogenne, stosowanie acytretyny jest bezwzględnie przeciwwskazane u kobiet w ciąży.³ Ponadto, lek jest przeciwwskazany u kobiet, które mogłyby zajść w ciążę podczas leczenia lub w ciągu 3 lat po jego zakończeniu, chyba że spełnione są wszystkie warunki programu zapobiegania ciąży.⁴

Antykoncepcja u kobiet stosujących acytretynę

W przypadku kobiet w wieku rozrodczym, które muszą przyjmować acytretynę, konieczne jest stosowanie skutecznej antykoncepcji. Preferowanymi metodami antykoncepcji są:⁵

• Złożone hormonalne środki antykoncepcyjne – tabletki zawierające kombinację estrogenów i progestagenów
• Wewnątrzmaciczna wkładka antykoncepcyjna – urządzenie umieszczane w macicy
• Implant antykoncepcyjny – mały pręcik uwalniający hormon, umieszczany podskórnie

Dodatkowo zaleca się stosowanie metod barierowych jak:⁶

• Prezerwatywa – jako dodatkowe zabezpieczenie
• Diafragma (kapturek dopochwowy) – jako dodatkowe zabezpieczenie

Ważne: nie zaleca się stosowania produktów zawierających wyłącznie progesteron w małej dawce (tzw. minipigułki), ponieważ istnieją doniesienia, że działanie acytretyny może osłabiać ich skuteczność antykoncepcyjną.⁷

Zakaz spożywania alkoholu

Kobietom w wieku rozrodczym przyjmującym acytretynę nie wolno spożywać alkoholu (zawartego w napojach, pokarmach lub produktach leczniczych) podczas leczenia acytretyną i przez 2 miesiące po zakończeniu leczenia. Jest to związane z ryzykiem przekształcenia acytretyny w etretynat, który charakteryzuje się znacznie dłuższym czasem półtrwania i wykazuje również silne działanie teratogenne.⁸

Ryzyko teratogenne u mężczyzn leczonych acytretyną

Dostępne dane wskazują, że u mężczyzn leczonych acytretyną ryzyko działania teratogennego jest niewielkie lub nie istnieje. Zależy to od stopnia ekspozycji kobiety w ciąży na działanie acytretyny zawartej w nasieniu lub płynie nasiennym partnera.⁹

Przeciwwskazania w okresie karmienia piersią

Acytretyny nie wolno podawać kobietom w okresie karmienia piersią ze względu na ryzyko przenikania leku do mleka matki i możliwość wystąpienia działań niepożądanych u karmionego dziecka.¹⁰

Podsumowanie praktycznych informacji dla lekarza

Lekarz przepisujący acytretynę (Acitren) kobietom w wieku rozrodczym powinien:¹¹

1. Poinformować pacjentkę o wysokim ryzyku teratogenności leku
2. Upewnić się, że pacjentka stosuje skuteczną antykoncepcję (preferowane metody złożone) co najmniej miesiąc przed rozpoczęciem leczenia, w trakcie i przez 3 lata po zakończeniu terapii
3. Wykonać test ciążowy przed rozpoczęciem leczenia
4. Poinformować o zakazie spożywania alkoholu w jakiejkolwiek postaci podczas leczenia i przez 2 miesiące po jego zakończeniu
5. Zapoznać pacjentkę z warunkami programu zapobiegania ciąży
6. Monitorować skuteczność antykoncepcji w trakcie leczenia
7. Poinformować o przeciwwskazaniach do karmienia piersią podczas terapii

Mężczyznom leczonym acytretyną należy przekazać, że ryzyko teratogenne związane z ich nasieniem jest bardzo niskie, jednak należy zachować odpowiednie środki ostrożności podczas kontaktów seksualnych z kobietami w wieku rozrodczym.¹²