Leki w grupie
„retynoidy”

Retynoidy stanowią grupę związków chemicznych pochodzących od witaminy A (retinolu) lub jej pochodnych. Działają poprzez wiązanie się z receptorami jądrowymi, regulując ekspresję genów odpowiedzialnych za proliferację i różnicowanie komórek. Ich główne działanie obejmuje normalizację keratynizacji, zmniejszenie produkcji sebum, działanie przeciwzapalne oraz modulowanie procesów różnicowania komórkowego.

Retynoidy dzielą się na trzy generacje: pierwsza to naturalne retynoidy (retinol, tretynoina), druga to syntetyczne monoaromatyczne związki (acytretyna, etretynat), a trzecia to poliaromatyczne retynoidy (adapalen, tazaroten). Do najważniejszych substancji czynnych należą: tretynoina (Retin-A, Avita), izotretynoina (Accutane, Roaccutane, Izotek, Izotretynoina Actavis), adapalen (Differin, Adaferin), tazaroten (Tazorac, Zorac) oraz acytretyna (Neotigason).

Retynoidy stosowane są przede wszystkim w leczeniu trądziku pospolitego, trądziku różowatego, łuszczycy, rybiej łuski i innych zaburzeń rogowacenia. Izotretynoina to jedyny lek, który może prowadzić do długotrwałej remisji w ciężkim trądziku poprzez wpływ na wszystkie cztery patogenetyczne mechanizmy choroby: nadprodukcję sebum, nieprawidłowe rogowacenie, kolonizację Propionibacterium acnes oraz stan zapalny.

Główne zalety retynoidów to wysoka skuteczność w leczeniu ciężkich postaci trądziku, zdolność do indukowania długotrwałej remisji, zmniejszanie blizn potrądzikowych oraz działanie przeciwstarzeniowe w przypadku retynoidów miejscowych. Dodatkowo wykazują działanie chemoprewencyjne w stosunku do niektórych nowotworów skóry.

Stosowanie retynoidów wiąże się jednak z istotnymi zagrożeniami. Najpoważniejszym jest działanie teratogenne, dlatego są bezwzględnie przeciwwskazane w ciąży. Wymagają ścisłej kontroli funkcji wątroby i profilu lipidowego. Często powodują suchość skóry, błon śluzowych i oczu. Izotretynoina może zwiększać ryzyko depresji i myśli samobójczych. Retynoidy miejscowe mogą wywoływać podrażnienie, rumień i złuszczanie skóry, szczególnie na początku terapii.

Ze względu na sposób podania retynoidy dzielą się na stosowane ogólnoustrojowo (izotretynoina, acytretyna) oraz miejscowo (tretynoina, adapalen, tazaroten). Pod względem budowy chemicznej wyróżniamy retynoidy niepoliaromatyczne (tretynoina, izotretynoina, acytretyna) i poliaromatyczne (adapalen, tazaroten, beksaroten). Najnowszą grupą są retynoidy czwartej generacji – selektywne modulatory receptorów retynoidowych.

Lista leków w tej grupie

  1. 11.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl