Leki w grupie
„leki przeciwmuskarynowe”

Leki przeciwmuskarynowe (antymuskarynowe) to grupa związków blokujących receptory muskarynowe (M1-M5) układu cholinergicznego. Działają hamująco na przekaźnictwo cholinergiczne w zakończeniach przywspółczulnych i w centralnym układzie nerwowym. Leki te zmniejszają napięcie mięśni gładkich przewodu pokarmowego, dróg żółciowych, układu moczowego, oskrzeli, powodują przyśpieszenie akcji serca oraz zmniejszają wydzielanie gruczołów zewnątrzwydzielniczych.

Substancje przeciwmuskarynowe można podzielić na naturalne alkaloidy tropanowe (atropina, skopolamina, hioscyjamina) oraz syntetyczne pochodne, które obejmują związki czwartorzędowe (np. bromek ipratropium, bromek glikopironium) i trzeciorzędowe (np. trospium, oksybutynina, solifenacyna). Leki te różnią się selektywnością wobec poszczególnych receptorów muskarynowych, co determinuje ich zastosowanie kliniczne i profil działań niepożądanych.

Do najważniejszych leków przeciwmuskarynowych dostępnych w Polsce należą: atropina (Atropinum Sulfuricum), skopolamina (Buscopan), bromek ipratropium (Atrovent), bromek tiotropium (Spiriva), trospium (Spasmex), solifenacyna (Vesicare), darifenacyna (Emselex), oksybutynina (Ditropan, Driptane), tolterodyna (Detrusitol), fezoterodyna (Toviaz) oraz glikopironium (Seebri Breezhaler).

Główne zastosowania leków przeciwmuskarynowych obejmują: leczenie zespołu pęcherza nadreaktywnego i nietrzymania moczu, rozkurczanie mięśni gładkich przewodu pokarmowego w stanach skurczowych, leczenie choroby Parkinsona, terapię astmy i POChP (preparaty wziewne), znieczulenie premedykacyjne, przeciwdziałanie bradykardii oraz rozszerzanie źrenic w diagnostyce okulistycznej.

Największą zaletą tych leków jest ich skuteczność w stanach spastycznych mięśni gładkich oraz selektywność działania niektórych nowszych preparatów, co pozwala na minimalizację działań niepożądanych. Preparaty wziewne stosowane w chorobach układu oddechowego działają miejscowo, co znacznie ogranicza efekty ogólnoustrojowe.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem leków przeciwmuskarynowych to przede wszystkim działania niepożądane wynikające z blokowania receptorów muskarynowych w różnych narządach: suchość w ustach, zaburzenia widzenia, zaparcia, tachykardia, trudności w oddawaniu moczu, podwyższenie ciśnienia wewnątrzgałkowego oraz działania ośrodkowe (splątanie, dezorientacja, szczególnie u osób starszych). Należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z jaskrą, przerostem prostaty, chorobami układu sercowo-naczyniowego oraz u osób w podeszłym wieku.

Ze względu na budowę chemiczną leki przeciwmuskarynowe dzielą się na: naturalne alkaloidy tropanowe (atropina, skopolamina), półsyntetyczne pochodne alkaloidów tropanowych (butyloskopolamina), syntetyczne związki trzeciorzędowe (oksybutynina, solifenacyna, darifenacyna, tolterodyna, fezoterodyna) oraz syntetyczne związki czwartorzędowe (bromek ipratropium, bromek tiotropium, bromek aklidynium, bromek glikopironium, chlorek trospium). Związki czwartorzędowe słabo przenikają przez barierę krew-mózg, dzięki czemu wykazują mniej działań niepożądanych ze strony ośrodkowego układu nerwowego.

Lista leków w tej grupie

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl