zespół wątrobowo-nerkowy typu 1
Zespół wątrobowo-nerkowy typu 1 (HRS-1, hepatorenal syndrome type 1) to nagłe, gwałtowne pogorszenie funkcji nerek u pacjentów z zaawansowaną chorobą wątroby. Charakteryzuje się szybkim wzrostem stężenia kreatyniny w surowicy (>2,5 mg/dl) w ciągu mniej niż 2 tygodni, przy jednoczesnym braku odpowiedzi na odstawienie diuretyków i uzupełnienie objętości płynów.
HRS-1 rozwija się zwykle w kontekście ostrej dekompensacji marskości wątroby i jest wynikiem złożonych zaburzeń hemodynamicznych. Dochodzi do wazodylatacji tętniczej w krążeniu trzewnym, spadku efektywnej objętości krwi krążącej i aktywacji układów wazoaktywnych, prowadzących do skurczu naczyń nerkowych i spadku filtracji kłębuszkowej.
Diagnostyka HRS-1 opiera się na wykluczeniu innych przyczyn ostrego uszkodzenia nerek, takich jak nefrotoksyczność leków, hipowolemie czy strukturalne choroby nerek. Kryteria diagnostyczne obejmują: marskość wątroby z wodobrzuszem, brak poprawy funkcji nerek po odstawieniu diuretyków i podaniu albumin, brak wstrząsu, brak stosowania nefrotoksycznych leków oraz brak cech uszkodzenia miąższu nerek.
Leczenie HRS-1 wymaga szybkiej interwencji ze względu na wysoką śmiertelność (około 80% w ciągu 2 tygodni bez leczenia). Terapia pierwszego rzutu obejmuje wazokonstryktory (terlipresyna, noradrenalina) w połączeniu z albuminą. U wybranych pacjentów stosuje się systemy wspomagania wątroby, TIPS (przezskórne wewnątrzwątrobowe zespolenie wrotno-systemowe) oraz hemodializę jako terapię pomostową do przeszczepienia wątroby, które stanowi jedyną metodę definitywnego leczenia.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Terlipresyna – Dawkowanie i sposób podawania
Terlipresyna jest stosowana przede wszystkim w leczeniu krwawienia z żylaków przełyku oraz zespołu wątrobowo-nerkowego typu 1. W przypadku krwawienia z żylaków przełyku dawka początkowa wynosi od 1 do 2 mg octanu terlipresyny podawanej dożylnie, dostosowana do masy ciała pacjenta (<50 kg: 1 mg, 50-70 kg: 1,5 mg, >70 kg: 2 mg). Dawka podtrzymująca to 1 mg co 4-6 godzin, a maksymalna dawka dobowa wynosi około 120 μg/kg masy ciała. Leczenie trwa zwykle 2-3 dni, nie dłużej niż 48 godzin po opanowaniu krwawienia. W terapii zespołu wątrobowo-nerkowego typu 1 zaleca się dawkę początkową 1 mg co 6 godzin przez co najmniej 3 dni, z możliwością zwiększenia do 2 mg co 6 godzin, jeśli spadek kreatyniny jest mniejszy niż 30%. Leczenie trwa standardowo 7 dni, maksymalnie do 14 dni, z jednoczesnym podawaniem albuminy (1 g/kg m.c. pierwszego dnia, następnie 20-40 g/dobę). Terlipresynę można podawać zarówno w bolusie, jak i w ciągłej infuzji dożylnej (2-12 mg/24h), co może zmniejszać ryzyko działań niepożądanych.
albumina ludzka, choroba sercowo-naczyniowa, ciągła infuzja dożylna, dawka podtrzymująca, dysfagia, działanie niepożądane, hemostaza endoskopowa, krwawienie z żylaków przełyku, niewydolność wątroby, przewlekła niewydolność nerek, skala MELD, stężenie kreatyniny w surowicy, terlipresyną octan, wlew dożylny, wstrzyknięcie dożylne, zaburzenie czynności nerek, zespół wątrobowo-nerkowy typu 1 - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Terlipressin acetate Altan 0,12 mg/ml
Terlipresyna octan, będąca analogiem wazopresyny (kod ATC: H01BA04), wykazuje dwufazowy mechanizm działania, początkowo działając bezpośrednio, a następnie przekształcając się enzymatycznie do lizynowazopresyny. Klinicznie istotne jest jej zdolność do obniżania ciśnienia w żyle wrotnej, co obserwuje się po podaniu dawek 1 mg i 2 mg, z efektem utrzymującym się odpowiednio do 3 i 4 godzin. Terlipresyna powoduje skurcz naczyń splanchnicznych, co zwiększa objętość krążącego osocza i poprawia perfuzję nerek u pacjentów z zespołem wątrobowo-nerkowym. Działanie to jest wspierane przez wzrost napięcia mięśni gładkich naczyń i przewodu pokarmowego, co prowadzi do zmniejszenia przepływu krwi w obszarze trzewnym oraz skurczu mięśni jelit i przełyku, istotnego w leczeniu żylaków przełyku. Terlipresyna wykazuje minimalne działanie antydiuretyczne (3% aktywności wazopresyny) i wpływ na krążenie nerkowe zależny od stanu wolemii pacjenta. Hemodynamicznie powoduje łagodne zwiększenie ciśnienia tętniczego, z nasilonym efektem u pacjentów z nadciśnieniem nerkopochodnym lub miażdżycą naczyń.
bradykardia, ciśnienie wrotne, działanie antydiuretyczne, endometrium, hiperwolemia, infuzja dożylna, krążenie wrotne, lizynowazopresyna, miażdżyca naczyń, mięśnie gładkie, mięśniówka macicy, naczynia splanchniczne, nadciśnienie nerkopochodne, niewydolność wieńcowa, normowolemia, opór naczyniowy, perfuzja nerek, przeszczep wątroby, terlipresyną octan, wazopresyna, wstrzyknięcie dożylne, zaburzenia rytmu serca, zespół wątrobowo-nerkowy, zespół wątrobowo-nerkowy typu 1, żyła nieparzysta, żylaki przełyku - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Terlipressini acetas EVER Pharma 0,2 mg/ml
Terlipresyna, będąca analogiem wazopresyny, wykazuje specyficzny mechanizm działania polegający na powolnym uwalnianiu aktywnej lizyno-wazopresyny, co zapewnia utrzymanie terapeutycznego stężenia leku przez 4-6 godzin. Jej główne działanie polega na hamowaniu nadciśnienia wrotnego poprzez skurcz mięśni gładkich naczyń krążenia wrotnego, co prowadzi do zwężenia żylaków przełyku oraz zmniejszenia przepływu krwi w obszarze trzewnym. Terlipresyna wywołuje także skurcz mięśni jelit i ściany przełyku, zwiększając perystaltykę i zamykając żylaki. W przeciwieństwie do naturalnej wazopresyny, jej aktywność antydiuretyczna jest minimalna (3%), a wpływ na krążenie nerkowe jest zależny od stanu objętościowego pacjenta. Działanie hemodynamiczne utrzymuje się przez 2-4 godziny, powodując łagodne zwiększenie ciśnienia tętniczego, z większym wzrostem u pacjentów z nadciśnieniem nerkopochodnym i miażdżycą. Nie stwierdzono toksyczności dla mięśnia sercowego, choć mogą wystąpić odruchowe działania niepożądane układu sercowo-naczyniowego. Terlipresyna zmniejsza również przepływ krwi przez mięśniówkę macicy i skórę, co klinicznie manifestuje się bladością twarzy i ciała.
analog wazopresyny, bradykardia, centralizacja krążenia, ciągła infuzja dożylna, działanie antydiuretyczne, działanie hemodynamiczne, hiperwolemia, hipowolemia, krążenie wrotne, krwawienie z żylaków przełyku, lizyno-wazopresyna, marskość wątroby, nadciśnienie tętnicze nerkopochodne, nadciśnienie wrotne, niewydolność wieńcowa, normowolemia, perystaltyka jelit, powolne wstrzyknięcie dożylne, tylny płat przysadki mózgowej, zaburzenia rytmu serca, zespół wątrobowo-nerkowy, zespół wątrobowo-nerkowy typu 1, żylaki przełyku - Leksykon substancji czynnych
Terlipresyna – Właściwości farmakodynamiczne
Terlipresyna, syntetyczny analog wazopresyny, działa jako prolek uwalniający aktywną lizyno-wazopresynę przez 4-6 godzin, co pozwala na utrzymanie terapeutycznych stężeń bez toksyczności. Farmakodynamika obejmuje istotne obniżenie ciśnienia w żyle wrotnej oraz zwężenie naczyń krwionośnych, ze skutecznością dawki 1 mg i 2 mg, gdzie dawka 2 mg zapewnia dłuższe działanie (do 4 godzin). Terlipresyna zwiększa napięcie mięśni gładkich naczyń i jelit, zmniejszając przepływ krwi trzewnej i wywołując skurcz mięśni ściany przełyku, co zamyka żylaki przełyku. Aktywność antydiuretyczna jest minimalna (~3% wazopresyny), a wpływ na nerki zależy od stanu objętościowego pacjenta. W terapii zespołu wątrobowo-nerkowego mechanizm opiera się na skurczu naczyń splanchnicznych, poprawiając perfuzję nerkową i objętość krążącego osocza. Hemodynamicznie terlipresyna powoduje łagodne podwyższenie ciśnienia tętniczego, bardziej wyraźne u pacjentów z nadciśnieniem nerkopochodnym i miażdżycą naczyń.
analog wazopresyny, bradykardia, ciśnienie wrotne, działanie antydiuretyczne, działanie hemodynamiczne, hiperwolemia, infuzja dożylna, krążenie trzewne, lizyno-wazopresyna, marskość wątroby, miażdżyca naczyń, mięśnie gładkie, naczynia splanchniczne, nadciśnienie nerkopochodne, nadciśnienie wrotne, niewydolność wieńcowa, normowolemia, perfuzja nerek, przepływ krwi, skurcz jelit, tylny płat przysadki mózgowej, wstrzyknięcie dożylne, zdarzenia niepożądane, zespół wątrobowo-nerkowy, zespół wątrobowo-nerkowy typu 1, żyła nieparzysta, żylaki przełyku - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Terlipressini acetas EVER Pharma 0,2 mg/ml
Terlipressini acetas EVER Pharma jest podawany wyłącznie dożylnie w formie roztworu o stężeniu 0,2 mg/ml, dostępnego w fiolkach 5 ml (1 mg) lub 10 ml (2 mg). W leczeniu ostrego krwawienia z żylaków przełyku dawka początkowa wynosi 1-2 mg octanu terlipresyny (5-10 ml roztworu) dostosowana do masy ciała pacjenta (<50 kg: 1 mg, 50-70 kg: 1,5 mg, >70 kg: 2 mg), podawana powoli dożylnie w ciągu jednej minuty. Dawka podtrzymująca to 1 mg co 4-6 godzin, a maksymalna dawka dobowa nie powinna przekraczać 120 μg/kg masy ciała. Czas leczenia wynosi 2-3 dni, w zależności od przebiegu choroby. W terapii zespołu wątrobowo-nerkowego typu 1 stosuje się początkowo 1 mg co 6 godzin przez minimum 3 dni, z możliwością zwiększenia dawki do 2 mg co 6 godzin, jeśli stężenie kreatyniny nie obniży się o co najmniej 30%. Leczenie trwa standardowo 7 dni, maksymalnie 14 dni, z jednoczesnym podawaniem albuminy (1 g/kg masy ciała pierwszego dnia, następnie 20-40 g/dobę). Alternatywnie możliwa jest ciągła infuzja dożylna od 2 mg/24h do maksymalnie 12 mg/24h, co może zmniejszać ryzyko ciężkich działań niepożądanych.
ciągła infuzja dożylna, ciężka choroba wątroby, hemostaza endoskopowa, krwawienie z żylaków przełyku, leczenie ratunkowe, leczenie uzupełniające, ludzka albumina, Model for End-Stage Liver Disease, niewydolność wątroby, octan terlipresyny, powolne wstrzyknięcie dożylne, przewlekła niewydolność nerek, skala MELD, stężenie kreatyniny, terapia endoskopowa, wstrzyknięcie dożylne, zaburzenie czynności nerek, zespół wątrobowo-nerkowy typu 1, żylaki przełyku - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Terlipressini acetas EVER Pharma
Terlipressini acetas EVER Pharma (0,2 mg/ml) jest lekiem wymagającym podawania pod ścisłym nadzorem specjalistycznym w warunkach umożliwiających monitorowanie układu krążenia, parametrów hematologicznych oraz elektrolitów. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z wstrząsem septycznym, astmą oskrzelową, nieleczonym nadciśnieniem tętniczym, chorobami naczyń mózgowych i obwodowych, zaburzeniami rytmu serca, chorobą wieńcową, przewlekłą niewydolnością nerek oraz u osób powyżej 70. roku życia. Terlipresyna może nasilać niedokrwienie, wywoływać arytmie, a także powodować hiponatremię i hipokaliemię, dlatego konieczne jest systematyczne monitorowanie ciśnienia tętniczego, czynności serca, saturacji, stężenia sodu i potasu oraz równowagi płynowej. Lek nie jest skuteczny w leczeniu krwawień tętniczych i musi być podawany dożylnie z zachowaniem techniki zapobiegającej wynaczynieniu, aby uniknąć miejscowej martwicy skóry.
astma oskrzelowa, choroba naczyń mózgowych, choroba wieńcowa, drgawki, erytromycyna, hipokaliemia, hipomagnezemia, hiponatremia, hipowolemia, komorowe zaburzenie rytmu serca, lek moczopędny, lek przeciwhistaminowy, martwica skóry, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nerek, niewydolność oddechowa, ostra niewydolność wątroby, posocznica, przewlekła niewydolność nerek, skala MELD, terlipresyna, torsade de pointes, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, wstrząs septyczny, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie rytmu serca, zawał mięśnia sercowego, zespół wątrobowo-nerkowy typu 1 - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Terlipressin acetate Altan
Terlipresyna octan (0,12 mg/ml) jest lekiem o wazoaktywnym działaniu, stosowanym wyłącznie dożylnie, co jest kluczowe dla uniknięcia miejscowej martwicy. Wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, zaburzeniami rytmu serca, chorobami naczyń (mózgowych, wieńcowych, obwodowych), niewydolnością serca, przewlekłą niewydolnością nerek, astmą oraz u osób powyżej 70. roku życia. Terapia powinna odbywać się pod ścisłym nadzorem specjalistycznym z monitorowaniem ciśnienia tętniczego, czynności serca, saturacji, elektrolitów (szczególnie sodu i potasu) oraz bilansu płynów. U pacjentów z zespołem wątrobowo-nerkowym (HRS) istnieje podwyższone ryzyko działań niepożądanych sercowo-naczyniowych, takich jak niedokrwienie mięśnia sercowego, arytmie, niedokrwienie jelit i przeciążenie układu krążenia, co wymaga intensywnej obserwacji i monitorowania wczesnych objawów tych powikłań.
albumina, arytmia, astma, choroba naczyniowa, chorobliwa otyłość, elektrolity, erytromycyna, hipokaliemia, hipomagnezemia, kreatynina, lek moczopędny, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwhistaminowy, martwica miejscowa, martwica skóry, nadciśnienie tętnicze, nadciśnienie żylne, niedokrwienie jelit, niedokrwienie mięśnia sercowego, niewydolność nerek, niewydolność oddechowa, niewydolność serca, niski rzut serca, posocznica, przeciążenie objętościowe, przewlekła niewydolność nerek, przewlekła niewydolność wątroby, roztwór do wstrzykiwań, terlipresyną octan, torsade de pointes, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, wstrząs septyczny, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia rytmu serca, zespół wątrobowo-nerkowy, zespół wątrobowo-nerkowy typu 1 - Leksykon leków
Działania niepożądane – Terlipressin acetate Altan 0,12 mg/ml
Terlipresyna, analog wazopresyny o silnym działaniu naczynioskurczowym, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, które są bezpośrednio związane z jej farmakodynamicznym profilem. Najczęściej obserwowane działania niepożądane (1-10%) to bladość, nadciśnienie tętnicze, ból brzucha, nudności, biegunka oraz ból głowy. Działanie antydiuretyczne leku może prowadzić do hiponatremii, zwłaszcza przy niewłaściwej kontroli bilansu płynów. Szczególnie istotne są powikłania sercowo-naczyniowe, takie jak bradykardia, arytmie (migotanie przedsionków, skurcze dodatkowe komorowe), tachykardia, zawał mięśnia sercowego, niewydolność serca oraz torsade de pointes, które występują z różną częstością, często nieznaną. U pacjentów z zespołem wątrobowo-nerkowym (HRS) ryzyko tych powikłań jest zwiększone. Działania naczynioskurczowe mogą również powodować niedokrwienie obwodowe, niedokrwienie jelit, sinicę obwodową oraz martwicę skóry, niezwiązaną z miejscem wstrzyknięcia.
analog wazopresyny, arytmia, biegunka, bradykardia, duszność, działanie naczynioskurczowe, hiponatremia, infuzja dożylna, komorowe zaburzenia rytmu serca, krwotok z przewodu pokarmowego, martwica, martwica skóry, migotanie przedsionków, nadciśnienie, niedokrwienie jelit, niedokrwienie mięśnia sercowego, niedokrwienie obwodowe, niedokrwienie skóry, niewydolność oddechowa, niewydolność serca, nudności, obrzęk płuc, posocznica, sinica obwodowa, skurcz brzuszny, skurcz dodatkowy komorowy, skurcz macicy, skurcz naczyń obwodowych, tachykardia, torsade de pointes, wstrząs septyczny, wstrzyknięcie dożylne, wydłużenie odstępu QT, wymioty, zawał mięśnia sercowego, zespół ostrego wyczerpania oddechowego, zespół wątrobowo-nerkowy, zespół wątrobowo-nerkowy typu 1 - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Terlipressin acetate Altan 0,12 mg/ml
Terlipressin acetate Altan, dostępny w postaci roztworu do wstrzykiwań o stężeniu 0,12 mg/ml (1 mg terlipresyny octanu w 8,5 ml roztworu, co odpowiada 0,85 mg terlipresyny), jest wskazany w leczeniu krwawienia z żylaków przełyku oraz zespołu wątrobowo-nerkowego (ZWN) typu 1 u pacjentów z zaawansowaną chorobą wątroby. Mechanizm działania opiera się na obkurczeniu naczyń trzewnych, co prowadzi do zmniejszenia ciśnienia wrotnego i poprawy perfuzji nerek. Produkt charakteryzuje się pH 3,0-4,5 i osmolalnością 290-360 mOsm/kg, zawiera również 1,33 mmol (30,6 mg) sodu na ampułkę, co należy uwzględnić u pacjentów z ograniczeniem podaży sodu.
- Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Terlipressin acetate Altan 0,12 mg/ml
Terlipressin acetate Altan jest dostępny w roztworze do wstrzykiwań o stężeniu 0,12 mg/ml, gdzie jedna ampułka 8,5 ml zawiera 1 mg octanu terlipresyny (0,85 mg terlipresyny). W leczeniu krwawienia z żylaków przełyku dawka jest dostosowana do masy ciała: 1 mg (1 ampułka) dla pacjentów <50 kg, 1,5 mg (1,5 ampułki) dla 50-70 kg oraz 2 mg (2 ampułki) dla >70 kg, podawana co 4 godziny do 48 godzin. Maksymalna dawka dobowa wynosi około 120 μg/kg masy ciała. Wstrzyknięcia dożylne należy wykonywać powoli, w ciągu jednej minuty. Terlipresyna stosowana jest jako leczenie doraźne do czasu terapii endoskopowej, a następnie jako uzupełnienie hemostazy endoskopowej.
choroba sercowo-naczyniowa, ciągła infuzja dożylna, hemostaza endoskopowa, krwawienie z żylaków przełyku, ludzka albumina, niewydolność wątroby, przewlekła niewydolność nerek, skala MELD, stężenie kreatyniny w surowicy, terlipresyną octan, wlew dożylny, wstrzyknięcie dożylne, zaburzenie czynności nerek, zespół wątrobowo-nerkowy typu 1 - Leksykon substancji czynnych
Terlipresyna – Wskazania do stosowania
Terlipresyna, analog wazopresyny, jest kluczowym lekiem w leczeniu ostrych powikłań nadciśnienia wrotnego, przede wszystkim krwawienia z żylaków przełyku oraz zespołu wątrobowo-nerkowego (ZWN) typu 1. W przypadku krwawienia z żylaków przełyku, terlipresyna działa poprzez skurcz naczyń trzewnych i obniżenie ciśnienia w układzie wrotnym, co zmniejsza ryzyko dalszego krwawienia. Preparaty takie jak Glypressin, Terlipressin SUN, Terlipressin acetate Altan oraz Terlipressini acetas EVER Pharma zawierają 0,1 mg/ml do 0,17 mg/ml terlipresyny, a dawka w ampułce wynosi 0,85 mg (1 mg octanu terlipresyny). Wskazaniem do stosowania jest także ZWN typu 1, jednak tylko Terlipressin acetate Altan i Terlipressini acetas EVER Pharma posiadają rejestrację do tego wskazania, stosowane są w połączeniu z albuminami w celu poprawy perfuzji nerkowej i odwrócenia niewydolności nerek. Zawartość sodu w preparatach waha się od 1,142 mmol (26,272 mg) do 3,68 mg/ml, co wymaga uwagi u pacjentów z ograniczeniem spożycia sodu.
analog wazopresyny, choroba wątroby, hemodynamika nerkowa, krwawienie z żylaków przełyku, marskość wątroby, metoda endoskopowa, nadciśnienie wrotne, niewydolność nerek, octan terlipresyny, perfuzja nerkowa, przeszczep wątroby, roztwór do wstrzykiwań, terlipresyna, układ wrotny, zespół wątrobowo-nerkowy, zespół wątrobowo-nerkowy typu 1