Leksykon wskazań
na literę „Z”

Wskazania na „Z”, strona 10 z 36

• zespół Zollingera i Ellisona

  Zespół Zollingera-Ellisona (ZES) to rzadkie schorzenie charakteryzujące się nadmiernym wydzielaniem gastryny, najczęściej spowodowanym przez guz neuroendokrynny trzustki lub dwunastnicy – gastrinoma. Prowadzi to do hipersekrecji kwasu żołądkowego, co skutkuje ciężką chorobą wrzodową górnego odcinka przewodu pokarmowego, refluksem żołądkowo-przełykowym oraz biegunką i zespołem złego wchłaniania.

• zaburzenie czynności wątroby

  Zaburzenie czynności wątroby to stan kliniczny, w którym dochodzi do nieprawidłowego funkcjonowania tego kluczowego organu odpowiedzialnego za metabolizm, detoksykację organizmu oraz produkcję białek osoczowych. Zaburzenia te mogą występować w postaci ostrej lub przewlekłej i być wynikiem różnych czynników, takich jak infekcje wirusowe (wirusowe zapalenie wątroby typu A, B, C), nadużywanie alkoholu, działania niepożądane leków, choroby autoimmunologiczne, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD) czy zatrucia toksynami.

• zaburzenie krążenia limfatycznego

  Zaburzenie krążenia limfatycznego, znane również jako obrzęk limfatyczny lub limfedema, to stan, w którym dochodzi do nieprawidłowego gromadzenia się chłonki w tkankach, najczęściej w kończynach. Może wystąpić w formie pierwotnej (wrodzonej) lub wtórnej (nabytej), która jest znacznie częstsza i związana z uszkodzeniem naczyń limfatycznych w wyniku zabiegów chirurgicznych, radioterapii, urazów lub infekcji.

• zatrucie pokarmowe

  Zatrucie pokarmowe to ostra choroba wywołana spożyciem żywności lub płynów zakażonych patogenami (bakterie, wirusy, pasożyty) lub ich toksynami. Najczęstszymi czynnikami etiologicznymi są Salmonella, Campylobacter, Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Clostridium perfringens oraz norowirusy. Typowe objawy obejmują nudności, wymioty, biegunkę, bóle brzucha, czasem gorączkę, a w ciężkich przypadkach odwodnienie.

• zapobieganie odrzucaniu przeszczepu po przeszczepieniu narządów miąższowych

  Zapobieganie odrzucaniu przeszczepu po przeszczepieniu narządów miąższowych to jedno z najważniejszych wyzwań transplantologii. Odrzucanie przeszczepu jest naturalną reakcją układu immunologicznego biorcy na tkanki dawcy rozpoznawane jako obce. Proces ten może wystąpić we wczesnym okresie po transplantacji (odrzucanie ostre) lub po dłuższym czasie (odrzucanie przewlekłe).

• złośliwy guz lity

  Złośliwy guz lity to nowotwór złośliwy wywodzący się z tkanek litych (w przeciwieństwie do nowotworów układu krwiotwórczego). Tego typu guzy charakteryzują się niekontrolowanym wzrostem komórek, zdolnością do naciekania okolicznych tkanek oraz potencjałem do tworzenia przerzutów odległych. Złośliwe guzy lite mogą rozwijać się w różnych narządach i układach, takich jak płuca, piersi, przewód pokarmowy, prostata, czy skóra.

• zakażenie stawu

  Zakażenie stawu, znane również jako zapalenie stawu septyczne, to poważna infekcja dotycząca przestrzeni stawowej. Najczęściej dochodzi do niej w wyniku rozprzestrzenienia się bakterii drogą krwionośną z innego miejsca infekcji (zakażenie krwiopochodne), bezpośredniego wprowadzenia patogenów podczas zabiegu (zakażenie jatrogenne) lub urazu penetrującego. Najczęstszym czynnikiem etiologicznym jest Staphylococcus aureus, choć inne bakterie jak paciorkowce, gronkowce koagulazo-ujemne czy pałeczki Gram-ujemne również mogą być przyczyną.

• zakażenie płuc i oskrzeli w przebiegu mukowiscydozy

  Zakażenie płuc i oskrzeli w przebiegu mukowiscydozy to poważne powikłanie choroby podstawowej, które znacząco wpływa na progresję uszkodzenia płuc i jakość życia pacjentów. Mukowiscydoza (zwłóknienie torbielowate) charakteryzuje się nadmiernym zagęszczeniem wydzieliny w drogach oddechowych, co stwarza idealne warunki do namnażania się patogenów. Najczęstszymi drobnoustrojami wywołującymi zakażenia są Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus, Haemophilus influenzae oraz Burkholderia cepacia complex.

• zapobieganie nawrotom epizodu manii lub depresji u pacjenta z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym

  Zaburzenie afektywne dwubiegunowe (ChAD) charakteryzuje się występowaniem naprzemiennych epizodów manii/hipomanii oraz depresji, przedzielonych okresami remisji. Zapobieganie nawrotom tych epizodów jest kluczowym elementem długoterminowej strategii terapeutycznej. Leczenie profilaktyczne powinno być wdrożone po wystąpieniu co najmniej dwóch epizodów choroby lub jednego ciężkiego epizodu manii.

• zapobieganie nawrotom epizodu depresji u pacjenta z chorobą afektywną dwubiegunową, który reagował na wcześniejsze leczenie kwetiapiną

  Zapobieganie nawrotom epizodu depresji u pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową (ChAD), którzy wcześniej pozytywnie zareagowali na leczenie kwetiapiną, stanowi kluczowy element długoterminowego postępowania terapeutycznego. Choroba afektywna dwubiegunowa charakteryzuje się występowaniem naprzemiennych epizodów depresji i manii/hipomanii, przy czym fazy depresyjne często trwają dłużej i stanowią większe obciążenie dla pacjentów.

• zapobieganie nawrotom epizodu maniakalnego u pacjenta z chorobą afektywną dwubiegunową, który reagował na wcześniejsze leczenie kwetiapiną

  Zapobieganie nawrotom epizodu maniakalnego u pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową (ChAD) stanowi kluczowy element długoterminowego leczenia tego schorzenia. Pacjenci, którzy pozytywnie zareagowali na wcześniejsze leczenie kwetiapiną, mogą kontynuować terapię podtrzymującą tym lekiem w celu redukcji ryzyka nawrotu objawów maniakalnych, które charakteryzują się wzmożonym nastrojem, nadmierną aktywnością, zmniejszoną potrzebą snu, nadmiernym poczuciem własnej wartości oraz wzmożonym napędem psychoruchowym.

• zakażenie brzucha

  Zakażenie brzucha, znane również jako zakażenie wewnątrzbrzuszne, obejmuje infekcje dotyczące narządów jamy brzusznej i przestrzeni otrzewnowej. Mogą one wynikać z perforacji przewodu pokarmowego, zapalenia wyrostka robaczkowego, zapalenia uchyłków, zapalenia pęcherzyka żółciowego, zapalenia trzustki lub urazu przenikającego. Zakażenia te mają często charakter mieszany (tlenowo-beztlenowy) i mogą szybko prowadzić do ciężkiej sepsy.

• zakażenie nerek

  Zakażenie nerek (odmiedniczkowe zapalenie nerek, pyelonephritis) to bakteryjne zakażenie górnych dróg moczowych i miąższu nerek. Może przebiegać jako ostre zakażenie z wysoką gorączką, bólem w okolicy lędźwiowej, nudnościami, wymiotami oraz objawami dyzurycznymi, lub przewlekle z mniej nasilonymi objawami, prowadząc do powolnego uszkodzenia nerek.

• zakażenie Helicobacter pylori w chorobie wrzodowej

  Zakażenie Helicobacter pylori w chorobie wrzodowej to powszechny problem gastroenterologiczny, będący jedną z głównych przyczyn rozwoju wrzodów żołądka i dwunastnicy. Bakteria H. pylori kolonizuje błonę śluzową żołądka, wywołując przewlekłe zapalenie, które może prowadzić do uszkodzenia śluzówki i formowania się wrzodów. Szacuje się, że około 80-90% pacjentów z chorobą wrzodową dwunastnicy i 60-70% pacjentów z chorobą wrzodową żołądka jest zakażonych tą bakterią.

• zakażenie skóry i tkanki miękkiej z powikłaniami

  Zakażenie skóry i tkanki miękkiej z powikłaniami (ZSTM) to zaawansowana forma infekcji obejmująca głębsze warstwy skóry, tkankę podskórną, powięzi i mięśnie. Powikłania te mogą obejmować martwicę, tworzenie się ropni, zapalenie naczyń limfatycznych, zapalenie szpiku kostnego, a nawet posocznicę. Najczęstszymi patogenami wywołującymi te zakażenia są Staphylococcus aureus (w tym MRSA), paciorkowce, bakterie Gram-ujemne oraz beztlenowce.

• zmarszczka gładzizny czoła

  Zmarszczki gładzizny czoła to pionowe bruzdy pojawiające się między brwiami, potocznie nazywane „zmarszczkami złości” lub „lwią zmarszczką”. Powstają w wyniku powtarzalnych skurczów mięśnia marszczącego brwi (corrugator supercilii) oraz mięśnia podłużnego nosa (procerus), najczęściej podczas wyrażania emocji takich jak gniew, koncentracja czy zmartwienie. Z czasem, wraz z naturalnym procesem starzenia się skóry i utratą elastyczności, zmarszczki te stają się coraz bardziej widoczne nawet w spoczynku.

• zakażenie rzeżączkowe

  Zakażenie rzeżączkowe, czyli rzeżączka, to choroba zakaźna przenoszona głównie drogą płciową, wywoływana przez bakterię Neisseria gonorrhoeae. Infekcja może występować w obrębie błony śluzowej narządów płciowych, odbytu, gardła oraz spojówek. U mężczyzn objawia się najczęściej ropnym wyciekiem z cewki moczowej, bólem i pieczeniem podczas oddawania moczu. U kobiet przebieg może być bezobjawowy lub objawiać się upławami, krwawieniami międzymiesiączkowymi czy bólem w podbrzuszu.

• zespół Guillaina-Barrégo

  Zespół Guillaina-Barrégo (GBS) to autoimmunologiczna choroba neurologiczna, charakteryzująca się postępującym, wstępującym osłabieniem mięśni, które zaczyna się od kończyn dolnych i postępuje w kierunku górnej części ciała. Stan ten rozwija się najczęściej po infekcji górnych dróg oddechowych lub przewodu pokarmowego, zwłaszcza po zakażeniu Campylobacter jejuni, wirusem Epsteina-Barr, cytomegalowirusem czy wirusem Zika. W około 70% przypadków GBS jest poprzedzony infekcją w ciągu 1-3 tygodni przed wystąpieniem objawów neurologicznych.

• zaburzenia czynności lewej komory serca

  Zaburzenia czynności lewej komory serca obejmują nieprawidłowości w kurczliwości, napełnianiu lub opróżnianiu się lewej komory, co prowadzi do upośledzenia prawidłowego przepływu krwi. Najczęstszymi przyczynami tych zaburzeń są choroba niedokrwienna serca, nadciśnienie tętnicze, kardiomiopatie, wady zastawkowe serca oraz przebyty zawał mięśnia sercowego. Objawami mogą być duszność wysiłkowa, duszność spoczynkowa, obrzęki kończyn dolnych, męczliwość, oraz zmniejszona tolerancja wysiłku.

• zahamowanie tworzenia się płytki nazębnej

  Zahamowanie tworzenia się płytki nazębnej to kluczowy cel profilaktyki stomatologicznej, mający na celu zapobieganie chorobom dziąseł i próchnicy. Płytka nazębna to miękki, lepki biofilm bakteryjny, który nieustannie tworzy się na powierzchni zębów. Zawiera ona różnorodne gatunki bakterii, które metabolizują cukry, produkując kwasy uszkadzające szkliwo zębów i powodujące stan zapalny dziąseł.

• zmniejszenie liczby bakterii w jamie ustnej

  Zmniejszenie liczby bakterii w jamie ustnej stanowi ważny cel w profilaktyce i leczeniu chorób jamy ustnej, takich jak próchnica, zapalenie dziąseł oraz zapalenie przyzębia. Kolonizacja bakteryjna jamy ustnej prowadzi do tworzenia biofilmu (płytki nazębnej), która jest głównym czynnikiem etiologicznym chorób jamy ustnej. Wśród patogenów najczęściej występujących w jamie ustnej znajdują się paciorkowce (Streptococcus mutans, S. sanguis), bakterie beztlenowe (Porphyromonas gingivalis, Prevotella intermedia) oraz grzyby z rodzaju Candida.

• złośliwy międzybłoniak opłucnej

  Złośliwy międzybłoniak opłucnej (mesothelioma pleurae malignum) to rzadki, agresywny nowotwór wywodzący się z komórek międzybłonka wyściełającego opłucną. W około 80% przypadków jego rozwój wiąże się z ekspozycją na azbest, przy czym okres latencji między ekspozycją a rozwojem choroby wynosi zazwyczaj 20-40 lat. Rzadziej czynnikami ryzyka są promieniowanie jonizujące czy przewlekłe zapalenie opłucnej.

• zanikowe zapalenie pochwy

  Zanikowe zapalenie pochwy (atroficzne zapalenie pochwy) to stan chorobowy występujący głównie u kobiet w okresie pomenopauzalnym, spowodowany niedoborem estrogenów. Charakteryzuje się ścieńczeniem, suchością i utratą elastyczności błony śluzowej pochwy, co prowadzi do stanu zapalnego. Pacjentki zgłaszają najczęściej suchość pochwy, pieczenie, świąd, dyskomfort podczas stosunków płciowych (dyspareunia) oraz nawracające infekcje dróg moczowych.

• zaawansowany hormonozależny rak gruczołu krokowego

  Zaawansowany hormonozależny rak gruczołu krokowego to nowotwór, który rozprzestrzenił się poza obręb prostaty lub nawrócił po pierwotnym leczeniu, a jego wzrost jest zależny od męskich hormonów płciowych (androgenów). Charakteryzuje się obecnością przerzutów odległych (najczęściej do kości, węzłów chłonnych, płuc lub wątroby) lub zajęciem regionalnych węzłów chłonnych.

• zaburzenie ścięgien

  Zaburzenia ścięgien obejmują szeroki zakres stanów patologicznych, w tym tendinopatię, zapalenie ścięgna (tendinitis) oraz zapalenie pochewki ścięgnistej (tenosynovitis). Najczęściej dotyczą ścięgien nadgarstka, łokcia (łokieć tenisisty lub golfisty), barku (zespół ciasnoty podbarkowej) oraz ścięgna Achillesa. Główne czynniki ryzyka obejmują przeciążenie, powtarzalne ruchy, niewłaściwą technikę podczas aktywności fizycznej, wiek oraz choroby systemowe takie jak reumatoidalne zapalenie stawów.

• zespół drażliwego jelita grubego z wzdęciami jelit

  Zespół drażliwego jelita grubego (IBS) z wzdęciami jelit to funkcjonalne zaburzenie przewodu pokarmowego charakteryzujące się przewlekłym dyskomfortem brzusznym, zmianami rytmu wypróżnień oraz nasilonymi wzdęciami. Wzdęcia w IBS są jednym z najbardziej uciążliwych objawów dla pacjentów, występującym u około 80% chorych. Schorzenie to diagnozuje się na podstawie kryteriów rzymskich IV po wykluczeniu organicznych przyczyn dolegliwości.

• zespół drażliwego jelita grubego z zaparciami

  Zespół drażliwego jelita grubego z zaparciami (IBS-C) to przewlekłe schorzenie czynnościowe przewodu pokarmowego, charakteryzujące się występowaniem bólu brzucha związanego z defekacją oraz zaburzeniami rytmu wypróżnień w postaci dominujących zaparć. U pacjentów obserwuje się rzadkie wypróżnienia (mniej niż 3 razy w tygodniu), twarde stolce oraz uczucie niepełnego wypróżnienia. Objawy te muszą utrzymywać się przez co najmniej 3 miesiące w ciągu ostatnich 6 miesięcy.

• złożona hiperlipidemia

  Złożona hiperlipidemia to zaburzenie metabolizmu lipidów charakteryzujące się jednoczesnym podwyższeniem stężenia cholesterolu całkowitego oraz trójglicerydów w surowicy krwi. W odróżnieniu od hiperlipidemii prostych, w których występuje podwyższenie tylko jednego rodzaju lipidów, złożona hiperlipidemia zwiększa znacząco ryzyko rozwoju miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych.

• zakażenie drożdżakowe przewodu pokarmowego

  Zakażenie drożdżakowe przewodu pokarmowego to schorzenie wywoływane najczęściej przez grzyby z rodzaju Candida, głównie Candida albicans. Drożdżaki te stanowią część naturalnej flory przewodu pokarmowego, jednak w przypadku zaburzenia równowagi mikrobiologicznej, obniżonej odporności lub stosowania antybiotyków mogą namnażać się nadmiernie, prowadząc do objawów chorobowych. Zakażenie może objąć jamę ustną (kandydoza jamy ustnej), przełyk, żołądek oraz jelita.

• zakażenie drożdżakowe jamy ustnej

  Zakażenie drożdżakowe jamy ustnej, znane również jako kandydoza jamy ustnej, jest grzybiczą infekcją wywoływaną najczęściej przez grzyby z rodzaju Candida, szczególnie Candida albicans. Charakteryzuje się białymi, kremowymi nalotami na błonie śluzowej jamy ustnej, języka, dziąseł lub podniebienia, które po zdrapaniu odsłaniają zaczerwienioną, niekiedy krwawiącą powierzchnię. Pacjenci często zgłaszają uczucie pieczenia, bólu, zaburzenia smaku oraz trudności w przyjmowaniu pokarmów.

• zakażenie wirusem cytomegalii

  Zakażenie wirusem cytomegalii (CMV) to powszechna infekcja wirusowa, należąca do rodziny herpeswirusów. U osób z prawidłowo funkcjonującym układem odpornościowym zakażenie często przebiega bezobjawowo lub wywołuje łagodne objawy przypominające mononukleozę. Jednak u pacjentów z obniżoną odpornością, noworodków i kobiet w ciąży może prowadzić do poważnych powikłań, w tym zapalenia płuc, wątroby, siatkówki czy mózgu.

• zakażenie ran po oparzeniach

  Zakażenie ran po oparzeniach stanowi poważne powikłanie, które znacząco opóźnia proces gojenia się tkanek i może prowadzić do sepsy. W przypadku głębokich oparzeń zniszczona bariera skórna oraz martwa tkanka tworzą idealne środowisko dla rozwoju patogenów. Najczęstszymi drobnoustrojami odpowiedzialnymi za zakażenia ran oparzeniowych są Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus (w tym MRSA), Acinetobacter baumannii oraz grzyby z rodzaju Candida.

• zakażenie szpitalne dolnych dróg oddechowych

  Zakażenie szpitalne dolnych dróg oddechowych (HAP – Hospital-Acquired Pneumonia) to zapalenie płuc rozwijające się po co najmniej 48 godzinach od przyjęcia do szpitala u pacjentów, którzy nie byli zaintubowani w momencie przyjęcia. Jest to druga co do częstości infekcja szpitalna, stanowiąca poważne zagrożenie dla pacjentów, szczególnie przebywających na oddziałach intensywnej terapii.

• zapobieganie odrzuceniu przeszczepionego narządu po przeszczepieniu wątroby

  Zapobieganie odrzuceniu przeszczepionego narządu po transplantacji wątroby jest kluczowym elementem opieki potransplantacyjnej. Odrzucenie przeszczepu może wystąpić, gdy układ immunologiczny biorcy rozpoznaje nowy narząd jako obcy i atakuje go. Wyróżniamy trzy główne typy odrzucenia: nadostre (w ciągu godzin po przeszczepie), ostre (dni do tygodni po transplantacji) oraz przewlekłe (miesiące lub lata po operacji).

• zapobieganie odrzuceniu przeszczepionego narządu po przeszczepieniu serca

  Zapobieganie odrzuceniu przeszczepionego narządu po przeszczepieniu serca to kluczowy element opieki potransplantacyjnej. Odrzucenie przeszczepu jest procesem, w którym układ odpornościowy biorcy rozpoznaje przeszczepiony narząd jako obcy i atakuje go. Wyróżnia się trzy główne typy odrzucenia: nadostre (występujące w ciągu minut do godzin po przeszczepie), ostre (dni do miesięcy) oraz przewlekłe (miesiące do lat).

• zapobieganie odrzuceniu przeszczepionego narządu po przeszczepieniu nerki

  Zapobieganie odrzuceniu przeszczepionego narządu po transplantacji nerki jest kluczowym elementem opieki potransplantacyjnej. Odrzucenie narządu może wystąpić w wyniku rozpoznania przez układ immunologiczny biorcy tkanek dawcy jako obcych i atakowania ich. Może ono przebiegać jako nadostre (w ciągu godzin od transplantacji), ostre (dni lub tygodnie po przeszczepieniu) lub przewlekłe (miesiące lub lata po transplantacji).

• zapobieganie nawrotowi epizodu depresji w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej

  Zapobieganie nawrotowi epizodu depresji w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej stanowi kluczowy element długoterminowego leczenia pacjentów z ChAD. Nawroty epizodów depresyjnych w tej chorobie występują częściej niż epizodów maniakalnych i mogą prowadzić do znacznego pogorszenia funkcjonowania oraz zwiększonego ryzyka samobójstwa. Profilaktyka nawrotów wymaga kompleksowego podejścia obejmującego farmakoterapię, psychoedukację oraz regularne monitorowanie stanu psychicznego pacjenta.

• zapobieganie nawrotowi epizodu maniakalnego w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej

  Zapobieganie nawrotowi epizodu maniakalnego w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej (ChAD) stanowi kluczowy element długoterminowego zarządzania tą przewlekłą chorobą. Choroba afektywna dwubiegunowa charakteryzuje się występowaniem naprzemiennych epizodów maniakalnych, hipomaniakalnych, depresyjnych i mieszanych, z okresami remisji pomiędzy nimi. Epizody maniakalne cechują się podwyższonym, ekspansywnym lub drażliwym nastrojem, wzmożoną energią, zmniejszoną potrzebą snu, nadmierną pewnością siebie, przyspieszoną mową i myśleniem oraz podejmowaniem ryzykownych zachowań.

• zaawansowany rak piersi z ekspresją receptorów hormonalnych

  Zaawansowany rak piersi z ekspresją receptorów hormonalnych (HR+) stanowi podtyp nowotworu piersi, w którym komórki nowotworowe posiadają receptory dla estrogenów (ER+) i/lub progesteronu (PR+). Ten typ nowotworu charakteryzuje się wrażliwością na terapie hormonalne, co jest kluczowym czynnikiem w planowaniu leczenia. Zaawansowany rak piersi oznacza stadium III (miejscowo zaawansowany) lub stadium IV (z przerzutami odległymi).

• zaostrzenie w chorobie zwyrodnieniowej stawów

  Zaostrzenie w chorobie zwyrodnieniowej stawów to okres nasilonego bólu i stanu zapalnego, występujący w przebiegu przewlekłej choroby zwyrodnieniowej stawów (ChZS). Charakteryzuje się zwiększonym bólem stawów, sztywnością poranną, obrzękiem, zaczerwienieniem oraz ograniczeniem ruchomości stawów. Zaostrzenia mogą być wywołane przez przeciążenie stawu, uraz, zmianę pogody lub zaostrzenie stanu zapalnego w obrębie tkanki chrzęstnej i błony maziowej.

• znieczulenie krzyżowe

  Znieczulenie krzyżowe (blokada krzyżowa, znieczulenie sakralne) to technika anestezji regionalnej, polegająca na podaniu środka znieczulającego miejscowo przez otwór krzyżowy do przestrzeni zewnątrzoponowej. Jest to odmiana znieczulenia zewnątrzoponowego, która zapewnia znieczulenie dolnej części ciała, szczególnie okolicy krocza, odbytu, narządów płciowych zewnętrznych oraz części dolnych kończyn.

• zapalenie błony śluzowej gardła

  Zapalenie błony śluzowej gardła (pharyngitis) to stan zapalny tkanek gardła, najczęściej powodowany przez infekcje wirusowe (około 70-80% przypadków), takie jak rinowirusy, adenowirusy czy wirusy grypy. Rzadziej przyczyną są infekcje bakteryjne, głównie paciorkowce grupy A (Streptococcus pyogenes). Typowe objawy obejmują ból gardła, trudności w przełykaniu, zaczerwienienie i obrzęk błony śluzowej gardła, a niekiedy również powiększenie okolicznych węzłów chłonnych.

• zapalenie błony śluzowej jamy ustnej

  Zapalenie błony śluzowej jamy ustnej (stomatitis) to stan zapalny dotyczący tkanek wyścielających jamę ustną. Może objawiać się zaczerwienieniem, obrzękiem, owrzodzeniami oraz bolesnością, co znacząco utrudnia przyjmowanie pokarmów i płynów. Występuje często jako powikłanie chemioterapii, radioterapii, w przebiegu zakażeń (wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych), chorób autoimmunologicznych lub jako reakcja na niektóre leki.

• zarażenie bruzdogłowcem szerokim

  Zarażenie bruzdogłowcem szerokim (Diphyllobothrium latum) to tasiemczyca przewodu pokarmowego wywołana przez najdłuższego pasożyta człowieka, osiągającego nawet 10-12 metrów długości. Do zarażenia dochodzi na skutek spożycia surowego lub niedogotowanego mięsa ryb słodkowodnych (szczególnie szczupaka, sandacza, okonia) zawierającego plerocerkoidy tasiemca. W Polsce obserwuje się spadek liczby zachorowań, jednak choroba nadal występuje na terenach, gdzie spożywa się tradycyjne potrawy z surowych ryb.

• zespół ślepej pętli

  Zespół ślepej pętli to zaburzenie jelitowe charakteryzujące się nadmiernym namnażaniem bakterii w jelicie cienkim. Powstaje najczęściej w wyniku nieprawidłowości anatomicznych w obrębie przewodu pokarmowego, które prowadzą do zastoju treści pokarmowej i zaburzenia prawidłowego przepływu. Może wystąpić po operacjach chirurgicznych, takich jak zespolenia omijające, resekcje zastawki krętniczo-kątniczej, a także w przebiegu uchyłków jelita cienkiego, zwężeń, przetok jelitowych czy neuropatii autonomicznej.

• zahamowanie wydzielania czynnika Castle’a

  Zahamowanie wydzielania czynnika Castle’a (inaczej czynnika wewnętrznego) jest stanem patologicznym, który prowadzi do zaburzeń wchłaniania witaminy B12, co skutkuje niedokrwistością megaloblastyczną (niedokrwistością z niedoboru witaminy B12). Czynnik wewnętrzny to glikoproteina wytwarzana przez komórki okładzinowe żołądka, niezbędna do prawidłowego wchłaniania witaminy B12 w jelicie krętym.

• znieczulenie

  Znieczulenie to stan wywołany farmakologicznie, charakteryzujący się czasową utratą czucia bólu, często połączoną z utratą świadomości, amnezją i zwiotczeniem mięśni. Stosowane jest w celu umożliwienia przeprowadzenia procedur medycznych, które w przeciwnym razie byłyby bolesne lub niemożliwe do wykonania, takich jak operacje chirurgiczne, zabiegi stomatologiczne czy diagnostyczne.

• zakażenie ludzkim wirusem niedoboru odporności (HIV-1)

  Zakażenie ludzkim wirusem niedoboru odporności (HIV-1) to przewlekła choroba wirusowa, która atakuje i osłabia układ odpornościowy, prowadząc do postępującego upośledzenia funkcji immunologicznych. HIV-1 jest najczęstszym typem wirusa HIV występującym na całym świecie i głównym czynnikiem wywołującym zespół nabytego niedoboru odporności (AIDS). Zakażenie następuje przez kontakt z zakażonymi płynami ustrojowymi, głównie podczas kontaktów seksualnych bez zabezpieczenia, przez zakażoną krew lub z matki na dziecko podczas ciąży, porodu lub karmienia piersią.

• zespół wtórnego niedoboru odporności

  Zespół wtórnego niedoboru odporności (ang. secondary immunodeficiency) to stan, w którym układ odpornościowy pacjenta nie funkcjonuje prawidłowo z powodu czynników zewnętrznych lub chorób, w przeciwieństwie do niedoborów pierwotnych, które mają podłoże genetyczne. Najczęstsze przyczyny wtórnych niedoborów odporności to zakażenie HIV, stosowanie leków immunosupresyjnych, chemioterapia, radioterapia, niedożywienie, choroby nowotworowe (zwłaszcza układu krwiotwórczego), przewlekłe choroby nerek czy wątroby.

• żyła siatkowata

  Żyła siatkowata (venulectasia reticularis) to rozszerzona, widoczna pod skórą żyła o średnicy 1-3 mm, tworząca charakterystyczną siateczkę naczyniową koloru niebieskiego lub fioletowego. Jest to łagodne schorzenie dermatologiczno-naczyniowe, które występuje najczęściej na nogach, szczególnie w okolicy ud i kolan, choć może również pojawiać się na innych częściach ciała.